Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3 đáp ứng tiêu chí khu công nghiệp sinh thái, đã hoàn tất việc lấy ý kiến các Bộ, ngành Trung ương và đang hoàn thiện để trình UBND TP.HCM phê duyệt. Ảnh: Lê Toàn.

Chuẩn bị kêu gọi đầu tư 38 khu công nghiệp

Thông tin trên được ông Trương Văn Phong, Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.HCM (HEPZA), chia sẻ tại hội thảo tham vấn về mô hình chuyển đổi và huy động tài chính cho các dự án giảm phát thải ở khu công nghiệp do Trung tâm Climateworks thuộc Đại học Monash và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM (HIDS) tổ chức ngày 10/7.

Theo ông Phong, trên địa bàn TP.HCM hiện có tổng cộng 67 khu chế xuất, khu công nghiệp đã được thành lập. Trong số này, có 58 khu đã đi vào hoạt động với tỷ lệ lấp đầy đạt 80%; 9 khu còn lại đã được thành lập nhưng đến nay chưa đi vào hoạt động.

Theo quy hoạch đến năm 2030, tầm nhìn 2050, Thành phố sẽ phát triển 105 khu công nghiệp với tổng diện tích khoảng 50.000 ha, bổ sung thêm 38 khu mới có diện tích khoảng 23.000 ha. “Hiện chúng tôi đang tiến hành lập quy hoạch phân khu để làm cơ sở mời gọi đầu tư”, ông Phong thông tin.

Về định hướng quy hoạch, việc phát triển khu công nghiệp nằm trong định hướng chung hiện nay của TP.HCM.

Cụ thể, khu vực trung tâm sẽ tập trung phát triển công nghiệp công nghệ cao, Khu vực Bình Dương cũ sẽ là thủ phủ công nghiệp, khai thác quỹ đất hiện có để đầu tư phát triển công nghệ cao gắn với các khu đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ phía Bắc Thành phố; Khu vực Vũng Tàu cũ sẽ phát triển theo hướng khu kinh tế biển và khu thương mại tự do.

Cùng với việc mở rộng không gian công nghiệp, chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái được xác định là một trong những định hướng phát triển trọng tâm.

Vừa qua, HEPZA đã phối hợp với UNIDO, JICA cũng như World Bank tiến hành thí điểm mô hình khu công nghiệp sinh thái tại Khu công nghiệp Hiệp Phước (TP.HCM), Khu công nghiệp Bàu Bàng mở rộng và khu công nghiệp Cây Trường (Bình Dương), cùng Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3 (Bà Rịa - Vũng Tàu).

“Rất đáng mừng là đến nay các khu này đã cơ bản đáp ứng các tiêu chí của khu công nghiệp sinh thái”, ông nói. Đặc biệt Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3 (diện tích 999 ha) đã đáp các ứng tiêu chí khu công nghiệp sinh thái, hiện đã hoàn tất việc lấy ý kiến các Bộ, ngành Trung ương và đang hoàn thiện để trình UBND Thành phố phê duyệt.

“Đây chắc chắn sẽ là khu công nghiệp sinh thái đầu tiên của cả nước, tạo tiền đề định hình cho việc phát triển và chuyển đổi các khu công nghiệp sau này”, lãnh đạo HEPZA nhấn mạnh.

Ông Trương Văn Phong, Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.HCM.

Nhân rộng mô hình vẫn còn nhiều lực cản

Tuy nhiên, tôi cũng xin thẳng thắn chia sẻ rằng đây mới chỉ là mô hình thí điểm. Các khu công nghiệp khác khi muốn chuyển đổi sang mô hình sinh thái hiện đang gặp rất nhiều khó khăn và thách thức.

Dù các mô hình thí điểm bước đầu đạt kết quả tích cực, lãnh đạo HEPZA cho rằng quá trình chuyển đổi trên diện rộng vẫn đối mặt nhiều khó khăn.

Thách thức đầu tiên là chi phí đầu tư lớn. Để đáp ứng các tiêu chí của khu công nghiệp sinh thái, doanh nghiệp phải đầu tư đồng bộ vào hạ tầng môi trường, năng lượng, xử lý nước thải và hệ thống quản trị. Trong khi đó, các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng xanh vẫn chưa đủ sức hấp dẫn để khuyến khích doanh nghiệp tham gia.

Một rào cản khác là phần lớn các khu công nghiệp hiện hữu đã hoàn thiện hạ tầng. Việc cải tạo để đáp ứng các tiêu chuẩn sinh thái không chỉ tốn kém mà còn ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.

Theo HEPZA, nguồn nhân lực phục vụ vận hành khu công nghiệp sinh thái cũng còn thiếu, trong khi các quy định về cộng sinh công nghiệp - yếu tố cốt lõi của mô hình này - vẫn chưa đồng bộ. Việc một doanh nghiệp sử dụng phụ phẩm hoặc chất thải của doanh nghiệp khác làm nguyên liệu đầu vào vẫn gặp nhiều vướng mắc về quy định pháp luật.

Bên cạnh chuyển đổi mô hình sản xuất, chuyển đổi năng lượng cũng là một nội dung trọng tâm.

Ông cho biết, việc Chính phủ ban hành quy định nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà được phép bán lên lưới từ 20% lên 50% là tín hiệu tích cực, tạo thêm động lực cho doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, trên thực tế, điện mặt trời áp mái tại các khu chế xuất, khu công nghiệp hiện hầu như chưa thể bán lên hệ thống điện quốc gia mà chủ yếu vẫn theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ.

“Dù Nghị định cho phép bán 50% nhưng cơ chế giá, cách thức phối hợp và cho phép thực hiện hiện vẫn còn nhiều vấn đề. Do vậy, vẫn chờ có lộ trình cụ thể để doanh nghiệp thực sự được đầu tư và bán điện lên lưới”, ông Phong nói.

Không chỉ điện mặt trời, việc đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) cũng đang gặp nhiều vướng mắc. Ông Phong cho biết hiện vẫn chưa có quy định thống nhất về quy hoạch, sử dụng đất, đầu tư, môi trường và phòng cháy chữa cháy đối với các hệ thống lưu trữ năng lượng. Ngay cả việc xác định BESS thuộc quy hoạch điện hay hạ tầng khu công nghiệp, hay được bố trí trên loại đất nào cũng chưa có hướng dẫn cụ thể.

Bên cạnh đó, các quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế giá đối với điện từ hệ thống lưu trữ cũng chưa được hoàn thiện, khiến nhiều dự án chưa thể triển khai. Việc tháo gỡ các rào cản về năng lượng sẽ có ý nghĩa quyết định đối với lộ trình chuyển đổi xanh của hệ thống khu công nghiệp TP.HCM.