GS-TS. Tô Trung Thành (Đại học Kinh tế quốc dân)

Các định chế tài chính quốc tế dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam năm nay rất lạc quan, nhưng đều đưa ra mức tăng trưởng dưới 10%. Ông nghĩ sao về điều này?

Hầu hết các định chế kinh tế - tài chính quốc tế đều dự báo, tăng trưởng của Việt Nam năm nay chỉ ở một con số. Lý do là, nền kinh tế có độ mở như Việt Nam gặp nhiều bất lợi từ bên ngoài, đặc biệt là kinh tế thế giới không tăng trưởng như kỳ vọng.

Trong bối cảnh này, “quyết tâm chính trị” tăng trưởng 2 con số là tham vọng rất lớn, cao nhất từ trước đến nay và trên thực tế, tốc độ tăng trưởng kinh tế của nước ta chưa bao giờ đạt 10%. Vẫn biết đây là mục tiêu vô cùng khó, nhưng chỉ có tăng trưởng 2 con số trong thời gian ít nhất là 5 năm, chúng ta mới thu hẹp được khoảng cách phát triển với các nước đi trước.

Thời gian thực hiện Kế hoạch Phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 đã đi được 1/3 chặng đường, với kết quả rất lạc quan. Nhìn vào những số liệu được công bố, ông có tin rằng, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm nay vẫn có thể đạt được?

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 4 tháng đầu năm nay, Chỉ số Sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 9,2% - cải thiện đáng kể so với mức tăng 8,6% của cùng kỳ năm 2025, đặc biệt là ngành khai khoáng tăng 4%, thay vì giảm liên tục như trước (cùng kỳ năm 2025 giảm 4,6%).

Số doanh nghiệp thành lập mới tăng 50,7% với số vốn đăng ký tăng hơn 60%. Nếu tính cả số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, thì cả nước có thêm 119.400 doanh nghiệp, tăng gần 33% so với cùng kỳ năm 2025 - đây là những con số rất ấn tượng. 12,15 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký cũng là con số rất có ý nghĩa - gấp tới 2,2 lần so với cùng kỳ, chưa kể vốn thực hiện ước đạt 7,40 tỷ USD - cao nhất của 4 tháng đầu năm trong 5 năm qua.

Kể từ đại dịch Covid-19, dù Quốc hội và Chính phủ có rất nhiều chính sách kích cầu, nhằm hỗ trợ thị trường nội địa, đặc biệt là giảm thuế giá trị gia tăng, nhưng tốc độ tăng trưởng doanh thu hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng vẫn chưa quay trở lại so với thời kỳ trước đại dịch, thì 4 tháng đầu năm nay đã thực sự bùng nổ với tốc độ tăng trên 11%.

Điểm rất sáng nữa trong bức tranh 4 tháng năm nay là hoạt động xuất nhập khẩu. Số liệu công bố của Cục Thống kê cho biết, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 4 tháng qua tăng trên 24%, trong đó xuất khẩu tăng 19,7%; nhập khẩu tăng 28,7% (cùng kỳ tăng tương ứng 15,7%; trên 13% và 18,4%).

Đáng lưu ý là, cán cân thương mại thâm hụt 7,11 tỷ USD, thay vì xuất siêu liên tục trong rất nhiều năm qua. Nhập siêu cũng là tín hiệu tốt, vì trong cơ cấu nhập khẩu, Việt Nam nhập khẩu tư liệu sản xuất bao gồm máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng; nguyên, nhiên, vật liệu là đầu vào của sản xuất chiếm tới trên 94%, còn lại dưới 6% là nhập khẩu hàng hóa, vật phẩm tiêu dùng.

Ngoài ra, chúng ta còn “mũi chủ công” nữa để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 2 con số là đầu tư công. Theo ông, đâu là điểm khác biệt trong điều hành đầu tư công năm nay?

Trước đây, năm đầu nhiệm kỳ, đặc biệt là những tháng đầu nhiệm kỳ Chính phủ và chính quyền địa phương, hoạt động đầu tư công khá trầm lắng có nguyên nhân chính là bộ máy lãnh đạo, nhân sự mới được kiện toàn, cần phải có thời gian để tiếp cận công việc mới.

Để chấn chỉnh hiện tượng này, nhất là trong điều kiện vốn đầu tư công năm nay tăng 30,6% so với năm 2025 với con số kỷ lục là hơn một triệu tỷ đồng, chiếm gần 35,5% tổng chi ngân sách nhà nước, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã triệu tập Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.

Hội nghị đã tập trung trao đổi, kiểm điểm tình hình; đánh giá toàn diện, cụ thể, thực chất các khó khăn, vướng mắc, “điểm nghẽn” trong giải ngân vốn đầu tư công; xác định rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan (quy định pháp luật và tổ chức thực hiện); phân tích bài học kinh nghiệm; đề xuất giải pháp đột phá, khả thi, hiệu quả để tháo gỡ ngay khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu cần giữ vững kỷ luật đầu tư công, đề cao hơn nữa vai trò của người đứng đầu và nhấn mạnh mọi quyết định đầu tư, phân bổ vốn cần phải hạch toán, đánh giá hiệu quả; xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền xử lý vướng mắc, thời hạn xử lý cụ thể, làm cơ sở để kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ.

