Nhiều “điểm nghẽn” cần được tháo gỡ

Nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y học cổ truyền, hoàn thiện cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế, mở rộng quyền lợi cho người bệnh và tạo động lực phát triển y học cổ truyền trong giai đoạn mới là những nội dung trọng tâm được Bộ Y tế đặt ra tại Hội thảo “Nâng cao chất lượng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y, dược cổ truyền” tổ chức ngày 29/5 tại Hà Nội.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà khẳng định y, dược cổ truyền là bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam, luôn được kế thừa, bảo tồn, phát triển và phát huy giá trị trong sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà khẳng định y, dược cổ truyền là bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam. Ảnh: Trần Minh

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, những năm gần đây, mạng lưới khám chữa bệnh y học cổ truyền tiếp tục được củng cố và phát triển trên phạm vi cả nước.

Hiện nay, Việt Nam có 5 bệnh viện y học cổ truyền trực thuộc Bộ Y tế và các bộ, ngành; 61 bệnh viện y học cổ truyền tuyến tỉnh; 10 bệnh viện y học cổ truyền tư nhân cùng hệ thống khoa y học cổ truyền tại các bệnh viện đa khoa, phòng chẩn trị và trạm y tế xã.

Năm 2025, tỷ lệ khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền đạt khoảng 3,3% tổng số lượt khám chữa bệnh toàn quốc, tương đương khoảng 7 triệu lượt khám. Nhiều kỹ thuật chuyên sâu được triển khai hiệu quả, góp phần giảm tải cho tuyến trên, nâng cao hiệu quả điều trị và sự hài lòng của người bệnh.

Song song với đó, chính sách bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y, dược cổ truyền ngày càng được hoàn thiện, tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn.

Tính đến năm 2025, tỷ lệ khám bệnh bằng y học cổ truyền tại tuyến tỉnh đạt 11,1%, tuyến huyện đạt 16,3% và tuyến xã đạt 24,4%. Tỷ lệ điều trị nội trú bằng y học cổ truyền hoặc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại tại tuyến tỉnh đạt 9,8%, tuyến huyện đạt 9%.

Danh mục thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ Bảo hiểm y tế hiện bao gồm 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền, góp phần đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh, đồng thời thúc đẩy sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả và khuyến khích phát triển nguồn dược liệu trong nước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ Y tế cũng chỉ rõ nhiều tồn tại, hạn chế đang ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của hệ thống khám chữa bệnh bảo hiểm y tế bằng y học cổ truyền.

Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, công tác tổ chức khám chữa bệnh bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y học cổ truyền tại một số địa phương chưa đồng bộ; năng lực cung ứng dịch vụ giữa các tuyến còn chênh lệch; việc chuyển tuyến, tiếp nhận người bệnh và đăng ký khám chữa bệnh ban đầu chưa thật sự phù hợp với đặc thù của chuyên ngành.

Đáng chú ý, tỷ lệ khám chữa bệnh y học cổ truyền tại y tế cơ sở và trạm y tế xã có xu hướng giảm. Tỷ trọng chi cho thuốc y học cổ truyền trong tổng chi thuốc bảo hiểm y tế vẫn còn thấp, năm 2025 chỉ chiếm khoảng 5,42%.

Nguồn nhân lực y dược cổ truyền tại nhiều địa phương chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng và chất lượng. Công tác nghiên cứu khoa học, thử nghiệm lâm sàng, đánh giá hiệu quả điều trị cũng chưa được đầu tư tương xứng. Việc kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại ở một số nơi còn thiếu đồng bộ, chưa phát huy hết tiềm năng của cả hai nền y học.

 Nói thêm về công tác khám chữa bệnh bằng y học cồ truyền, Ths.Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), cho biết, Quyết định 1893/QĐ-TTg ngày 25/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình phát triển y dược cổ truyền, kết hợp y dược cổ truyền với y dược hiện đại đến năm 2030 đã đặt ra mục tiêu nâng tỷ lệ chi trả thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền từ Quỹ Bảo hiểm y tế lên tối thiểu 20% vào năm 2025 và 30% vào năm 2030 trong tổng chi phí thuốc tại các cơ sở khám chữa bệnh.

Đồng thời, chi phí sử dụng dược liệu sẵn có tại địa phương trong điều trị phải đạt tối thiểu 5% tổng chi phí thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu và kết quả đạt được vẫn còn khá lớn. Theo bà Trang, trong cơ cấu chi từ Quỹ Bảo hiểm y tế năm 2024, dù chi phí thuốc vẫn chiếm tỷ trọng lớn, song chi cho thuốc y học cổ truyền mới chỉ đạt 5,42%, tương đương hơn 3.100 tỷ đồng.

