Một học sinh sốt cao, đau đầu, nôn sau những ngày đầu trở lại lớp có thể khiến gia đình nghĩ đến cúm hoặc một bệnh nhiễm trùng thông thường. Với bệnh do não mô cầu, vài giờ chờ đợi để xem trẻ có đỡ hay không đôi lúc lại là khoảng thời gian rất quan trọng đối với cơ hội điều trị.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM đưa ra cảnh báo về bệnh do não mô cầu đúng thời điểm năm học mới bắt đầu. Số liệu giám sát từ tuần đầu đến tuần 14 năm 2026 ghi nhận cả nước có 24 trường hợp mắc, 4 người tử vong, trong lúc cùng kỳ năm 2025 ghi nhận 14 ca. Trẻ dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số trường hợp.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM đưa ra cảnh báo về bệnh do não mô cầu đúng thời điểm năm học mới bắt đầu.

Các ca bệnh hiện xuất hiện rải rác trong cộng đồng, chưa hình thành ổ dịch tập trung. Tuy nhiên, số mắc thấp không đồng nghĩa nguy cơ thấp. Não mô cầu thuộc nhóm bệnh truyền nhiễm có khả năng diễn biến nhanh, người bệnh có thể chuyển từ những triệu chứng ban đầu sang nhiễm khuẩn huyết, sốc và tình trạng nguy kịch trong thời gian ngắn.

Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp của người bệnh hoặc người mang vi khuẩn. Thời gian ủ bệnh thường từ 2-10 ngày, phổ biến khoảng 3-4 ngày. Một đặc điểm đáng lưu ý là người mang vi khuẩn có thể không biểu hiện triệu chứng nhưng vẫn có khả năng truyền bệnh. Nguồn thông tin y tế được dẫn trong bài cho biết khoảng 5-25% người trong cộng đồng có thể mang vi khuẩn não mô cầu mà không biết.

Trường học, ký túc xá, doanh trại và các môi trường tập trung đông người cần được chú ý do điều kiện tiếp xúc gần làm tăng cơ hội lây truyền. Đầu năm học, học sinh quay trở lại lớp, mật độ giao tiếp tăng nhanh sau kỳ nghỉ kéo theo yêu cầu phát hiện sớm ca nghi ngờ và xử trí kịp thời.

Bệnh do não mô cầu thường biểu hiện dưới hai thể nặng đáng lưu ý là viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết. Người bệnh có thể khởi phát đột ngột với sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, cứng gáy, sợ ánh sáng. Trẻ nhỏ có thể bỏ bú, quấy khóc bất thường, lừ đừ hoặc thóp phồng.

Ban xuất huyết bất thường trên da là dấu hiệu đặc biệt cần chú ý. Người bệnh xuất hiện thêm rối loạn ý thức, tụt huyết áp hoặc những biểu hiện suy tuần hoàn cần được cấp cứu ngay do bệnh có thể đã chuyển nặng.

Thể tối cấp của bệnh có khả năng dẫn tới sốc nhiễm khuẩn và tử vong trong vòng 24 giờ kể từ lúc xuất hiện triệu chứng đầu tiên nếu không được điều trị kịp thời. Ngay cả với điều trị kháng sinh đặc hiệu, nguồn thông tin được dẫn cho biết tỷ lệ tử vong vẫn có thể ở mức 10-15%. Khoảng 20% người sống sót có nguy cơ mang những di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương thần kinh, tổn thương não hoặc mất chi.

Tốc độ diễn biến tạo nên sự khác biệt của não mô cầu so với nhiều bệnh nhiễm trùng thông thường. Các triệu chứng ban đầu lại có thể khá giống cúm hoặc nhiễm virus, khiến việc nhận biết không dễ dàng. Gia đình không nên chờ trẻ xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu điển hình mới tìm đến cơ sở y tế. Sốt cao đột ngột kèm đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, lừ đừ, thay đổi ý thức hoặc ban xuất huyết cần được đánh giá y tế sớm.

Cảnh báo về não mô cầu trong thời điểm tựu trường cũng đặt y tế học đường trước một yêu cầu rất cụ thể: khả năng phản ứng trước học sinh có dấu hiệu nghi ngờ cần được tính bằng thời gian xử trí thực tế, thay vì chỉ bằng những quy trình được xây dựng trên giấy.

Trường học cần xác định rõ cách xử trí học sinh đột ngột sốt cao hoặc có biểu hiện bất thường, từ đánh giá ban đầu, bố trí khu vực phù hợp, liên hệ phụ huynh đến kết nối cơ sở y tế và thông báo cho cơ quan chuyên môn nếu xuất hiện trường hợp nghi ngờ. Nhân viên phụ trách y tế học đường cũng cần nhận biết những dấu hiệu cảnh báo để tránh bỏ lỡ giai đoạn bệnh có thể tiến triển nhanh.

Việc theo dõi học sinh nghỉ học bất thường, giữ lớp học thông thoáng, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và hướng dẫn trẻ không dùng chung đồ dùng cá nhân góp phần hạn chế nguy cơ lây truyền. Gia đình cần phối hợp bằng cách không đưa trẻ đang sốt hoặc có dấu hiệu mắc bệnh tới trường, đồng thời thông báo tình trạng sức khỏe để nhà trường chủ động theo dõi.

Ngành y tế khuyến cáo người dân thường xuyên rửa tay, giữ vệ sinh mũi họng, hạn chế tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc bệnh và duy trì không gian sinh hoạt thông thoáng. Khi có người nghi ngờ mắc bệnh, đặc biệt là trẻ em, cần thông báo ngay cho cơ sở y tế để được hướng dẫn xử trí phù hợp.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh phòng bệnh, tiêm vắc-xin vẫn là giải pháp chủ động và hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh do não mô cầu.

Hiện Việt Nam đã có các loại vắc-xin phòng các nhóm huyết thanh B, BC và A, C, Y, W-135 dành cho cả trẻ em và người lớn. Trong đó, vắc-xin phòng nhóm B có thể tiêm từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi; vắc-xin nhóm BC dành cho trẻ từ 6 tháng đến 45 tuổi; còn các vắc-xin phòng nhóm A, C, Y, W-135 có thể sử dụng từ 6 tuần tuổi và một số loại không giới hạn độ tuổi.

Theo đại diện Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, gần đây cơ sở ghi nhận lượng khách hàng quan tâm đến vắc-xin này tăng rõ rệt. Đáng chú ý, phần lớn người đến tư vấn là các gia đình chủ động tìm hiểu biện pháp bảo vệ cho các thành viên, cho thấy nhận thức về nguy cơ của bệnh não mô cầu cũng như vai trò của tiêm chủng dự phòng đang có những chuyển biến tích cực.

Tại nhiều cơ sở khác, tỷ lệ tiêm vắc-xin não mô cầu cũng đang có xu hướng tăng. Các đơn vị này đã chủ động triển khai các phương án vận hành phù hợp, đảm bảo nguồn cung vắc-xin, bảo vệ toàn diện cho mọi lứa tuổi từ trẻ nhũ nhi, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người trưởng thành và người cao tuổi.

Theo tìm hiểu phóng viên được biết, cơ bản các cơ sở tiêm chủng đều thực hiện nghiêm ngặt theo quy định chuyên môn của Bộ Y tế, nhằm đảm bảo an toàn tối đa. Đồng thời, hệ thống bảo quản vắc-xin được quản lý theo tiêu chuẩn GSP của Bộ Y tế, sử dụng thiết bị đạt chuẩn WHO với công nghệ tiên tiến từ châu Âu, giám sát thông minh 24/7 giúp duy trì chất lượng vắc-xin luôn ổn định