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội các giai đoạn trước chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng 7,0-7,5% thì đầu tư công đã giữ vai trò quan trọng. Khi mục tiêu tăng trưởng giai đoạn hiện nay là trên 10%, thì đầu tư công càng trở nên quan trọng hơn, thưa ông?

Chính phủ xác định, đầu tư công là một nhiệm vụ chính trị rất quan trọng của năm 2026 và cả nhiệm kỳ; là công cụ điều hành vĩ mô, động lực quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số; phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại và mở ra không gian phát triển mới cho đất nước. Đầu tư công phải thực sự giữ vai trò dẫn dắt, kích hoạt, lan tỏa đầu tư toàn xã hội; phải là vốn mồi để huy động các nguồn lực xã hội; phải tạo ra công trình, dự án có giá trị sử dụng thực chất, hiệu quả; thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, sinh kế cho người dân, góp phần bảo đảm an sinh xã hội.

Có thể nói, trong giai đoạn đòi hỏi tăng trưởng 2 con số thì đầu tư công phải thực sự là “mũi chủ công” vừa bảo đảm tăng trưởng nhanh trong giai đoạn trước mắt, vừa hoàn thiện, cải thiện, nâng cấp cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội để giai đoạn sau tăng trưởng cao trong điều kiện các nước cạnh tranh nhau trong thu hút vốn không còn chủ yếu dựa vào tài nguyên, nhân công giá rẻ, mà là cơ sở hạ tầng và thể chế.

Đầu tư công có vai trò quan trọng, mang tính quyết định để bảo đảm nền kinh tế tăng trưởng cao và bền vững, nên Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2030 thực sự quyết liệt ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ. Không chỉ quyết liệt trong giải ngân, Chính phủ còn rất chú trọng việc bảo đảm chất lượng, hiệu quả đầu tư, thu hẹp số lượng dự án, kiên quyết không đầu tư “rải mành mành” như cách đây khoảng 15 năm và phải mất nhiều năm mới khắc phục hết hậu quả là phải xử lý hàng ngàn dự án dở dang do thiếu vốn, hiệu quả thấp.

Điểm đáng lưu ý của đầu tư công giai đoạn này là, bên cạnh tập trung vào cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội, đặc biệt là giao thông, thì ưu tiên cho chuyển đổi số và bảo đảm năng lượng, vì nếu 3 lĩnh vực này (giao thông, chuyển đổi số, năng lượng) không theo kịp sự phát triển, sẽ dẫn tới sự kìm hãm.

Bên cạnh những điểm sáng của nền kinh tế, áp lực lãi suất hiện nay đang tác động như thế nào tới mục tiêu tăng trưởng?

Sau thời gian liên tục được đẩy lên cao, gần đây lãi suất đã bắt đầu hạ nhiệt, nhưng mặt bằng lãi suất cả tiền gửi lẫn cho vay vẫn cao hơn khá nhiều so với một năm trở về trước. Trước năm 2025, chính sách tiền tệ được nới lỏng nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và chúng ta đã đạt được mục đích khi GDP năm 2024-2025 tăng lần lượt 7,09% và 8,02% - cao nhất kể từ năm 2011.

Có được tốc độ tăng trưởng trên một phần là nhờ tốc độ tăng trưởng tín dụng 2 năm qua rất cao. Khi lượng tiền ra thị trường đã đủ lớn, nếu không phanh kịp thời, sẽ tác động lên lạm phát, tác động đến bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, vì vậy, mức lãi suất cao cả cho vay lẫn huy động là công cụ kiểm soát chặt chẽ dòng tiền.

Điều hành chính sách tiền tệ trong lúc này rất khó khăn, vì nếu bơm tiền ra để hỗ trợ sản xuất, hỗ trợ tăng trưởng, thì sẽ tác động đến lạm phát - vốn rất nhạy cảm với giá xăng dầu. Ngược lại, nâng lãi suất, giảm lượng tiền ra lưu thông để hỗ trợ kiểm soát lạm phát lại tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, đầu tư của doanh nghiệp và người dân.

Việc kéo mặt bằng lãi suất rất quan trọng, nhưng quan trọng hơn, theo tôi, trong thời điểm hiện nay, Ngân hàng Nhà nước phải giữ được sự ổn định lãi suất, ổn định tỷ giá để bảo đảm giữ được ổn định kinh tế vĩ mô, còn tăng trưởng kinh tế dựa phần nhiều vào chính sách tài khóa.

Chính phủ, Bộ Tài chính đã thực hiện rất nhiều chính sách tài khóa để vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, gần đây nhất là Nghị định 141/2026/NĐ-CP nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế đối với hộ gia đình, cá nhân kinh doanh từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng/năm. Việc nâng mức khởi điểm chịu thuế không chỉ hỗ trợ trực tiếp hộ gia đình, cá nhân kinh doanh, mà còn gián tiếp giúp giảm giá cả hàng hóa, dịch vụ, góp phần kiểm soát lạm phát, thúc đẩy thị trường nội địa, qua đó góp phần khuyến khích doanh nghiệp tham gia, mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo điều kiện thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số.