Giá trị thương vụ IPO không chỉ nằm ở số tiền huy động

Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế ngày càng lớn, hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) đang được kỳ vọng trở thành một kênh huy động vốn quan trọng, giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô hoạt động và giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Tuy nhiên, bên cạnh quy mô huy động vốn, một vấn đề ngày càng được quan tâm là chất lượng các thương vụ IPO và khả năng tạo ra giá trị thực chất cho cổ đông sau khi doanh nghiệp trở thành công ty đại chúng.

Tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn”, ông Bùi Thế Anh, Giám đốc EY-Parthenon - Chiến lược và Thực thi, CTCP Tư vấn EY Việt Nam cho rằng một thương vụ IPO thành công cần được đánh giá trên nhiều phương diện, thay vì chỉ nhìn vào quy mô vốn huy động hoặc diễn biến giá cổ phiếu sau khi chào bán.

Một trong những yếu tố quan trọng là khả năng tiếp cận đúng nhóm nhà đầu tư. Theo ông, nhà đầu tư không chỉ mang đến nguồn vốn mà còn có thể bổ sung những năng lực doanh nghiệp đang thiếu, từ công nghệ, chuyển đổi số đến kinh nghiệm quản trị và phát triển kinh doanh.

Một yếu tố khác được đại diện EY nhấn mạnh là sự chuyển đổi thực chất về mô hình quản trị.

Theo quan sát của EY, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang chuyển từ mô hình quản trị mang tính gia đình sang mô hình công ty đại chúng. Quá trình này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ minh bạch hóa thông tin mà còn phải thay đổi phương thức quản lý, vận hành và cơ chế ra quyết định.

Như vậy, IPO không đơn thuần là hoạt động phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn, mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đặc biệt, trong điều kiện nguồn vốn dài hạn còn hạn chế, vốn cổ phần huy động thông qua IPO có thể giúp doanh nghiệp giảm áp lực trả nợ, cơ cấu lại nguồn vốn và chủ động hơn trong việc tài trợ các kế hoạch kinh doanh.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Thế Anh, thành công thực sự của thương vụ IPO còn nằm ở khả năng duy trì niềm tin của công chúng đầu tư đối với những cam kết mà doanh nghiệp đã công bố. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải thực hiện tốt hoạt động quan hệ nhà đầu tư, công bố thông tin và báo cáo quản trị, giúp cổ đông có cơ sở đánh giá tiến độ thực hiện các mục tiêu tăng trưởng.

Sau IPO, doanh nghiệp phải chứng minh hiệu quả sử dụng vốn

Nếu giai đoạn IPO là thời điểm doanh nghiệp thuyết phục nhà đầu tư về triển vọng phát triển, thì giai đoạn sau đó chính là lúc những kế hoạch và cam kết được kiểm chứng bằng kết quả kinh doanh thực tế.

Ông Trịnh Thanh Cần, Thành viên HĐQT, Tổng giám đốc CTCK Chứng khoán KAFI, nhấn mạnh rằng sau IPO là giai đoạn doanh nghiệp thực hiện những kế hoạch đã cam kết với cổ đông và chịu trách nhiệm về các cam kết đó.

Theo ông Cần, để nhà đầu tư có thể theo dõi và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống báo cáo với những chỉ tiêu định lượng cụ thể, phản ánh tiến độ thực hiện các kế hoạch đã công bố trước IPO.

Đơn cử, đối với công ty chứng khoán huy động vốn để mở rộng hoạt động cho vay ký quỹ (margin), doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật quy mô dư nợ cho vay. Tương tự, nếu nguồn vốn được sử dụng để phát triển hoạt động phân phối trái phiếu hoặc các sản phẩm tài chính khác, cổ đông cũng cần được cung cấp thông tin về tiến độ triển khai.

Không chỉ dừng ở quy mô hoạt động, doanh nghiệp còn cần công bố những chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh như tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ lệ chi phí trên thu nhập hay doanh thu bình quân trên nhân sự.

Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và chứng khoán, những chỉ tiêu về chất lượng tài sản, thanh khoản và quản trị rủi ro cũng có ý nghĩa quan trọng, giúp cổ đông đánh giá mức độ an toàn và hiệu quả vận hành.

Bên cạnh nội dung báo cáo, ông Cần cho rằng tần suất tương tác với cổ đông cũng cần được chú trọng. Theo thông lệ quốc tế được đề cập, doanh nghiệp có thể gửi bản tin cập nhật hằng tháng và tổ chức các buổi gặp gỡ cổ đông hằng quý, trực tiếp hoặc trực tuyến.

Để thực hiện được điều này, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống dữ liệu và quản trị phù hợp, bảo đảm thông tin được tổng hợp nhanh chóng, chính xác.

Một yêu cầu khác là thiết lập cơ chế giám sát việc thực hiện các kế hoạch sau IPO. Trong đó, ủy ban kiểm toán có vai trò theo dõi, đánh giá hoạt động của doanh nghiệp có bám sát những mục tiêu đã công bố với cổ đông hay không. Trường hợp kết quả thực hiện có sự chênh lệch so với kế hoạch, doanh nghiệp cần giải trình nguyên nhân và đưa ra phương án xử lý, thay vì chỉ công bố kết quả cuối cùng.