Đánh giá đây là con số còn rất khiêm tốn so với tiềm năng của ngành, bà Trang cho rằng Việt Nam sở hữu nguồn dược liệu phong phú cùng nhiều sản phẩm thuốc cổ truyền, thuốc từ dược liệu được đầu tư nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng bài bản. Vì vậy, cần có cơ chế thanh toán phù hợp để khuyến khích phát triển và sử dụng các sản phẩm này trong điều trị.

“Đây là con số hết sức khiêm tốn trong khi chúng ta có nguồn dược liệu rất phong phú. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã phát triển các bài thuốc dược liệu mới, được nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng một cách bài bản. Do đó, không thể nhìn nhận thuốc y học cổ truyền chỉ ở góc độ giá thành thấp mà cần có chính sách chi trả hợp lý, tương xứng với giá trị điều trị”, bà Trang nhấn mạnh.

Lãnh đạo Vụ Bảo hiểm y tế cũng cho rằng, cần đặt y học cổ truyền đúng với vị thế vốn có trong hệ thống y tế quốc gia, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Hoàn thiện chính sách, tạo bước chuyển mới cho y học cổ truyền

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, việc nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế chính sách để khắc phục những bất cập này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhằm phát huy thế mạnh của y học cổ truyền mà còn nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Một trong những nội dung thu hút nhiều sự quan tâm tại Hội thảo là đề xuất xây dựng danh mục bệnh, nhóm bệnh đặc thù của y học cổ truyền được khám chữa bệnh bảo hiểm y tế trực tiếp tại các cơ sở chuyên sâu.

Các đại biểu cho rằng đối với nhiều bệnh lý mạn tính, bệnh cần điều trị dài ngày, phục hồi chức năng hoặc chăm sóc sức khỏe lâu dài, người bệnh cần được tiếp cận trực tiếp với các cơ sở có đủ năng lực chuyên môn mà không phải trải qua các thủ tục chuyển tuyến phức tạp.

Đặc biệt, người cao tuổi là nhóm đối tượng có nhu cầu điều trị, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe dài hạn rất lớn. Việc tạo điều kiện thuận lợi để nhóm đối tượng này tiếp cận dịch vụ y học cổ truyền sẽ góp phần giảm gánh nặng đi lại, giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe.

Hội thảo cũng dành nhiều thời gian trao đổi về thực trạng chi trả của Quỹ Bảo hiểm y tế đối với thuốc, vật tư, dịch vụ kỹ thuật y học cổ truyền; công tác đăng ký khám chữa bệnh ban đầu; chuyển người bệnh giữa các cơ sở khám chữa bệnh; cơ chế thông tuyến lên cấp chuyên sâu và kết quả triển khai tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương và Viện Y học cổ truyền Quân đội.

Các ý kiến tham dự Hội thảo đều thống nhất rằng nhu cầu khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền đang ngày càng gia tăng, đòi hỏi hệ thống chính sách phải được hoàn thiện theo hướng thuận lợi hơn cho người bệnh, phù hợp với đặc thù chuyên môn và xu thế phát triển của nền y tế hiện đại.

Bộ Y tế sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến khám chữa bệnh bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y, dược cổ truyền.

Trong thời gian tới, theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, Bộ Y tế sẽ tập trung sửa đổi các quy định liên quan đến thông tuyến khám chữa bệnh bảo hiểm y tế theo danh mục bệnh đặc thù của y học cổ truyền; cập nhật danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ Bảo hiểm y tế; nghiên cứu điều chỉnh cơ chế thanh toán chi phí khám chữa bệnh y học cổ truyền phù hợp với thực tiễn.

Cùng với đó là các giải pháp tăng tỷ lệ chi từ Quỹ Bảo hiểm y tế cho y học cổ truyền; thúc đẩy hiện đại hóa, tiêu chuẩn hóa thuốc cổ truyền; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý, phân tích và hoạch định chính sách.

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh yêu cầu triển khai nghiêm túc các chỉ đạo mới của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển y học cổ truyền Việt Nam với tư duy mới, tầm nhìn mới và cách tiếp cận mới.

“Phát triển y học cổ truyền không phải là quay về phương thức cũ kỹ, thủ công mà phải kế thừa tinh hoa của cha ông trên nền tảng khoa học công nghệ hiện đại, để y học cổ truyền thực sự trở thành một bộ phận hữu cơ của nền y học quốc", lãnh đạo Bộ Y tế nêu.