Mới đây, một bác sỹ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm tại TP.HCM chia sẻ hai trường hợp trẻ 10 và 13 tuổi mắc viêm màng não do não mô cầu. Đáng tiếc, một bệnh nhi 10 tuổi chỉ than đau đầu với mẹ vào buổi sáng, nhưng đến chiều đã rơi vào hôn mê, xuất hiện các nốt tử ban trên da và tử vong dù được đưa đến bệnh viện cấp cứu. Cả hai trẻ đều chưa được tiêm vắc-xin phòng bệnh não mô cầu.

Các chuyên gia cho biết, vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú trong vùng mũi họng của cả người bệnh và người lành mang vi khuẩn mà không có triệu chứng.

Theo các chuyên gia y tế, đau đầu là một trong những triệu chứng xuất hiện sớm khi vi khuẩn não mô cầu gây viêm màng não. Khi xâm nhập vào màng bao quanh não và tủy sống, vi khuẩn gây phản ứng viêm, làm tăng áp lực nội sọ khiến người bệnh xuất hiện những cơn đau đầu dữ dội, đột ngột, không giảm khi nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc giảm đau thông thường.

Đau đầu do não mô cầu thường lan khắp đầu hoặc vùng chẩm gáy, nặng hơn khi xoay đầu và đi kèm các triệu chứng như sốt cao, buồn nôn, nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng động hoặc cứng cổ.

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, các dấu hiệu này thường khó nhận biết do trẻ chưa biết diễn đạt cảm giác đau. Thay vào đó, phụ huynh cần lưu ý nếu trẻ sốt cao đột ngột, quấy khóc liên tục, bỏ bú, ngủ li bì, lừ đừ hoặc nôn nhiều.

Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột kèm sốt cao hoặc cứng cổ là dấu hiệu không nên tự theo dõi tại nhà mà cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Ngoài đau đầu, người mắc bệnh do não mô cầu thường sốt trên 38 độ C, tay chân lạnh, mệt lả, lừ đừ nhưng lại không có các triệu chứng điển hình của bệnh hô hấp như hắt hơi, sổ mũi hay chảy nước mũi. Chính vì vậy, trong giai đoạn đầu, bệnh rất dễ bị nhầm với cảm lạnh, cúm hoặc sốt siêu vi.

Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng ngủ gà, rối loạn ý thức, thở chậm, nổi ban xuất huyết hoặc tử ban lan nhanh, huyết áp tăng cao và rối loạn tuần hoàn. Trường hợp nhiễm trùng huyết tối cấp có thể tử vong trong thời gian rất ngắn nếu không được cấp cứu.

Ngay cả khi được cứu sống, người bệnh vẫn có nguy cơ phải đối mặt với nhiều di chứng nặng nề như điếc, tổn thương thần kinh, chậm phát triển trí tuệ hoặc phải cắt cụt chi do hoại tử.

Thực tế, từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều cơ sở y tế đã tiếp nhận các ca bệnh não mô cầu diễn biến nặng. Cuối tháng 5 vừa qua, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM điều trị cho một bệnh nhi 13 tuổi bị viêm màng não mủ biến chứng phù não do não mô cầu.

Trước khi nhập viện khoảng 17 giờ, trẻ sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội và nôn ói. Các chuyên gia cho biết, vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú trong vùng mũi họng của cả người bệnh và người lành mang vi khuẩn mà không có triệu chứng.

Mầm bệnh lây truyền qua các giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần hoặc qua tiếp xúc thân mật như ôm, hôn. Nguy cơ lây lan đặc biệt cao trong môi trường đông người như gia đình, trường học, ký túc xá, nhà trọ hay nơi làm việc.

Để phòng bệnh, bác sỹ khuyến cáo người dân cần giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống sạch sẽ, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế dùng chung đồ dùng cá nhân. Khi có người nghi ngờ mắc bệnh, đặc biệt là trẻ em, cần thông báo ngay cho cơ sở y tế để được hướng dẫn xử trí phù hợp.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh phòng bệnh, tiêm vắc-xin vẫn là giải pháp chủ động và hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh do não mô cầu.

