Đề án "Sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050" do Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố đặt mục tiêu thí điểm tối thiểu 15 mô hình canh tác tạo tín chỉ carbon, tập trung vào các cây trồng chủ lực như lúa, mía và cà phê.

Ảnh minh họa.

Ngành trồng trọt hướng tới giảm ít nhất 15% lượng phát thải khí nhà kính so với năm 2020. Mỗi tỉnh, thành được khuyến nghị triển khai 1-2 mô hình sản xuất giảm phát thải, đồng thời phát triển các mô hình có khả năng tạo tín chỉ carbon, đáp ứng yêu cầu của các tổ chức quốc tế.

Tín chỉ carbon là chứng chỉ có thể giao dịch, cho phép người nắm giữ quyền phát thải một tấn CO2 hoặc các khí nhà kính khác. Theo số liệu kiểm kê gần nhất, nông nghiệp phát thải khoảng 116 triệu tấn CO2e, chiếm hơn một phần tư tổng phát thải cả nước. Hoạt động trồng lúa, một số cây chủ lực, bón thừa phân đạm và đốt rơm, rạ chiếm khoảng 80% lượng phát thải toàn ngành.

Hiện nay, ngành nông nghiệp đã phát triển nhiều mô hình giảm phát thải, đặc biệt với cây lúa. Các mô hình như phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp kết hợp quản lý dinh dưỡng, tưới ngập khô xen kẽ (AWD) giúp giảm phát thải khí metan 30 - 45%, tiết kiệm nước 20-30% và tăng thu nhập cho nông dân 10 - 20%.

Với sắn, có thể luân canh với cây họ đậu, sử dụng phân hữu cơ và phế phụ phẩm để giữ ẩm đất. Với mía, việc tăng tỷ lệ che phủ, tưới tiết kiệm và tái canh vùng già cỗi giúp giảm phát thải và duy trì năng suất.

Tuy nhiên, việc tạo tín chỉ carbon đang gặp thách thức do hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định (MRV) chưa chuẩn hóa. Hiện mới có hướng dẫn kỹ thuật cho cây lúa, chưa có quy trình chuẩn cho sắn, cà phê hay mía.

Thiếu tiêu chuẩn quốc gia về "trồng trọt giảm phát thải" khiến việc xây dựng kế hoạch, chứng nhận và thương mại hóa tín chỉ carbon gặp khó khăn.

Do đó, Đề án tập trung hoàn thiện hệ thống MRV, xây dựng ít nhất 5 gói kỹ thuật giảm thải cho cây trồng chủ lực và đào tạo 3.000 cán bộ kỹ thuật, khuyến nông, nông dân và doanh nghiệp trên toàn quốc.

Trên thế giới, mô hình trồng trọt giảm phát thải đã triển khai thành công. Brazil đặt mục tiêu giảm 1 tỷ tấn CO2e vào năm 2030 nhờ luân canh ngô - đậu tương kết hợp phát triển cỏ và chăn nuôi gia súc, duy trì độ che phủ đất.

Tại Thái Lan, một số hợp tác xã trồng lúa giảm phát thải đã bán tín chỉ carbon trên thị trường tự nguyện với giá 5-7 USD mỗi tấn CO2e từ năm 2023.

Việt Nam kỳ vọng nguồn thu từ bán tín chỉ carbon có thể đạt 1,9 tỷ USD, đóng góp 0,3% GDP hàng năm nếu áp dụng mức giá 47 USD mỗi tín chỉ, với 70% tín chỉ được bán quốc tế.

Các kịch bản giá thấp hơn 20,5 USD và trung bình 33,8 USD sẽ mang lại nguồn thu 600 triệu USD và 1,2 tỷ USD, trong đó phí giao dịch 2% dự kiến đóng góp 10,4 triệu USD vào ngân sách Nhà nước.

Được biết, Đề án Phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp được Thủ tướng phê duyệt cuối năm 2023 nhằm phát triển ngành lúa gạo bền vững, tăng thu nhập nông dân, thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phát thải nhà kính.

Đến năm 2025, 12 tỉnh thành ở Đồng bằng sông Cửu Long sẽ trồng 180.000 ha lúa phát thải thấp và thí điểm cấp tín chỉ carbon cho vùng đạt chuẩn. Đến năm 2030, diện tích này dự kiến mở rộng thêm 820.000 ha. Mỗi năm, các tỉnh miền Tây sản xuất 24 - 25 triệu tấn lúa, chiếm hơn 50% sản lượng lúa cả nước và trên 90% lượng gạo xuất khẩu.