Quang cảnh cuộc họp báo - Ảnh: TT.

Một trong những mục tiêu, xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo là thúc đẩy trí tuệ nhân tạo trở thành hạ tầng trí tuệ quốc gia, là động lực cho tăng trưởng năng suất, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chiều 5/1, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước công bố 13 luật đã được Quốc hội Khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 10, trong đó có Luật Trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh mục tiêu nói trên, Luật này còn nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, bảo đảm phát triển an toàn, có trách nhiệm và vì con người. Tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, nhân văn và đáng tin cậy, khuyến khích hợp tác, sáng tạo, thương mại hóa và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Về nội dung, đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, Chương I của Luật đã thiết lập nền tảng pháp lý cơ bản, xác định phạm vi điều chỉnh bao gồm các hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam, trừ lĩnh vực quốc phòng, an ninh và cơ yếu.

Luật cũng xác định nguyên tắc cốt lõi là lấy con người làm trung tâm, bảo đảm an toàn, quyền con người và sự kiểm soát của con người đối với các quyết định của hệ thống. Nhà nước thực hiện các chính sách khuyến khích thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), ưu tiên đầu tư hạ tầng dữ liệu, tính toán và phát triển AI phục vụ an sinh xã hội.

Đồng thời, Chương I quy định nghiêm cấm các hành vi lợi dụng AI để vi phạm pháp luật, tạo deepfake lừa đảo, phân biệt đối xử hoặc gây tổn hại đến nhóm người yếu thế và an ninh quốc gia, cũng như thiết lập cổng thông tin điện tử một cửa và Cơ sở dữ liệu quốc gia về AI.

Tại Chương II quy định cơ chế quản lý dựa trên mức độ rủi ro của hệ thống AI, phân loại thành ba cấp độ: rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp, dựa trên tiêu chí về mức độ tác động đến quyền con người, an toàn, an ninh, phạm vi người sử dụng và quy mô ảnh hưởng của hệ thống.

Chương này còn quy định nghĩa vụ của nhà cung cấp trong việc tự phân loại và thông báo kết quả cho cơ quan có thẩm quyền đối với hệ thống có rủi ro trung bình và cao. Các trách nhiệm về minh bạch được quy định chi tiết, yêu cầu nhận diện tương tác với trí tuệ nhân tạo và gắn nhãn nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra. Ngoài ra, chương này còn thiết lập các quy định về quản lý và xử lý sự cố, quy trình đánh giá sự phù hợp bắt buộc đối với hệ thống rủi ro cao trước khi đưa vào sử dụng, nhằm bảo đảm an toàn và tuân thủ pháp luật.

Nội dung chương III tập trung vào chiến lược xây dựng hạ tầng AI quốc gia như một hệ sinh thái thống nhất, bao gồm năng lực tính toán, dữ liệu dùng chung và nền tảng huấn luyện, kiểm thử và môi trường thử nghiệm; mô hình nền tảng do Nhà nước định hướng và điều phối. Luật quy định việc thiết lập Cơ sở dữ liệu quốc gia về AI tại Trung tâm dữ liệu quốc gia theo nguyên tắc mở và an toàn, đồng thời khuyến khích chia sẻ dừ liệu giữa các bộ, ngành và khu vực tư nhân.

Đặc biệt, Nhà nước ưu tiên nguồn lực để làm chủ công nghệ cốt lõi, phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số, cũng như thúc đẩy mã nguồn mở nhằm bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian số. Các ứng dụng AI trong lĩnh vực thiết yếu bắt buộc phải triển khai trên hạ tầng quốc gia để đảm bảo an ninh và khả năng kiểm soát.

Chương IV cụ thể hóa các chính sách thúc đẩy hệ sinh thái AI thông qua Chiến lược quốc gia và các cơ chế ưu đãi về thuế, đầu tư, tài chính cho tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực này. Luật thiết lập cơ chế “thử nghiệm có kiểm soát” cho phép miễn giảm một số nghĩa vụ pháp lý để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cùng với việc thành lập Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia để hỗ trợ tài chính cho nghiên cứu và khởi nghiệp.

Về nhân lực, Nhà nước triển khai chương trình giáo dục toàn diện từ phổ thông đến đại học, tích hợp tư duy tính toán và đạo đức AI, đồng thời phát triển các cụm liên kết AI. Chương cũng quy định các hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp trong việc tiếp cận hạ tầng tính toán và dữ liệu.

Ở các chương tiếp theo, Luật quy định đạo đức và trách nhiệm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, quản lý nhà nước về trí tuệ nhân tạo.

Theo quy định của Luật, các hành vi vi phạm, tùy theo tính chất và mức độ, sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Đặc biệt, Luật quy định rõ về trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự do hệ thống trí tuệ nhân tạo gây ra, phân định trách nhiệm giữa nhà phát triển, nhà cung cấp và bên triển khai.

Gồm 8 chương và 35 điều, Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2026.