Thi công Dự án cao tốc Quy Nhơn - Pleiku. (ảnh: VGP).

Thường trực Ủy ban Kinh tế và tài chính vừa có báo cáo gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội thẩm tra việc thực hiện Nghị quyết số 219/2025/QH15 ngày 27/6/2025 của Quốc hội về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku.

Bước tiến không đều

Theo Nghị quyết số 219/2025/QH15 ngày 27/6/2025 của Quốc hội, Dự án có chiều dài 125 km, quy mô 4 làn xe, tổng mức đầu tư 43.734 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách nhà nước. Dự án được triển khai từ năm 2025, dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2029.

Dự án được chia thành 3 dự án thành phần, gồm: Dự án thành phần 1 dài 22 km, tổng mức đầu tư 6.989 tỷ đồng; Dự án thành phần 2 dài 68 km, tổng mức đầu tư 27.576 tỷ đồng; Dự án thành phần 3 dài 35 km, tổng mức đầu tư 9.169 tỷ đồng. Tại Nghị quyết số 336/NQ-CP ngày 18/10/2025 của Chính phủ, UBND tỉnh Gia Lai được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện Dự án.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính ghi nhận Chính phủ, các bộ và UBND tỉnh Gia Lai đã khẩn trương triển khai các thủ tục đầu tư, phê duyệt các dự án thành phần, tổ chức lựa chọn nhà thầu; trong đó Dự án thành phần 1 và Dự án thành phần 3 đã khởi công từ ngày 19/12/2025.

Về tiến độ thi công, Dự án thành phần 1 có 2 gói thầu xây lắp với tổng giá trị hợp đồng 4.839 tỷ đồng, thực hiện từ tháng 12/2025 đến tháng 10/2028. Đến thời điểm báo cáo, giá trị thực hiện đạt 319 tỷ đồng, tương đương 6,6%.

Dự án thành phần 3 cũng có 2 gói thầu xây lắp với tổng giá trị hợp đồng 6.395 tỷ đồng, thực hiện từ tháng 12/2025 đến tháng 12/2028. Giá trị thực hiện đạt 385 tỷ đồng, tương đương 6%. Theo đánh giá của Chính phủ, tiến độ của hai dự án thành phần này cơ bản đáp ứng kế hoạch.

Trong khi đó, Dự án thành phần 2 có 4 gói thầu xây lắp nhưng đến tháng 7/2026 mới ký hợp đồng 3 gói; gói XL.01 dự kiến hoàn thành lựa chọn nhà thầu trước ngày 19/8/2026, còn các gói đã ký hợp đồng đang chuẩn bị thi công. So với yêu cầu khởi công các gói thầu chậm nhất trong tháng 3/2026, tiến độ Dự án thành phần 2 đã bị chậm.

Đây cũng là dự án thành phần có quy mô lớn nhất và điều kiện thi công phức tạp. Với chiều dài 68 km, tổng mức đầu tư 27.576 tỷ đồng, Dự án thành phần 2 chiếm khoảng 63% tổng mức đầu tư toàn Dự án, có 2 hầm xuyên núi dài khoảng 2.750 m và 2.980 m cùng 4 cầu đặc biệt.

Đối với đoạn tuyến có điều kiện địa chất phức tạp này, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ kết quả khảo sát địa chất, thủy văn, phương án xử lý đất yếu, mái dốc, cửa hầm, thoát nước và bãi đổ thải; đồng thời kiểm soát chặt việc thay đổi thiết kế, khối lượng và giá trị hợp đồng.

Theo cơ quan thẩm tra, đây là những yếu tố rủi ro có thể đồng thời tác động đến tiến độ, tổng mức đầu tư, an toàn công trình và môi trường nếu không được nhận diện, xử lý đầy đủ ngay từ giai đoạn chuẩn bị.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ cập nhật kết quả lựa chọn nhà thầu gói XL.01, thời điểm khởi công thực tế của từng gói thầu, khả năng huy động nhân lực, thiết bị và đường găng hoàn thành các công trình cầu, hầm.

