Tình trạng khan hiếm cát, đá, gạch xây dựng tác động đến tiêu thụ xi măng trong nước thời gian gần đây Ảnh: Đức Thanh

Ảnh hưởng dây chuyền

Lượng tiêu thụ xi măng trong tháng 5 của nhiều nhà máy đã sụt giảm từ 20-30% so với tháng 4/2025, do tác động không mong muốn từ tình trạng thiếu nguyên vật liệu đầu vào, điển hình là cát, đá xây dựng tại nhiều địa phương.

Theo phản ánh từ các nhà phân phối và chuyên gia trong ngành, sản lượng xi măng tiêu thụ sụt giảm là hệ quả của nhiều yếu tố: nguồn cung dư thừa, thiếu hụt nguyên vật liệu đầu vào, thời tiết bất ổn và đặc biệt là quá trình chờ sáp nhập hành chính tại các tỉnh, thành.

Thông tin từ nhiều chủ thầu xây dựng cho biết, những tháng gần đây, giá cát xây dựng tại nhiều tỉnh, thành phía Bắc vừa tăng cao, vừa khan hiếm nghiêm trọng, khiến nhiều công trình xây dựng dân sinh phải tạm dừng thi công để “nghe ngóng”.

“Nguồn cung cát bị hạn chế do việc khai thác bị kiểm soát chặt chẽ, quản lý hóa đơn, dẫn đến khan hiếm. Cát xây dựng là vật liệu chủ lực nhưng giá đã tăng phi mã từ 250.000-270.000 đồng/m³ lên hơn 500.000 đồng/m³”, đại diện một chủ thầu xây dựng tại Hà Nội xác nhận.

Trong khi đó, giá gạch cũng tăng sốc theo giá cát, gấp 4 lần, từ mức 500-600 đồng/viên lên 2.000-2.200 đồng/viên. Một số nơi báo hết hàng.

Chánh Văn phòng Công ty Xi măng Vicem Hoàng Thạch, ông Lưu Mạnh Hào, thừa nhận giá cát, gạch khan hiếm và tăng cao khiến tiêu thụ xi măng vốn đã chậm nay càng chậm hơn. Đơn cử, giá gạch xây tại một số địa phương miền Bắc tăng lên 2.000 đồng/viên, khiến nhiều hộ dân hoãn kế hoạch đầu tư xây dựng, sửa sang nhà cửa.

Các dự án lớn với mức độ tiêu thụ vật liệu cao hơn cũng tạm dừng để chờ khi cung - cầu một số loại vật liệu ổn định trở lại.

Tại phía Nam, tình hình cũng không khả quan khi nguồn đá từ các mỏ ở Đồng Nai, Bình Dương, Tây Ninh không ổn định. Một số công trình lớn phải chờ phê duyệt giá mới do biến động đầu vào. Nhiều nhà thầu rơi vào trạng thái gián đoạn thi công, chỉ chờ xét duyệt giá và điều chỉnh hợp đồng.

Còn tại miền Trung, thời tiết bất lợi, mưa bão sớm cũng làm cản trở thi công, nhiều công trình xây dựng phải tạm ngưng. Do đó, tiêu thụ xi măng giảm rõ rệt tại các tỉnh Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung.

Viện Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng) lý giải, sở dĩ cát và đá xây dựng tăng giá là bởi hai loại vật liệu này được sử dụng nhiều cho các công trình giao thông, các dự án đang triển khai thi công trên cả nước.

Ngành xi măng hiện trong giai đoạn bão hòa, với tốc độ tăng trưởng tiêu thụ sụt giảm và áp lực cạnh tranh giá gay gắt do nguồn cung vượt cầu khoảng 60 triệu tấn. Tiêu thụ nội địa 5 năm gần nhất hầu như không tăng đáng kể, có năm đứng im, chỉ quanh mức 60-65 triệu tấn/năm. Nay lại thêm tác động dây chuyền từ khan hiếm nguồn cung các loại vật liệu chủ lực, càng khiến tiêu thụ thêm ảm đạm. Hiện, các dây chuyền sản xuất xi măng chỉ hoạt động trung bình khoảng 75% tổng công suất thiết kế.

Với trường hợp của Công ty cổ phần Xi măng Vicem Hoàng Mai, doanh nghiệp này cho biết khó khăn là khó chung, nhưng doanh nghiệp vẫn cố gắng đẩy mạnh tiêu thụ. Việc ảnh hưởng về dây chuyền của các loại vật liệu khác là có nhưng trong cơ cấu tiêu thụ của Hoàng Mai, mức độ ảnh hưởng không lớn.

“Nửa đầu năm, tiêu thụ của Hoàng Mai vẫn đang bám sát mục tiêu đề ra, nhưng vấn đề doanh nghiệp phải đối mặt bên cạnh khâu tiêu thụ là đà tăng của chi phí sản xuất ”, ông Nguyễn Ngọc Tình, Phó tổng giám đốc phụ trách sản xuất Vicem Hoàng Mai cho hay.

Kỳ vọng phục hồi nửa cuối năm

Tình trạng khan hiếm cát, đá, gạch xây dựng tác động đến tiêu thụ xi măng trong nước thời gian gần đây. Song, trước chỉ đạo về việc tăng cường các giải pháp quản lý, bình ổn giá vật liệu xây dựng của Thủ tướng Chính phủ, các doanh nghiệp xi măng đang kỳ vọng đà tiêu thụ nửa cuối năm sẽ khởi sắc hơn.

Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Lương Đức Long, Phó chủ tịch, kiêm tổng thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam (VNCA) nhận định, giá vật liệu xây dựng đang được Chính phủ chỉ đạo Bộ Xây dựng, Bộ Công an và các địa phương vào cuộc, qua đó sẽ tạo minh bạch về giá. Cùng với đó, nếu nguồn cung cát, đá xây dựng được tháo gỡ sớm, có thể giúp tiêu thụ xi măng phục hồi trong những tháng tới.

Tới đây, khi các địa phương ổn định bộ máy, nhiều dự án lớn sẽ được khởi công trở lại (nhà ở xã hội, hạ tầng khu công nghiệp, quy hoạch đô thị, cảng biển, dự án giao thông...), sẽ giúp tháo gỡ những điểm nghẽn, tạo điều kiện để xi măng tăng tiêu thụ trở lại.

Theo tính toán của Bộ Xây dựng, nhu cầu tiêu thụ xi măng trong năm 2025 dự kiến tăng 2-3% so với năm 2024, đạt mức 95-100 triệu tấn. Trong đó, tiêu thụ nội địa đạt khoảng 60-65 triệu tấn, xuất khẩu khoảng 30-35 triệu tấn. Nếu đạt kịch bản cao, tiêu thụ cả năm sẽ đạt 100 triệu tấn, tức tăng 5 triệu tấn so với năm 2024. Còn với kịch bản thấp, tiêu thụ chỉ đạt khoảng 90 triệu tấn.