Sốt xuất huyết Dengue đang tiếp tục lưu hành tại nhiều địa phương, với nguy cơ diễn biến nặng nếu người bệnh không được theo dõi và xử trí kịp thời. Đáng lo ngại, không ít trường hợp chủ quan trước những dấu hiệu ban đầu, tự điều trị tại nhà hoặc cho rằng bệnh đã thuyên giảm sau khi thân nhiệt trở về bình thường.

Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, từ ngày 25/9 đến nay, toàn thành phố ghi nhận 350 trường hợp mắc sốt xuất huyết tại 81 phường, xã. Lũy kế từ đầu năm đến thời điểm báo cáo, Hà Nội có 3.946 ca mắc tại 119 phường, xã, ghi nhận 177 ổ dịch, trong đó 35 ổ dịch đang hoạt động.

Cô đặc máu - biến chứng nặng của sốt xuất huyết.

Bác sỹ chuyên khoa II Ngô Văn An, Phó trưởng khoa Nội, Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC cho biết, một trong những khó khăn trong phát hiện và điều trị sốt xuất huyết là triệu chứng khởi phát dễ nhầm lẫn với cúm mùa hoặc các bệnh nhiễm virus thông thường. Người bệnh thường sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ thể, mệt mỏi nên có xu hướng tự mua thuốc điều trị mà chưa được thăm khám, xét nghiệm xác định nguyên nhân.

Trong khi đó, sốt xuất huyết có diễn biến đặc biệt nguy hiểm ở giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 kể từ khi khởi phát. Đây là thời điểm người bệnh có thể giảm sốt nhưng đồng thời bước vào giai đoạn nguy cơ thoát huyết tương, rối loạn tuần hoàn và sốc.

Trường hợp nữ bệnh nhân N.V.P. (24 tuổi, trú tại Hà Nội) vừa được cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC là một ví dụ điển hình. Bệnh nhân mắc sốt xuất huyết Dengue đến ngày thứ 6, trước đó tự xét nghiệm tại nhà, sử dụng thuốc hạ sốt chứa paracetamol (Efferalgan 500 mg) và uống dung dịch bù nước điện giải Oresol.

Tuy nhiên, chỉ một ngày sau khi hết sốt, bệnh nhân bất ngờ mệt lả, hoa mắt, chóng mặt. Nhận thấy tình trạng bất thường, gia đình nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu.

Thời điểm nhập viện, bệnh nhân có dấu hiệu rối loạn huyết động rõ rệt, mạch nhanh trên 110 lần/phút, huyết áp tụt xuống 80/50 mmHg. Kết quả xét nghiệm ghi nhận chỉ số Hematocrit (HCT) tăng lên 43,1%, cao hơn khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm là 37-42%.

HCT là chỉ số phản ánh tỷ lệ thể tích hồng cầu trong máu. Ở người mắc sốt xuất huyết, chỉ số này tăng, đặc biệt khi tăng so với giá trị nền, có thể gợi ý tình trạng cô đặc máu do thoát huyết tương. Tuy nhiên, kết quả cần được đánh giá kết hợp với biểu hiện lâm sàng và các chỉ số khác để xác định mức độ bệnh.

Qua thăm khám và xét nghiệm, các bác sỹ chẩn đoán bệnh nhân mắc sốt xuất huyết Dengue nặng, có tình trạng rối loạn tuần hoàn và nguy cơ sốc giảm thể tích. Ê-kíp điều trị khẩn trương hồi sức, truyền dịch điện giải đường tĩnh mạch, sử dụng dịch cao phân tử theo chỉ định và theo dõi sát các chỉ số huyết động, khí máu.

Sau khoảng 6 giờ điều trị, huyết áp bệnh nhân cải thiện lên 120/70 mmHg, nhịp tim ổn định ở mức 70 lần/phút, HCT giảm còn 39%. Sau khi qua giai đoạn nguy hiểm trước mắt, người bệnh tiếp tục được điều trị nội trú và theo dõi chuyên sâu.

Các bác sỹ cho biết, trường hợp này cho thấy người trẻ tuổi, không có bệnh lý nền vẫn có thể gặp biến chứng nặng của sốt xuất huyết. Đặc biệt, biểu hiện hết sốt không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc bệnh đã khỏi.

Ở giai đoạn nguy hiểm, virus Dengue có thể gây tăng tính thấm thành mạch, khiến huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch và làm giảm thể tích tuần hoàn. Nếu tình trạng thoát huyết tương diễn tiến nghiêm trọng mà không được phát hiện, điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ tụt huyết áp, sốc, tổn thương các cơ quan và đe dọa tính mạng.

Điều đáng lưu ý là những biến đổi này có thể xuất hiện trong lúc thân nhiệt đã giảm, khiến người bệnh và gia đình dễ mất cảnh giác. Một số trường hợp ban đầu chỉ có biểu hiện mệt nhiều, chóng mặt, đau bụng hoặc nôn, nhưng sau đó nhanh chóng xuất hiện rối loạn tuần hoàn.

Theo các chuyên gia, bất kỳ người mắc sốt xuất huyết nào cũng có nguy cơ diễn biến nặng. Tuy nhiên, một số nhóm cần được theo dõi đặc biệt chặt chẽ do có khả năng gặp biến chứng hoặc khó khăn trong quá trình điều trị.

Đối với người cao tuổi và người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, tim mạch, suy thận mạn, việc theo dõi sốt xuất huyết thường phức tạp hơn. Triệu chứng có thể không điển hình, biểu hiện bằng mệt mỏi nhiều, lừ đừ, bồn chồn, lú lẫn hoặc thay đổi trạng thái ý thức.

