Tái cơ cấu ngay từ đồng ruộng, chuồng trại

Trong 4 tháng đầu năm 2026, sản xuất nông nghiệp cả nước đi qua nhiều sức ép cùng lúc, biến đổi khí hậu tiếp tục làm thời tiết khó lường hơn, một số địa phương xuất hiện nắng nóng cục bộ, mưa đến muộn, ảnh hưởng tới lịch thời vụ và tiến độ sản xuất. 

Cùng thời điểm, giá vật tư nông nghiệp, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y và nhiều chi phí đầu vào vẫn ở mức cao, khiến biên lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp bị thu hẹp.

Dù vậy, bức tranh chung của ngành nông nghiệp vẫn giữ được sự ổn định, nhiều địa phương đã chủ động điều chỉnh cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo tín hiệu thị trường, giảm dần diện tích sản xuất kém hiệu quả, mở rộng những mô hình có giá trị kinh tế cao hơn và khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động thời tiết.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sản xuất trồng trọt những tháng đầu năm tập trung vào chăm sóc lúa đông xuân tại các tỉnh phía Bắc, đồng thời đẩy mạnh thu hoạch và xuống giống vụ hè thu tại phía Nam, nhất là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Dư địa phát triển của ngành nông nghiệp sẽ phụ thuộc lớn vào tốc độ tái cơ cấu, chất lượng liên kết chuỗi và năng lực chuyển đổi xanh.

Tính đến đầu tháng 4/2026, tổng diện tích gieo cấy lúa đông xuân cả nước đạt gần 2,93 triệu héc ta, giảm nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhiều địa phương chuyển một phần diện tích lúa kém hiệu quả sang cây ăn quả, cây công nghiệp hoặc nuôi trồng thủy sản, những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị cao hơn trên cùng đơn vị diện tích. Một phần đất sản xuất cũng được chuyển đổi để phục vụ phát triển hạ tầng và công nghiệp.

Sự dịch chuyển này cho thấy tư duy sản xuất nông nghiệp có sự thay đổi, thay vì cố giữ diện tích bằng mọi giá, nhiều địa phương bắt đầu đặt trọng tâm vào hiệu quả kinh tế, khả năng tiêu thụ và sự phù hợp với điều kiện canh tác thực tế. 

Ở lĩnh vực chăn nuôi, ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, toàn ngành tiếp tục duy trì ổn định, nhất là tại các mô hình chăn nuôi quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao và bảo đảm an toàn sinh học. Chăn nuôi lợn phục hồi khá rõ, tổng đàn lợn cả nước tăng 2,4% so với cùng kỳ năm trước.

Một số địa phương ghi nhận mức tăng khá nhờ phát triển mạnh mô hình trang trại và kiểm soát dịch bệnh tốt. Gia Lai tăng 7,4%; Lâm Đồng tăng 7,2%; TP.HCM tăng 3,4%; Bắc Ninh và Phú Thọ cùng tăng 3,2%; Lào Cai tăng 2,7%. 

Tuy nhiên, khu vực hộ chăn nuôi quy mô nhỏ vẫn chịu nhiều áp lực bởi giá thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y còn cao, trong khi bệnh Dịch tả lợn châu Phi vẫn tiềm ẩn nguy cơ tái phát cục bộ. Với nhóm này, khả năng chống chịu trước biến động thị trường yếu hơn, vốn mỏng hơn và điều kiện áp dụng an toàn sinh học còn hạn chế.

Chăn nuôi gia cầm tiếp tục giữ đà tăng trưởng ổn định nhờ chu kỳ nuôi ngắn, khả năng quay vòng vốn nhanh và giá bán duy trì ở mức khá. Các cơ sở chăn nuôi tập trung, quy mô lớn tiếp tục mở rộng sản xuất, góp phần bảo đảm nguồn cung cho thị trường. Tổng đàn gia cầm cả nước tăng 2,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Tại Hà Nội, sản xuất nông nghiệp 4 tháng đầu năm nhìn chung ổn định và có nhiều chuyển biến, Thành phố đã hoàn thành kế hoạch gieo trồng lúa vụ xuân với diện tích hơn 78.000 héc ta. Dù diện tích nhiều loại cây màu giảm, cây đậu lại tăng mạnh, cho thấy xu hướng chuyển đổi sang nhóm cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn, phù hợp hơn với nhu cầu thị trường.

Trong chăn nuôi, đàn gia cầm của Hà Nội tiếp tục phát triển tốt, trong khi đàn trâu, bò và lợn giảm nhẹ. Thành phố đang thúc đẩy nông nghiệp đô thị theo hướng hiện đại, tăng ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Công nghệ và chuỗi giá trị quyết định sức bật mới

Ông Bùi Duy Cường, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng năm 2026, từ nay đến cuối năm, Sở sẽ phối hợp với các địa phương thúc đẩy phát triển các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và giảm rủi ro cho người nông dân.

Cùng với tổ chức lại sản xuất, Hà Nội sẽ đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ vào từng khâu, từ giống, canh tác, chăm sóc, thu hoạch đến bảo quản và tiêu thụ. Mục tiêu là nâng năng suất, giảm chi phí, tăng khả năng thích ứng trước thời tiết bất lợi và biến động thị trường. 

Thành phố cũng tiếp tục mở rộng các mô hình nông nghiệp hữu cơ, VietGAP, nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp công nghệ cao, qua đó gia tăng giá trị sản phẩm và giảm tác động tới môi trường.

Những thách thức từ biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế đang buộc ngành nông nghiệp phải đổi mới mạnh mẽ hơn. Năm 2026, ngành đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73 - 74 tỷ USD, đồng thời tiếp tục duy trì xuất siêu ở mức cao. 

Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị là giải pháp then chốt để nâng sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam. Người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy thị trường làm định hướng, lấy chất lượng và hiệu quả làm thước đo. 

Trong quá trình đó, doanh nghiệp và hợp tác xã giữ vai trò cầu nối quan trọng, liên kết nông dân với tiêu chuẩn sản xuất, tín hiệu thị trường và hệ thống phân phối.

Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số tiếp tục được xem là đòn bẩy quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh. Ứng dụng công nghệ cao trong chọn tạo giống, canh tác thông minh, tưới tiết kiệm nước, giảm phát thải và số hóa dữ liệu sản xuất sẽ giúp nâng năng suất, cải thiện chất lượng nông sản và quản trị tốt hơn chuỗi cung ứng.

Với các thị trường xuất khẩu, yêu cầu về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tiêu chuẩn môi trường ngày càng chặt chẽ. Điều đó buộc sản xuất nông nghiệp phải thay đổi từ gốc, bắt đầu từ vùng nguyên liệu, quy trình canh tác, kiểm soát đầu vào đến chế biến, bảo quản và logistics. 

Trong chặng đường tới, dư địa phát triển của ngành nông nghiệp sẽ phụ thuộc lớn vào tốc độ tái cơ cấu, chất lượng liên kết chuỗi và năng lực chuyển đổi xanh. Khi sản xuất được tổ chức bài bản hơn, dữ liệu được khai thác tốt hơn và người nông dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nông nghiệp Việt Nam sẽ có nền tảng vững hơn để duy trì tăng trưởng, nâng giá trị xuất khẩu và phát triển theo hướng hiện đại, bền vững.