Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), trong tuần 41, số ca mắc tay chân miệng trên địa bàn tăng 32,2% so với trung bình bốn tuần trước đó. Tính từ đầu năm 2026 đến hết tuần 41, thành phố ghi nhận 40.446 trường hợp mắc bệnh.

Diễn biến này cho thấy nguy cơ lây lan tay chân miệng vẫn đáng lo ngại, đặc biệt trong môi trường sinh hoạt tập thể của trẻ nhỏ. Bên cạnh việc kiểm soát nguồn lây, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng để hạn chế những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra chỉ trong thời gian ngắn.

Trước tình hình số ca mắc tiếp tục gia tăng tại một số địa phương các bác sỹ khuyến cáo phụ huynh chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh, đồng thời đặc biệt chú ý những thay đổi bất thường trong sinh hoạt, vận động và trạng thái tỉnh táo của trẻ.

Tại Hà Nội, theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội, từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố Hà Nội ghi nhận hơn 6.000 trường hợp mắc tay chân miệng tại 126 phường, xã.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ trong độ tuổi nhà trẻ, mẫu giáo. Bệnh có khả năng lây truyền qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, dịch từ các nốt phỏng, phân của người bệnh hoặc qua bàn tay, đồ vật và bề mặt nhiễm virus.

Trong môi trường sinh hoạt tập thể, nơi trẻ thường xuyên chơi chung đồ chơi, tiếp xúc gần và chưa có ý thức vệ sinh cá nhân đầy đủ, virus có thể dễ dàng lây lan. Đáng lưu ý, trẻ mắc bệnh đôi khi chưa có biểu hiện rõ ràng trong giai đoạn đầu, khiến cha mẹ dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường hoặc bỏ qua thời điểm cần theo dõi sát.

Giai đoạn và triệu chứng điển hình của bệnh bệnh tay chân miệng thường ở giai đoạn khởi phát từ 1 - 2 ngày với các triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng, biếng ăn, trẻ quấy hơn, tiêu chảy vài lần trong ngày; giai đoạn toàn phát có thể kéo dài 3 - 10 ngày.

Các triệu chứng điển hình của bệnh là loét miệng, vết loét đỏ hay phỏng nước đường kính 2 - 3 mm ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi, gây đau miệng, bỏ ăn, bỏ bú, chảy dãi (dễ nhầm với trẻ mọc răng); phát ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông; tồn tại trong thời gian ngắn (dưới 7 ngày) sau đó có thể để lại vết thâm, rất hiếm khi loét hay bội nhiễm; sốt nhẹ, nôn, nếu trẻ sốt cao và nôn nhiều dễ có nguy cơ biến chứng. 

Biến chứng thần kinh (viêm não, viêm màng não), biến chứng tim mạch, hô hấp (viêm cơ tim, phù phổi cấp, tăng huyết áp, suy tim, trụy mạch) thường xuất hiện sớm từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 của bệnh, có thể dẫn đến tử vong nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời; giai đoạn lui bệnh thường từ ngày thứ 8 - 10, trẻ hồi phục hoàn toàn nếu không có biến chứng.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện đầy đủ những dấu hiệu điển hình. Một số trẻ chỉ có biểu hiện sốt, mệt mỏi hoặc tổn thương da không rõ ràng. Có nhiều bố mẹ chủ quan đợi phát ban rõ mới nghĩ đến tay chân miệng.

Thực tế, bệnh thường khởi đầu bằng sốt, mệt, biếng ăn, đau họng, quấy khóc, sau đó mới xuất hiện loét miệng hoặc các nốt phỏng ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Có trẻ nổi ban rất ít nhưng loét miệng nhiều, đau rát nên bỏ ăn, bỏ bú. Có trẻ chỉ sốt và quấy khóc khiến cha mẹ dễ nhầm với viêm họng thông thường.