Ở nhóm đang sử dụng thuốc chống đông hoặc một số thuốc điều trị bệnh mạn tính, bác sỹ cần đánh giá kỹ nguy cơ chảy máu, tình trạng tuần hoàn và phương án điều trị phù hợp. Người bệnh không nên tự ý ngừng hoặc điều chỉnh thuốc đang sử dụng khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới một tuổi, cũng cần được giám sát sát sao do chưa thể mô tả rõ những bất thường trong cơ thể. Các dấu hiệu như quấy khóc bất thường, bỏ bú, lừ đừ, tay chân lạnh hoặc giảm lượng nước tiểu cần được chú ý. Trẻ thừa cân, béo phì mắc sốt xuất huyết cũng cần được đánh giá cẩn thận.

Đối với phụ nữ mang thai, sốt xuất huyết có thể làm gia tăng nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai nhi, đòi hỏi được thăm khám và theo dõi tại cơ sở y tế phù hợp.

Riêng người trẻ khỏe mạnh, nguy cơ lớn nằm ở tâm lý chủ quan. Việc vẫn có thể sinh hoạt tương đối bình thường trong những ngày đầu hoặc cảm thấy dễ chịu hơn sau khi hạ sốt không loại trừ khả năng bệnh chuyển sang giai đoạn nguy hiểm.

Các bác sỹ khuyến cáo, người mắc sốt xuất huyết cần đặc biệt cảnh giác nếu xuất hiện một trong những dấu hiệu như mệt lả, lừ đừ, vật vã, bồn chồn bất thường; đau bụng nhiều hoặc đau liên tục, đặc biệt vùng hạ sườn phải; nôn nhiều; chảy máu chân răng, chảy máu cam, rong kinh hoặc lượng máu kinh bất thường.

Những biểu hiện nghiêm trọng hơn như nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc phân có máu, tiểu rất ít, không đi tiểu trong nhiều giờ, tay chân lạnh, chóng mặt hoặc ngất có thể cảnh báo tình trạng mất máu, giảm thể tích tuần hoàn hoặc rối loạn huyết động.

Người bệnh có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào cần nhanh chóng đến cơ sở y tế, không chờ sốt trở lại hoặc đợi đến lịch tái khám. Nếu có biểu hiện ngất, khó thở, rối loạn ý thức, chảy máu nhiều hoặc dấu hiệu sốc, cần được cấp cứu ngay.

Bên cạnh việc theo dõi diễn biến bệnh, sử dụng thuốc đúng cách có vai trò quan trọng trong hạn chế biến chứng. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được sử dụng thường quy để loại bỏ virus Dengue. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào chăm sóc hỗ trợ, bù dịch phù hợp, theo dõi sát các chỉ số lâm sàng và xét nghiệm, phát hiện sớm dấu hiệu thoát huyết tương, chảy máu hoặc tổn thương cơ quan.

Theo chuyên gia MEDLATEC, người dân không tự ý sử dụng aspirin, ibuprofen và các thuốc chống viêm không steroid khác để hạ sốt, giảm đau trong trường hợp nghi ngờ hoặc đã xác định mắc sốt xuất huyết, do những thuốc này có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết.

Thuốc corticoid cũng không được tự ý sử dụng để điều trị sốt xuất huyết nếu không có chỉ định của bác sỹ. Paracetamol có thể được sử dụng để hạ sốt theo liều phù hợp, nhưng cần tuân thủ hướng dẫn về liều lượng và khoảng cách giữa các lần dùng, tránh nguy cơ quá liều gây tổn thương gan.

Việc uống Oresol và bổ sung nước có thể giúp bù lượng dịch mất đi ở người bệnh còn tỉnh táo, uống được và chưa có biểu hiện nặng. Tuy nhiên, bù nước đường uống không thay thế việc đánh giá, điều trị tại bệnh viện nếu đã xuất hiện dấu hiệu thoát huyết tương, tụt huyết áp hoặc sốc. Người bệnh cũng không nên tự ý truyền dịch tại nhà.

Song song với điều trị, công tác phòng bệnh cần được duy trì thường xuyên. Người dân cần loại bỏ các vật dụng đọng nước, đậy kín dụng cụ chứa nước sinh hoạt, vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy và thực hiện các biện pháp phòng muỗi đốt, kể cả ban ngày.

Trước diễn biến của sốt xuất huyết Dengue, các bác sỹ nhấn mạnh, theo dõi người bệnh trong giai đoạn giảm sốt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Phát hiện sớm những bất thường về tuần hoàn, tri giác, tình trạng xuất huyết và lượng nước tiểu có thể giúp người bệnh được can thiệp trước khi biến chứng trở nên nghiêm trọng.

Còn theo các chuyên gia dự phòng thì phòng bệnh chủ động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, trong đó tiêm vắc-xin là một trong những giải pháp hiệu quả đối với các bệnh truyền nhiễm đã có vắc-xin phòng ngừa.

Với sốt xuất huyết, theo các bác sỹ của Hệ thống tiêm chủng Long Châu, Việt Nam lưu hành vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga. Vắc-xin tiêm cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue.

Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ. Chuyên gia cho rằng ý nghĩa lớn nhất của vắc-xin không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp hạn chế các ca diễn tiến nặng, giảm áp lực cho hệ thống y tế trong mùa dịch và góp phần bảo vệ nhóm nguy cơ cao như trẻ em.

Tuy nhiên, vắc-xin không dành cho người quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của vắc-xin, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Với người suy giảm miễn dịch, người nhiễm HIV, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.