Cơ quan thẩm tra lưu ý việc đẩy nhanh tiến độ phải đi cùng với bảo đảm mặt bằng liên tục, hồ sơ thiết kế được phê duyệt, nguồn vật liệu hợp pháp, chất lượng công trình, an toàn lao động và bảo vệ môi trường. Trường hợp điều chỉnh tiến độ từng gói thầu, cần có giải pháp bù tiến độ, bảo đảm không làm thay đổi mục tiêu hoàn thành toàn Dự án trong năm 2029.

Chậm nhịp Dự án thành phần 2

Sự chênh lệch giữa các dự án thành phần tại Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku còn thể hiện rõ ở tiến độ giải ngân.

Năm 2025, Dự án được bố trí 897,5 tỷ đồng và đã giải ngân 100%. Năm 2026, tổng kế hoạch vốn là 9.529,9 tỷ đồng, gồm 9.100 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 429,9 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương.

Đến ngày 1/8/2026, Dự án đã giải ngân 3.824,5 tỷ đồng, đạt 40,1% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 3.394,6 tỷ đồng, đạt 37,3%; vốn ngân sách địa phương giải ngân 429,9 tỷ đồng, đạt 100%.

Đáng chú ý, tỷ lệ giải ngân giữa 3 dự án thành phần có sự chênh lệch rất lớn. Dự án thành phần 1 đạt 63,4%, Dự án thành phần 3 đạt 92,7%, trong khi Dự án thành phần 2 mới đạt 7,2%.

Theo cơ quan thẩm tra, tỷ lệ giải ngân thấp của Dự án thành phần 2 gắn với tình trạng chậm giải phóng mặt bằng, chậm lựa chọn nhà thầu và chưa triển khai thi công đồng loạt, tạo rủi ro lớn đối với khả năng hoàn thành kế hoạch vốn năm 2026.

Theo báo cáo của Chính phủ, trong 5 tháng cuối năm 2026, toàn Dự án còn phải giải ngân 5.705,4 tỷ đồng, tương đương bình quân khoảng 1.141,1 tỷ đồng/tháng. Riêng Dự án thành phần 2 còn phải giải ngân 4.851,7 tỷ đồng, tương đương khoảng 970,3 tỷ đồng/tháng.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ xây dựng kế hoạch giải ngân gắn với khối lượng đủ điều kiện nghiệm thu của từng gói thầu, tiến độ giải phóng mặt bằng và tạm ứng hợp đồng; đồng thời làm rõ khả năng hấp thụ vốn, số vốn có nguy cơ không giải ngân và phương án điều hòa vốn.

Đặc biệt, Chính phủ cần tập trung hoàn thành công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật, ưu tiên các vị trí nằm trên đường găng của Dự án thành phần 2; phấn đấu hoàn thành dứt điểm phần mặt bằng còn lại trong năm 2026.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát diện tích đất sử dụng và tác động đến đất lúa, đất rừng, môi trường, chi phí của Dự án. Trường hợp thay đổi thuộc nội dung phải điều chỉnh chủ trương đầu tư, phải trình cấp có thẩm quyền quyết định trước khi thực hiện.

Đối với Dự án thành phần 2, Chính phủ được đề nghị lập tiến độ chi tiết, đẩy nhanh các thủ tục thiết kế, lựa chọn nhà thầu và khởi công; tăng cường kiểm tra, giám sát thiết kế, thi công các công trình cầu, hầm.

Về nguồn vốn, cơ quan thẩm tra đề nghị có phương án cụ thể giải ngân 5.705,4 tỷ đồng còn lại trong năm 2026, nhất là 4.851,7 tỷ đồng của Dự án thành phần 2; kiểm soát chặt các khoản tạm ứng, thu hồi tạm ứng, nghiệm thu, thanh toán và kịp thời điều hòa phần vốn không còn khả năng hấp thụ, tránh dồn hồ sơ vào cuối năm.