Ths.Đặng Quang Nhật, Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Hà Nội khuyến cáo cha mẹ cần lưu ý các dấu hiệu cảnh báo ở trẻ gồm sốt cao, sốt kéo dài hoặc khó hạ; trẻ giật mình bất thường; run tay chân, đi loạng choạng, yếu chi; nôn nhiều, quấy khóc liên tục, lừ đừ hoặc mệt bất thường. Đặc biệt, khi trẻ có biểu hiện thở nhanh, khó thở, da tái, vã mồ hôi lạnh, li bì hoặc co giật, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay lập tức.

Trong chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng, cha mẹ cần thực hiện đúng hướng dẫn của bác sỹ, cho trẻ uống đủ nước, ăn thức ăn mềm, dễ nuốt, chia thành nhiều bữa nhỏ nếu trẻ đau miệng. Không ép trẻ ăn khi trẻ khó chịu, đồng thời theo dõi tình trạng uống nước và lượng nước tiểu để phát hiện sớm nguy cơ mất nước.

Cha mẹ cần vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng, giữ da sạch sẽ, tránh làm vỡ các nốt phỏng nước. Người chăm sóc nên rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi thay tã và sau khi tiếp xúc với chất thải của trẻ.

Các vật dụng ăn uống, đồ chơi và bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh, làm sạch đúng cách. Không để trẻ tiếp xúc gần với người đang mắc hoặc nghi mắc tay chân miệng.

Đặc biệt, cha mẹ tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh, thuốc bôi, thuốc uống hay mẹo dân gian khi trẻ bị tay chân miệng. Đáng chú ý, một số biểu hiện bất thường có thể báo hiệu bệnh đang tiến triển nặng, đòi hỏi phải được xử trí y tế khẩn cấp. Các dấu hiệu cảnh báo gồm sốt trên 39 độ C hoặc sốt liên tục từ hai ngày trở lên; trẻ giật mình chới với, đặc biệt lúc bắt đầu ngủ; run tay khi cầm đồ chơi, đi đứng loạng choạng hoặc yếu tay chân.

Ngoài ra, tình trạng nôn ói liên tục, không giữ được thức ăn, lừ đừ, mệt mỏi, giảm vận động hay không còn vui chơi như thường ngày cũng là những biểu hiện phụ huynh cần đặc biệt lưu ý. Khi trẻ xuất hiện một trong những dấu hiệu này cần được đưa đến bệnh viện ngay, tránh tự theo dõi kéo dài hoặc điều trị tại nhà vì nguy cơ biến chứng có thể diễn biến nhanh.

Liên quan đến phòng bệnh, bác sỹ Lê Thị Giao Thi, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu cho biết, Việt Nam đã cấp phép lưu hành vắc-xin phòng bệnh do EV71 trong năm 2026, mở thêm lựa chọn dự phòng đối với một trong những tác nhân gây tay chân miệng có nguy cơ biến chứng nặng.

Theo kết quả nghiên cứu lâm sàng giai đoạn III trên hơn 3.000 trẻ tại Việt Nam và Đài Loan được chuyên gia dẫn lại, hiệu lực bảo vệ của vắc-xin đối với bệnh do EV71 gây ra đạt 96,8%. Trong giai đoạn phân tích hiệu lực chính, nghiên cứu không ghi nhận trường hợp mắc bệnh do EV71 ở nhóm được tiêm vắc-xin, trong khi các ca mắc được ghi nhận tại nhóm đối chứng.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý vắc-xin EV71 chỉ có tác dụng phòng bệnh do virus EV71 gây ra, không bảo vệ trước tất cả các tác nhân gây tay chân miệng. Vì vậy, tiêm chủng cần được kết hợp với vệ sinh cá nhân, khử khuẩn môi trường và giám sát sức khỏe của trẻ.

Trước tình hình số ca mắc tiếp tục gia tăng tại một số địa phương các bác sỹ khuyến cáo phụ huynh chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh, đồng thời đặc biệt chú ý những thay đổi bất thường trong sinh hoạt, vận động và trạng thái tỉnh táo của trẻ.

Phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng, đưa trẻ đến cơ sở y tế đúng thời điểm và tuân thủ hướng dẫn điều trị là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe trẻ em trong giai đoạn bệnh tay chân miệng gia tăng.