Xuất nhập khẩu chặng đường nước rút của năm 2025 vẫn đối mặt với không ít thách thức.

Nhận định được ông Vũ Minh Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp Chính sách, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) đưa ra khi đánh giá về kết quả xuất nhập khẩu 9 tháng qua và dự báo chặng đường về đích trong quý IV/2025.

Tính đến nay, xuất nhập khẩu đã đi qua hơn 3/4 chặng đường của năm 2025 với kết quả hết sức tích cực.

Theo Cục Thống kê, 9 tháng năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt khoảng 680,66 tỷ USD, tăng 17,3% so với cùng kỳ (xuất khẩu tăng 16%; nhập khẩu tăng 18,8%).

Cán cân thương mại 9 tháng tiếp tục xuất siêu khoảng 16,82 tỷ USD, góp phần nâng cao dự trữ ngoại hối, hỗ trợ điều hành chính sách tiền tệ và thúc đẩy phát triển xuất nhập khẩu bền vững trong trung và dài hạn.

Hoạt động xuất nhập khẩu duy trì đà tăng trưởng ổn định qua các tháng, đặc biệt là trong quý III. Kim ngạch xuất khẩu liên tục đạt mức cao trong các tháng 7, 8 và 9. Cụ thể, tháng 7 đạt trên 42 tỷ USD, tháng 8 đạt hơn 43 tỷ USD, và tháng 9 ước đạt khoảng 42,7 tỷ USD - kết quả xuất khẩu hàng tháng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Tăng trưởng xuất khẩu được ghi nhận ở hầu hết các nhóm hàng, tập trung vào các mặt hàng chủ lực như nông sản, thủy sản và nhóm hàng công nghiệp chế biến. Điều này phù hợp với Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030.

Về cơ cấu nhóm hàng xuất khẩu, 9 tháng năm 2025, nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 309,03 tỷ USD, chiếm 88,6%; nhóm nông sản, lâm sản đạt 29,51 tỷ USD, chiếm 8,5%; nhóm thủy sản đạt 8,17 tỷ USD, chiếm 2,3%; nhóm hàng nhiên liệu và khoáng sản đạt 2,03 tỷ USD, chiếm 0,6%.

Nhiều mặt hàng chủ lực như nông sản, thủy sản, cùng với máy móc, thiết bị, dệt may, giày dép, máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đều ghi nhận mức tăng trưởng cao.

Việt Nam đã khai thác hiệu quả các FTA để đẩy mạnh xuất khẩu, 9 tháng, nhiều thị trường và khu vực thị trường đều đạt mức tăng trưởng dương. 

Cụ thể,  xuất khẩu sang Mỹ, thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam đạt 112,8 tỷ USD, tăng 27,7%, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 49,6 tỷ USD, tăng 11,3%, EU 41,7 tỷ USD, tăng 9,3%, ASEAN 28,5 tỷ USD, tăng 2,9%, Hàn Quốc 21,4 tỷ USD, tăng 12,4%, Nhật Bản 19,7 tỷ USD, tăng 9%.

Các thị trường có FTA cũng có mức tăng khá, góp phần vào kết quả xuất khẩu chung của cả nước.

Mặc dù xuất nhập khẩu 9 tháng tăng vượt mục tiêu đề ra từ đầu năm, song chặng đường còn lại của năm vẫn còn không ít rủi ro, thách thức.

Theo ông Vũ Minh Tâm, các vấn đề chính tác động đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam là xu hướng bảo hộ thương mại và  căng thẳng địa chính trị, kinh tế thế giới còn đối mặt nhiều khó khăn và rủi ro toàn cầu, tạo nên những yếu tố bất định, khó lường, trực tiếp ảnh hưởng đến cầu tiêu dùng, chuỗi cung ứng hàng hóa, cũng như làm gia tăng chi phí logistics trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Nổi lên rõ nhất là xu hướng bảo hộ thương mại, sử dụng các biện pháp phòng vệ. Theo thống kê, tính đến hết tháng 7/2025, Việt Nam đã phải đối mặt khoảng 15 vụ việc mới liên quan đến phòng vệ thương mại.

Ngoài ra, xu hướng sử dụng các biện pháp phi thuế quan đang gia tăng, gắn với các yêu cầu về bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và lao động - thường được gọi là “rào cản xanh”. Các biện pháp này dựa trên cơ sở khoa học và phù hợp với các quy định về phát triển xanh, nhưng cũng tiềm ẩn tác động hạn chế nhập khẩu.

Thương mại toàn cầu hiện đang phải đối mặt với các xu hướng chủ nghĩa đơn phương. Nhiều quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế lớn, đưa ra các chính sách điều tiết cán cân thương mại, tác động trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu của nền kinh tế mở như Việt Nam.

Đơn cử, từ tháng 4/2025, chính sách thuế đối ứng của Tổng thống Mỹ đã tác động mạnh đến thương mại toàn cầu, buộc các quốc gia điều chỉnh các cam kết và chính sách thương mại, ảnh hưởng trực tiếp đến xuất nhập khẩu hiện tại và tương lai.

Rồi cạnh tranh về tài nguyên và chiến lược giữa các quốc gia. Một số nước không chỉ hạn chế nhập khẩu mà còn kiểm soát hoặc hạn chế xuất khẩu. Do đó, bên cạnh việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, Việt Nam cũng cần chú trọng đa dạng hóa nguồn nhập khẩu để đảm bảo nguồn cung ổn định cho sản xuất và xuất khẩu.

Trước hàng loạt những thách thức đối với hoạt động thương mại, để xuất khẩu về đích với mục tiêu tăng trưởng trong năm nay, Bộ Công thương đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, tăng hỗ trợ doanh nghiệp, ngành hàng tìm khách hàng mới, đa dạng hóa và đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại, không chỉ trong xuất khẩu mà còn ở lĩnh vực nhập khẩu, đàm phán thêm các FTA mới.

Hiện, Bộ Công thương đang đẩy mạnh đàm phán hai hiệp định là Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và  Hiệp định thương mại tự do Việt Nam với Khối thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur).

Đồng thời, các hoạt động đàm phán trong khuôn khổ ASEAN và với các thị trường ở châu Phi, Trung Đông, châu Mỹ Latinh cũng được tăng cường, nhằm đa dạng hóa thị trường và khai thác các thị trường ngách.