Thông tư được xây dựng trên cơ sở tiếp thu ý kiến phản hồi của chuyên gia, học sinh, phụ huynh, các cơ sở giáo dục đại học, các sở giáo dục và đào tạo cùng nhiều bộ, ngành liên quan.

Việc khống chế trần điểm cộng được đánh giá là giải pháp nhằm chấm dứt tình trạng cộng điểm tràn lan và thiếu thống nhất giữa các trường.

Quy chế mới hướng tới mục tiêu kiểm soát chất lượng đầu vào, chuẩn hóa quy trình xét tuyển trên hệ thống chung và nâng cao trách nhiệm của thí sinh cũng như các trường đại học.

Điểm đáng chú ý đầu tiên của Quy chế là quy định về nguồn tuyển. Theo đó, thí sinh phải có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp trung học phổ thông tương ứng tổ hợp xét tuyển, hoặc điểm thi của môn Toán và Ngữ văn và một môn khác, đạt tối thiểu 15 điểm theo thang điểm 30.

Quy định này không áp dụng với thí sinh đặc cách hoặc được miễn thi tốt nghiệp. Đây là ngưỡng tối thiểu mang tính “chặn đầu vào”, thể hiện quan điểm của cơ quan quản lý rằng tuyển sinh không chỉ là chọn người học theo chỉ tiêu mà còn phải bảo đảm nền tảng tối thiểu về năng lực học thuật, tránh tình trạng vào đại học bằng điểm quá thấp, kéo theo hệ lụy về chất lượng đào tạo và chất lượng nhân lực.

Điểm điều chỉnh thứ hai liên quan trực tiếp đến việc đăng ký nguyện vọng. Theo quy chế mới, thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng vào các chương trình đào tạo, các trường khác nhau và phải sắp xếp theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp, trong đó nguyện vọng 1 là ưu tiên cao nhất.

Riêng với các chương trình đào tạo giáo viên, chỉ xét tuyển các nguyện vọng có thứ tự từ 1 đến 5. Quy định này vừa nhằm giảm tình trạng đăng ký dàn trải thiếu định hướng, vừa hướng tới việc buộc thí sinh cân nhắc kỹ hơn, đồng thời giúp hệ thống xét tuyển vận hành hiệu quả, minh bạch, hạn chế tình trạng “điều chỉnh nguyện vọng theo tâm lý đám đông” gây xáo trộn kết quả.

Một điểm mới quan trọng khác là quy định chặt hơn với phương thức xét tuyển bằng kết quả học tập trung học phổ thông, thường được gọi là xét học bạ. Theo đó, tổ hợp xét tuyển phải sử dụng điểm trung bình chung kết quả học tập 6 học kỳ của tối thiểu 3 môn học.

Đáng chú ý, trong tổ hợp bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn và hai môn này phải đóng góp tối thiểu 1/3 trọng số tính điểm xét tuyển.

Đây là điều chỉnh đáng kể nhằm hạn chế tình trạng “né” các môn nền tảng, lựa chọn tổ hợp thuận lợi để nâng điểm, đồng thời tái khẳng định vai trò của Toán và Ngữ văn như những môn học cốt lõi phản ánh năng lực tư duy và ngôn ngữ, vốn là nền tảng của bậc học đại học.

Quy chế tuyển sinh năm 2026 cũng đưa ra giới hạn rõ ràng đối với điểm cộng. Theo đó, tổng điểm cộng tối đa (bao gồm điểm thưởng, điểm xét thưởng, điểm khuyến khích) là 3 điểm theo thang điểm 30, tương ứng 10% của thang điểm xét tuyển. Trong đó, điểm thưởng đối với thí sinh được tuyển thẳng nhưng không dùng để xét tuyển thẳng là từ 0 đến 3 điểm.

Điểm xét thưởng đối với thí sinh có thành tích hoặc năng khiếu đặc biệt từ 0 đến 1,5 điểm. Điểm khuyến khích đối với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế (nếu có) từ 0 đến 1,5 điểm. Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng cho quy đổi điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển hoặc sử dụng cho điểm khuyến khích.

Việc khống chế trần điểm cộng được đánh giá là giải pháp nhằm chấm dứt tình trạng cộng điểm tràn lan và thiếu thống nhất giữa các trường, bởi có thời điểm điểm cộng trở thành yếu tố quyết định khiến thí sinh “đảo chiều” kết quả xét tuyển, làm suy giảm niềm tin xã hội vào tính công bằng của tuyển sinh.

Khi điểm cộng được đưa về mức trần, cơ hội trúng tuyển sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực học thuật cốt lõi, thay vì phụ thuộc vào những lợi thế không đồng đều về điều kiện tiếp cận chứng chỉ, giải thưởng hay các hình thức xét ưu tiên.

Ngoài các điều chỉnh liên quan đến nguồn tuyển, nguyện vọng, học bạ và điểm cộng, Thông tư số 06/2026/TT-BGDĐT cũng bổ sung đối tượng xét tuyển là người học trung học nghề và người nước ngoài đăng ký xét tuyển vào các chương trình đào tạo trình độ đại học.

Quy định nêu trên thể hiện xu hướng mở rộng, đa dạng hóa nguồn tuyển theo hướng phù hợp hơn với bối cảnh hội nhập và nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực quốc tế, đồng thời phản ánh yêu cầu liên thông, công nhận đa dạng con đường học tập trong hệ thống giáo dục.

Theo một số ý kiến, Quy chế tuyển sinh năm 2026 cho thấy Bộ Giáo dục và Đào tạo đang chuyển mạnh từ tư duy “mở rộng phương thức” sang tư duy “chuẩn hóa và kiểm soát chất lượng".

Ở giai đoạn trước, tuyển sinh được khuyến khích đa dạng hóa nhằm tạo thêm cơ hội cho người học, thì giai đoạn hiện nay đặt trọng tâm vào việc đảm bảo chuẩn đầu vào tối thiểu, kiểm soát các yếu tố dễ gây méo mó như điểm cộng và hạn chế các biến số làm suy giảm tính công bằng.

Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là khâu thực thi. Khi quy chế đã siết chặt, trách nhiệm của các trường đại học trong công bố thông tin tuyển sinh, cách tính điểm, quy đổi, tổ hợp xét tuyển và quy trình xét tuyển trên hệ thống chung sẽ trở thành yếu tố quyết định.

Nếu thực thi thiếu đồng bộ hoặc thiếu minh bạch, các “khoảng trống” mới có thể tiếp tục xuất hiện, gây áp lực xã hội và tạo tâm lý bất an cho thí sinh.