Hiện Việt Nam đã có các loại vắc-xin phòng các nhóm huyết thanh B, BC và A, C, Y, W-135 dành cho cả trẻ em và người lớn. Trong đó, vắc-xin phòng nhóm B có thể tiêm từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi; vắc-xin nhóm BC dành cho trẻ từ 6 tháng đến 45 tuổi; còn các vắc-xin phòng nhóm A, C, Y, W-135 có thể sử dụng từ 6 tuần tuổi và một số loại không giới hạn độ tuổi.

Theo đó, mỗi loại vắc-xin chỉ phòng được những nhóm huyết thanh nhất định. Vì vậy, người dân nên tiêm phối hợp theo đúng khuyến cáo để được bảo vệ đầy đủ trước các nhóm não mô cầu có khả năng gây bệnh nặng.

Các chuyên gia cũng lưu ý, phụ huynh không nên chờ đến khi trẻ xuất hiện ban xuất huyết hoặc rối loạn ý thức mới đưa đi cấp cứu. Khi trẻ có các biểu hiện như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng cổ, lừ đừ hoặc nổi ban xuất huyết, cần đưa đến bệnh viện càng sớm càng tốt, bởi với bệnh não mô cầu, mỗi giờ chậm trễ đều có thể quyết định sự sống còn của người bệnh.

Nói thêm về vắc-xin, theo Ths.Lê Thanh Khôi, Phó Giám đốc Y khoa trực thuộc Hội đồng Y khoa Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng chống đỡ với vi khuẩn còn hạn chế.

Các biểu hiện ban đầu của bệnh thường không đặc hiệu như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn hoặc cứng cổ. Chính sự tương đồng với các bệnh cảm cúm thông thường khiến nhiều phụ huynh chủ quan, bỏ lỡ thời điểm điều trị quan trọng.

"Viêm màng não mô cầu có tỷ lệ tử vong cao thứ hai sau bệnh dại. Theo số liệu ngành y tế, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50% nếu không được điều trị kịp thời. Ngay cả trong những trường hợp được cứu sống, cứ 5 người sống sót lại có 1 người phải đối mặt với các di chứng nặng nề như điếc, tổn thương thần kinh, đoạn chi hoặc sẹo vĩnh viễn", Ths.Lê Thanh Khôi cho biết.

Trong thời gian gần đây, tại Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu ghi nhận nhu cầu tư vấn và tiêm vắc-xin phòng não mô cầu gia tăng rõ rệt. Phần lớn khách hàng là các gia đình. Điều này cho thấy người dân ngày càng nâng cao nhận thức và chủ động hơn trong việc phòng ngừa bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Đơn vị đã chủ động triển khai các phương án vận hành phù hợp, đảm bảo nguồn cung vắc-xin, bảo vệ toàn diện cho mọi lứa tuổi từ trẻ nhũ nhi, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người trưởng thành và người cao tuổi.

Toàn bộ quy trình tiêm chủng thực hiện nghiêm ngặt theo quy định chuyên môn của Bộ Y tế, nhằm đảm bảo an toàn tối đa. Đồng thời, hệ thống bảo quản vắc-xin được quản lý theo tiêu chuẩn GSP của Bộ Y tế, sử dụng thiết bị đạt chuẩn WHO với công nghệ tiên tiến từ châu Âu, giám sát thông minh 24/7 giúp duy trì chất lượng vắc-xin luôn ổn định.

Bên cạnh tiêm phòng, Ths.Lê Thanh Khôi còn lưu ý các biện pháp phòng bệnh khác cho cả gia đình như vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, súc miệng họng bằng dung dịch sát khuẩn thông thường; giữ gìn vệ sinh nơi ở, nơi làm việc, đảm bảo thông thoáng không khí. Đồng thời, cả gia đình cần duy trì chế độ ăn uống đủ chất, nghỉ ngơi hợp lý, tăng cường sức đề kháng để giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh.

Theo các chuyên gia, bệnh có thể diễn tiến cực kỳ nhanh chóng, gây sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và cướp đi sinh mạng người bệnh chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát.

Trước nguy cơ gia tăng các bệnh truyền nhiễm trong mùa hè, giới chuyên môn nhấn mạnh tiêm chủng vẫn là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất.