Game lên hạng ngành công nghiệp văn hóa

Lần đầu tiên, Nghị quyết 80 xác định trò chơi điện tử là một trong những lĩnh vực trọng tâm cần phát triển của công nghiệp văn hóa, đứng cùng điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, thời trang, thủ công truyền thống, ẩm thực và nội dung số.

Đây là dấu mốc cho thấy game đã vượt ra khỏi phạm vi của một dịch vụ trên Internet để trở thành ngành kinh tế sáng tạo, nơi công nghệ, văn hóa và đổi mới sáng tạo kết hợp tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế.

Sự thay đổi trong tư duy chính sách diễn ra đúng thời điểm ngành game toàn cầu tăng trưởng mạnh. Năm 2026, doanh thu ngành game thế giới dự kiến đạt khoảng 205 tỷ USD, với hơn 3,6 tỷ người chơi. Quy mô của ngành đã vượt tổng doanh thu điện ảnh, âm nhạc và xuất bản cộng lại, trở thành một trong những lĩnh vực giá trị nhất của nền kinh tế sáng tạo.

"Hoa" là tựa game giải đố platform, do Skrollcat - một studio game người Việt phát hành gây được tiếng vang

Không phải ngẫu nhiên mà Hàn Quốc, Nhật Bản hay Trung Quốc đều coi game là ngành công nghiệp chiến lược. Một trò chơi điện tử ngày nay không chỉ là sản phẩm giải trí, mà còn là sự kết tinh của lập trình, trí tuệ nhân tạo, đồ họa, điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, kể chuyện và thiết kế. Mỗi sản phẩm thành công đều có thể trở thành "đại sứ văn hóa", đưa hình ảnh quốc gia đến hàng trăm triệu người chơi trên toàn thế giới.

Việt Nam cũng đang đứng trước cơ hội lớn. Theo số liệu công bố tại Vietnam GameVerse 2026, doanh thu ngành game Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 1,66 tỷ USD và dự kiến tăng lên 2,42 tỷ USD vào năm 2029, với tốc độ tăng trưởng bình quân gần 10% mỗi năm. Cả nước hiện có khoảng 28,2 triệu người chơi, tương đương gần 30% dân số. Việt Nam cũng đứng thứ 6 thế giới về tốc độ tăng trưởng số lượng nhà phát hành game, cho thấy sức bật đáng kể ngay cả khi thị trường quốc tế dần bão hòa.

Khác với nhiều ngành công nghiệp truyền thống, game không phụ thuộc nhiều vào tài nguyên hay hệ thống phân phối vật lý. Một sản phẩm sau khi hoàn thiện có thể phát hành đồng thời tại hàng trăm quốc gia với chi phí biên gần như bằng không. Vì vậy, đây là lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, khả năng mở rộng gần như không giới hạn và có thể mang về nguồn thu lớn từ xuất khẩu dịch vụ số.

Quan trọng hơn, ngành game tạo hiệu ứng lan tỏa đối với toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp sáng tạo. Đằng sau mỗi sản phẩm là sự tham gia của lập trình viên, họa sĩ 2D, 3D, chuyên gia AI, nhà thiết kế âm thanh, biên kịch, chuyên gia lịch sử, văn hóa, đội ngũ marketing, thể thao điện tử và các nhà sáng tạo nội dung. Không chỉ tạo doanh thu, ngành còn tạo việc làm chất lượng cao và mở ra kênh quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Theo ông Vũ Tú Thành, quyền Giám đốc điều hành khu vực, kiêm Trưởng đại diện Việt Nam của Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN, cách đây 2 thập niên, game online thường bị nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ tiêu cực. Nhưng hiện nay, trò chơi điện tử đã được xem là một bộ phận của công nghiệp văn hóa, có khả năng tạo việc làm, đóng góp ngân sách, thúc đẩy đổi mới công nghệ, mở rộng xuất khẩu và quảng bá hình ảnh quốc gia. Lợi thế lớn nhất của Việt Nam là nguồn nhân lực trẻ, sáng tạo và nhanh nhạy với công nghệ; nhiều sản phẩm do người Việt phát triển đã có chỗ đứng trên thị trường quốc tế.

Đồng quan điểm, ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho rằng, việc Nghị quyết 80 xác định game là lĩnh vực ưu tiên đầu tư cho thấy thời điểm để ngành game Việt Nam bứt phá đã chín muồi.

Đường băng để game Việt cất cánh

Nếu Nghị quyết 80 mở ra cách tiếp cận mới, thì các chính sách đang được xây dựng chính là "đường băng" để ngành game cất cánh. Lần đầu tiên, Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 147/2024/NĐ-CP dành riêng một chương về chính sách thúc đẩy phát triển game Việt, cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 80 và Nghị quyết 28/2026/QH16.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, Phó cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, điểm đột phá đầu tiên là dự thảo lần đầu xác lập khái niệm "game Việt". Một sản phẩm được công nhận là game Việt nếu do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất, sở hữu hợp pháp quyền sở hữu trí tuệ, có yếu tố văn hóa hoặc lịch sử Việt Nam và tối thiểu 30% nhân sự trực tiếp tham gia sản xuất là người Việt. Đây sẽ là căn cứ để áp dụng các chính sách ưu đãi dành riêng cho doanh nghiệp trong nước.

Dự thảo cũng đề xuất nhiều cơ chế hỗ trợ mới. Các game Việt đủ điều kiện sẽ được phát hành thử nghiệm tối đa 90 ngày chỉ cần thông báo trước với cơ quan quản lý, tạo điều kiện để doanh nghiệp, đặc biệt là startup, kiểm nghiệm và hoàn thiện sản phẩm trước khi thương mại hóa.

Đối với những sản phẩm có nội dung giáo dục, quảng bá văn hóa và lịch sử Việt Nam, doanh nghiệp được đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm, giảm 50% trong 4 năm tiếp theo; đội ngũ chuyên gia trực tiếp sản xuất cũng được hưởng ưu đãi tương tự về thuế thu nhập cá nhân. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ thành lập Hội đồng chuyên gia thẩm định giá trị văn hóa, lịch sử của từng sản phẩm để bảo đảm chính sách được áp dụng đúng đối tượng.

Song song với đó, Dự thảo cũng tháo gỡ nhiều điểm nghẽn cho lĩnh vực thể thao điện tử khi đề xuất cơ chế cấp phép riêng đối với game phục vụ giải đấu quốc tế, đồng thời điều chỉnh quy định về thời gian chơi đối với vận động viên eSports chuyên nghiệp dưới 16 tuổi. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để Việt Nam đăng cai các giải đấu quốc tế và phát triển hệ sinh thái eSports trong những năm tới.

Nếu các chính sách mới là "đường băng", thì cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia chính là những người chỉ ra đâu là "động cơ" để ngành game Việt Nam cất cánh.

Nhiều năm qua, Việt Nam đã trở thành điểm đến của các studio phát triển game quốc tế nhờ đội ngũ lập trình viên trẻ, chi phí cạnh tranh và khả năng tiếp cận công nghệ nhanh. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn tham gia ở khâu gia công hoặc cung cấp dịch vụ, trong khi giá trị lớn nhất của ngành lại nằm ở việc sở hữu sản phẩm và quyền sở hữu trí tuệ.

Theo các chuyên gia, Việt Nam không nên chỉ dừng ở lợi thế nhân lực, mà cần xây dựng các doanh nghiệp đủ năng lực phát triển sản phẩm gốc, làm chủ công nghệ, sở hữu tài sản trí tuệ và từng bước đưa thương hiệu game Việt ra thị trường quốc tế. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị công nghiệp game toàn cầu.

Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông nêu quan điểm, để game trở thành một ngành công nghiệp và ngành xuất khẩu, Việt Nam cần đổi mới tư duy quản lý theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm có chọn lọc. Thay vì áp dụng cùng một quy trình đối với mọi sản phẩm, cần phân loại theo mức độ rủi ro để giảm thủ tục hành chính, tạo dư địa cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý.

Trong khi đó, ông Lã Xuân Thắng, Giám đốc Phát hành trò chơi trực tuyến VNG Games nhận định, ngành game Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu, khi giá trị không còn nằm ở tốc độ tăng trưởng hay doanh thu ngắn hạn, mà ở năng lực phát triển sản phẩm, xây dựng cộng đồng và tạo giá trị bền vững. Trọng tâm thời gian tới là hoàn thiện hệ sinh thái ngành game, từ phát triển sản xuất, thúc đẩy yếu tố văn hóa trong game, phát triển eSports, đào tạo nhân lực đến tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Về phần mình, ông Đào Quang Tuấn, CEO Funtap Games cho rằng, ngành game của một quốc gia thường phát triển qua 5 giai đoạn, từ tiêu thụ, gia công đến sáng tạo IP và làm chủ công nghệ. Việt Nam hiện đã bước sang giai đoạn phát triển sản xuất và phát hành game nội địa, vì vậy, mục tiêu tiếp theo phải là xây dựng các IP Việt Nam và xuất khẩu văn hóa thông qua game.

Để đạt mục tiêu này, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn cho chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu riêng và nâng cao khả năng giữ chân người chơi, thay vì chỉ cạnh tranh bằng số lượng.