Trạng thái thanh khoản đang tác động nhiều đến chính sách tiền tệ

Trong báo cáo chiến lược vừa được công bố, các chuyên gia phân tích SSI Research cho rằng, chính sách tiền tệ đang được điều hành chủ động nhưng chịu ràng buộc bởi tình trạng thanh khoản mang tính cấu trúc.

Tân Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tiếp tục khẳng định lập trường linh hoạt, giữ nguyên lãi suất điều hành nhưng chủ động sử dụng các công cụ thị trường mở, can thiệp ngoại hối và điều hành tỷ giá nhằm hỗ trợ thanh khoản và neo kỳ vọng lạm phát (mục tiêu CPI năm 2026 khoảng 4,5%).

Nhóm phân tích cho rằng, ràng buộc chính với chính sách tiền tệ hiện không phải lãi suất, mà là thanh khoản.

Tỷ lệ cho vay trên huy động của toàn hệ thống ở mức gần 112% vào cuối tháng 3/2026, cho thấy áp lực vốn dai dẳng. Các biện pháp bơm tiền qua OMO và nâng trần tiền gửi Kho bạc Nhà nước đã giúp ổn định tình hình, nhưng chưa hoàn toàn giải quyết được vấn đề.

NHNN duy trì mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15% cho năm 2026, ưu tiên lĩnh vực sản xuất, hạ tầng và các ngành ưu tiên, đồng thời siết chặt kiểm soát đối với tín dụng bất động sản.

Điều này củng cố sự phân công vai trò rõ ràng trong chính sách: tài khóa đóng vai trò tạo tăng trưởng, trong khi tiền tệ tập trung ổn định thanh khoản và lạm phát. Bất kỳ nới lỏng nào trong tương lai nhiều khả năng sẽ có tính chọn lọc và có lộ trình, thông qua các kênh tái cấp vốn cho hạ tầng và nhà ở, điều chỉnh quy định có mục tiêu và hỗ trợ thanh khoản linh hoạt, thay vì cắt giảm lãi suất trên diện rộng.

Hiện NHNN đang lấy ý kiến rộng rãi dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. 

Một trong những sửa đổi đáng chú ý của dự thảo là thay thế tỷ lệ LDR (tỷ lệ dư nợ cho vay trên huy động) bằng tỷ lệ CDR (tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn. Phương pháp tính tỷ lệ CDR kế thừa quy định tính dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi đã được quy định tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, tuy nhiên dự thảo Thông tư đã có điều chỉnh phương pháp tính toán để phản ánh bản chất, ý nghĩa kinh tế của tỷ lệ này. Cụ thể, NHNN cho phép tính 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào tiền gửi huy động (thay vì loại trừ 100% như hiện nay). Dư nợ tín dụng được tính ròng sau khi đã trừ phần tài trợ bằng vốn chủ sở hữu. 

Ngoài ra, dự thảo còn bổ sung một nhóm chỉ tiêu mới theo chuẩn Basel III, bao gồm tỷ lệ đòn bẩy (LEV), tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) – những chỉ tiêu chưa được quy định trong khung hiện hành.

Các chuyên gia phân tích SSI Research cho rằng, về dài hạn, đây là cải cách tích cực. Các tiêu chuẩn LCR, NSFR và LEV giúp hệ thống ngân hàng Việt Nam tiệm cận thông lệ Basel III trong khu vực, đồng thời siết chặt kỷ luật thanh khoản.

Tuy vậy, trong ngắn hạn, rủi ro sẽ đến từ CDR. Trần 85% vẫn được duy trì trong giai đoạn chuyển tiếp 2028-2031 (trừ khi các ngân hàng đã đạt LCR & NSFR ≥100%), tạo ra một “lớp ràng buộc cứng” chồng lên các chỉ tiêu vốn dĩ đã được tính toán dựa trên các mức độ rủi ro khác nhau.

Dù NHNN cho phép được tính 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào nguồn huy động, song sự nới lỏng này tương đối hạn chế, chỉ tương đương khoảng +0,6% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống; tác động lớn hơn đôi chút đối với nhóm ngân hàng quốc doanh (khoảng 1,4-2%).

Trong khu vực, Trung Quốc đã bãi bỏ trần LDR 75% vào năm 2015 khi triển khai các chỉ số về thanh khoản theo chuẩn Basel (giai đoạn 2014–2017); các quốc gia như Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Ấn Độ cũng áp dụng lộ trình chuyển đổi trong nhiều năm.

Ưu tiên thu hút dòng vốn ngoại dài hạn

Theo SSI, trong tháng 4/2026, khối ngoại tiếp tục bán ròng, với giá trị 13.300 tỷ đồng, giảm so với mức 17.500 tỷ đồng của tháng 3. Sự cải thiện này chủ yếu đến từ việc áp lực bán liên quan đến các quỹ ETF suy giảm, khi giá trị rút ròng ETF thu hẹp xuống còn 442 tỷ đồng so với mức 3,3 nghìn tỷ đồng của tháng trước.

Từ đầu năm đến nay, VNĐ giữ giá tương đối tốt trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông gia tăng, phản ánh chênh lệch lãi suất VND cao hơn, nguồn cung USD cải thiện (thông qua vay mượn bên ngoài) và công tác điều hành hiệu quả của NHNN.

Trong bối cảnh đó, dự thảo thông tư mới của NHNN sẽ thay thế Thông tư 06/2019, điều chỉnh quy định ngoại hối phù hợp với Luật Đầu tư 2025 (có hiệu lực từ tháng 3/2026). Cải cách này vừa tăng tính linh hoạt trong thực thi, vừa tăng cường giám sát và minh bạch, cho thấy sự chuyển dịch sang quản lý dòng vốn tinh vi hơn thay vì kiểm soát mang tính phòng thủ.

Nhà đầu tư nước ngoài sẽ được phép mở tài khoản vốn đầu tư và chuyển vốn trước khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC), giúp tháo gỡ các nút thắt trong giai đoạn chuẩn bị và cấu trúc đầu tư ban đầu. Tuy nhiên, toàn bộ dòng vốn trước IRC vẫn phải đi qua các tài khoản chỉ định, đảm bảo khả năng truy xuất và giám sát.

Chuyên gia phân tích cho rằng, khung mới cũng mở rộng để đáp ứng các cấu trúc đầu tư phức tạp hơn, bao gồm các khoản đầu tư thông qua Trung tâm Tài chính Quốc tế, với yêu cầu tách bạch dòng tiền chặt chẽ hơn. Ngưỡng 50% sở hữu nước ngoài tiếp tục là ranh giới then chốt để phân biệt chế độ quản lý ngoại hối cho đầu tư trực tiếp và gián tiếp, đảm bảo tính rõ ràng trong khuôn khổ pháp lý.

Tổng thể, hệ thống trở nên linh hoạt hơn nhưng cũng đòi hỏi năng lực kỹ thuật cao hơn. Thời điểm giải ngân, cấu trúc vốn và trình tự giao dịch trở thành các biến số tuân thủ quan trọng, qua đó ưu tiên dòng vốn dài hạn, chuẩn bị kỹ lưỡng, thay vì dòng vốn cơ hội hoặc cấu trúc đơn giản, đồng thời củng cố định hướng thu hút vốn ổn định và bền vững của Việt Nam.