Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương giới thiệu điểm mới của Luật Dân số - Ảnh:TT

Về các biện pháp duy trì mức sinh thay thế, Luật Dân số quy định trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.

Chiều 5/1 Văn phòng Chủ tịch nước họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước công bố 13 luật đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, trong đó có Luật Dân số.

Giới thiệu Luật Dân số, bà Nguyễn Thị Liên Hương, thứ trưởng Bộ Y tế đề cập quy định mới quan trọng, mang tính đột phá, đó là chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Những nội dung liên quan đến dân số và phát triển đã được thể hiện trong việc hướng tới giải quyết đồng bộ các vấn đề về quy mô dân số, cơ cấu dân số, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số và đặt trong mối quan hệ tác động qua lại với phát triển kinh tế - xã hội của cả đất nước và từng địa phương góp phần đảm bảo bền vững cho sự phát triển của đất nước.

Luật Dân số được ban hành, tạo hành lang pháp lý để giải quyết các thách thức của công tác dân số, khắc phục những tồn tại, hạn chế, bất cập, bảo đảm đồng bộ, thống nhất trong hệ thống chính sách, pháp luật hiện hành; đáp ứng đủ các điều kiện về nguồn lực để thực hiện toàn diện công tác dân số trong tình hình mới, đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo nhấn mạnh.

Theo luật, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, Nhà nước sẽ có chính sách phù hợp hỗ trợ cặp vợ chồng, cá nhân sinh con, nuôi con thông qua các chính sách lao động, việc làm, tiền lưong, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ cấp, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, nhà ở và chính sách khác để gia tăng tỷ lệ sinh, đạt mức sinh thay thế bền vững; ưu tiên đối với tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế.

Một trong các hành vi bị nghiêm cấm là lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi (trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính).

Hành vi cưỡng bức, ép buộc việc sinh con hoặc không sinh con, cũng bị nghiêm cấm.

Luật Dân số quy định rõ, mỗi cặp vợ chồng có quyền quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng.

Về các biện pháp duy trì mức sinh thay thế, Luật Dân số quy định trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.

Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, theo quy định của Luật, sẽ được hỗ trợ tài chính khi sinh con. Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, Chính phủ quy định mức hỗ trợ và trình tự, thủ tục thực hiện việc hỗ trợ.

Người có từ 2 con đẻ trở lên cũng sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Ngoài ra, Luật quy định Chính phủ sẽ quyết định những biện pháp khác nhằm duy trì mức sinh thay thế.

Căn cứ khả năng cân đối ngân sách, chính quyền địa phương cấp tỉnh có thể quyết định mức hỗ trợ cao hơn mức hỗ trợ do Chính phủ quy định.

Định kỳ hằng năm, cơ quan thống kê Trung ương công bố tình trạng mức sinh để Chính phủ, chính quyền địa phương cấp tỉnh xây dựng, thực hiện các chính sách hỗ trợ, khuyến khích phù hợp để duy trì mức sinh thay thế.

Để giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, Luật khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

Người có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai sẽ bị đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, theo Luật Dân số.

Luật cũng sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật có liên quan đến công tác dân số. Theo đó, Luật Dân số đã sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 139 của Bộ luật Lao động theo hướng “Lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 6 tháng; trường hợp sinh con thứ hai, lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 7 tháng; thời gian nghỉ trước khi sinh không quá 2 tháng. Trường hợp lao động nữ sinh đôi trở lên thì tính từ con thứ hai trở đi, cứ mỗi con, người mẹ được nghỉ thêm 1 tháng”.

Luật cũng sửa đổi, bổ sung điểm c khoản 2 Điều 53 của Luật Bảo hiểm xã hội và quy định “Trường hợp vợ sinh đôi hoặc vợ sinh con thứ hai thì được nghỉ 10 ngày làm việc. Trường hợp sinh ba trở lên thì được nghỉ thêm 3 ngày làm việc cho mỗi con tính từ con thứ ba trở đi”.

Luật này có hiệu lực kể từ ngày 1/7, riêng các quy định về hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, sẽ có hiệu lực từ 1/1/2027.