Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký Quyết định số 1976/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Chiến lược xác định phát triển y học cổ truyền là nhiệm vụ lâu dài, gắn chăm sóc sức khỏe nhân dân với bảo tồn giá trị văn hóa, phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế.

GS.Trịnh Thị Diệu Thường, Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế) cho biết, một trong những định hướng quan trọng của Chiến lược là chuyển từ tư duy sử dụng y học cổ truyền chủ yếu để chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Theo đó, y học cổ truyền sẽ được phát triển theo hướng hiện đại, khoa học, kết hợp hài hòa với y học hiện đại và từng bước trở thành bộ phận quan trọng của hệ thống y tế quốc gia.

Chiến lược xác định phát triển y học cổ truyền là nhiệm vụ lâu dài, gắn chăm sóc sức khỏe nhân dân với bảo tồn giá trị văn hóa, phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế.

Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu 100% tỉnh, thành phố có bệnh viện y học cổ truyền, trong đó 70% bệnh viện tuyến tỉnh có quy mô tối thiểu 300 giường bệnh. Toàn bộ bệnh viện lão khoa có khoa y học cổ truyền, đồng thời các khoa lão tại bệnh viện đa khoa cấp tỉnh tích hợp y học cổ truyền trong chăm sóc, phục hồi chức năng cho người cao tuổi.

Ở tuyến cơ sở, mục tiêu đặt ra là 100% trạm y tế cấp xã đủ năng lực cung ứng dịch vụ y học cổ truyền; 90% trạm có ít nhất một cán bộ được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và 20% có bác sỹ y học cổ truyền. Tỷ lệ khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền hoặc kết hợp với y học hiện đại phấn đấu đạt tối thiểu 10% ở cấp chuyên sâu, 20% ở cấp cơ bản và 30% ở cấp ban đầu.

Đáng chú ý, Chiến lược đặt mục tiêu tổng chi phí khám, chữa bệnh y học cổ truyền được Quỹ Bảo hiểm y tế chi trả tăng tối thiểu gấp hai lần so với năm 2025. Đây là định hướng mở rộng quy mô chi trả, không đồng nghĩa với việc tăng gấp đôi mức thanh toán cho từng dịch vụ.

Bên cạnh nâng cao năng lực khám, chữa bệnh, phát triển công nghiệp dược liệu được xác định là một trong những trọng tâm kinh tế của Chiến lược. Theo bà Trịnh Thị Diệu Thường, ngành dược liệu sẽ được phát triển theo chuỗi giá trị, từ bảo tồn nguồn gen, giống cây thuốc đến xây dựng vùng trồng, chế biến sâu, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển thị trường.

Việt Nam đặt mục tiêu tự chủ tối thiểu 20% nhu cầu dược liệu sử dụng trong nước; giá trị sản xuất công nghiệp dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu tăng ít nhất 10% mỗi năm, đồng thời kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm này tăng bình quân tối thiểu 10%/năm.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Chiến lược đề ra nhiệm vụ xây dựng 6 trung tâm bảo tồn nguồn gen, giống dược liệu; hình thành từ 2 đến 5 vùng trồng dược liệu quy mô lớn gắn với hệ thống sơ chế, chế biến. Việc tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, người dân và cơ sở khám, chữa bệnh được kỳ vọng tạo nền tảng hình thành chuỗi giá trị dược liệu bền vững.

Cùng với phát triển sản xuất, Việt Nam hướng tới xây dựng thương hiệu quốc gia cho 30 sản phẩm từ dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu; hình thành 5 dòng cung ứng dịch vụ, sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y dược cổ truyền phục vụ khách du lịch, gắn với khai thác và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số cũng được xác định là động lực hiện đại hóa ngành. Chiến lược chú trọng nghiên cứu, chứng minh tính an toàn, hiệu quả của các bài thuốc và phương pháp điều trị; ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ gen, công nghệ nano, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong nghiên cứu, phát triển sản phẩm và cung ứng dịch vụ.

Đến năm 2030, số lượng nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực y dược cổ truyền tăng tối thiểu 15%; ít nhất 70% tri thức y học cổ truyền đã được điều tra, sưu tầm và xác minh được số hóa. Đồng thời, tối thiểu 30 bài thuốc, phương pháp điều trị hoặc tri thức truyền thống được nghiên cứu, chuẩn hóa và ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe hoặc phát triển sản phẩm.

Về thể chế, Bộ Y tế sẽ nghiên cứu, xây dựng Luật Y học cổ truyền, phấn đấu trình Quốc hội vào cuối năm 2028. Các giải pháp về đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, bảo hiểm y tế, hợp tác quốc tế, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và mở rộng thị trường cũng sẽ được triển khai đồng bộ.

Với tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam hướng tới xây dựng nền y học cổ truyền hiện đại, hội nhập quốc tế, có hệ sinh thái phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đặc biệt, việc chuyển trọng tâm từ xuất khẩu dược liệu thô sang sản phẩm chế biến sâu, có thương hiệu và giá trị gia tăng cao được kỳ vọng mở ra dư địa phát triển mới cho doanh nghiệp, đồng thời phát huy tiềm năng nguồn tài nguyên dược liệu trong nước.

Được biết, hiện quy mô sử dụng y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe cũng ngày càng lớn. Năm 2025, cả nước có khoảng 7 triệu lượt khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền. Quỹ Bảo hiểm y tế hiện chi trả 229 loại thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền. Những con số này cho thấy y học cổ truyền không chỉ là di sản văn hóa, tri thức mà đang hiện diện trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và nhu cầu điều trị của người dân.

Trong quá trình đó, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ được xem là những công cụ quan trọng để nâng giá trị của di sản. Những bài thuốc, phương pháp chữa bệnh và tri thức bản địa có giá trị cần được kiểm kê, số hóa, nghiên cứu, chuẩn hóa và bảo hộ. Mô hình kết hợp Đông - Tây y cũng cần tiếp tục được thúc đẩy nhưng phải dựa trên bằng chứng khoa học, lấy hiệu quả điều trị và an toàn của người bệnh làm thước đo.

Cùng với đổi mới hoạt động khám, chữa bệnh, dược liệu được xác định là một trụ cột có khả năng tạo giá trị kinh tế lớn. Thay vì phát triển manh mún, nguồn dược liệu cần được tổ chức thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ vùng trồng đạt chuẩn, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến chế biến sâu, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu.

Nếu hình thành được chuỗi giá trị đủ mạnh, dược liệu không chỉ cung cấp nguyên liệu cho khám, chữa bệnh trong nước mà còn có khả năng trở thành một ngành kinh tế gắn với công nghiệp dược, nông nghiệp, nghiên cứu khoa học và xuất khẩu. Đây cũng là cơ sở để từng bước xây dựng thương hiệu quốc gia cho y học cổ truyền Việt Nam.