Trước thông tin dịch bệnh bất thường tại Nga, Việt Nam chủ động giám sát từ sớm

Trước những thông tin gây lo ngại về ca tử vong do viêm phổi nặng của một nhân viên phòng xét nghiệm tại Liên bang Nga, Bộ Y tế Việt Nam đã chủ động phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xác minh, đánh giá nguy cơ, đồng thời tăng cường giám sát nhằm phòng ngừa dịch bệnh xâm nhập.

Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân bình tĩnh, theo dõi thông tin từ các cơ quan y tế có thẩm quyền, tránh chia sẻ những nội dung chưa được kiểm chứng, nhất là các thông tin suy diễn về nguy cơ bùng phát dịch bệnh nguy hiểm.

Thông tin một nhân viên phòng xét nghiệm thuộc Viện Nghiên cứu chống dịch hạch Irkutsk (Liên bang Nga) tử vong sau thời gian điều trị viêm phổi nặng đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Đặc biệt, việc bệnh nhân làm việc tại cơ sở nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đã làm xuất hiện nhiều đồn đoán trên mạng xã hội về nguy cơ phát sinh dịch bệnh.

Trước diễn biến này, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), với vai trò Cơ quan đầu mối quốc gia thực hiện Điều lệ Y tế quốc tế (IHR), đã chủ động liên hệ với Văn phòng đại diện WHO tại Việt Nam để xác minh thông tin, đánh giá nguy cơ và theo dõi tình hình.

Ngày 7/10/2026, Văn phòng WHO tại Việt Nam đã phản hồi thông tin từ cơ quan y tế Liên bang Nga, xác nhận trường hợp tử vong là nhân viên Viện Nghiên cứu chống dịch hạch Irkutsk, nhập viện do viêm phổi nặng và tử vong ngày 2/10/2026.

Theo thông tin được cung cấp, tỉnh Irkutsk không ghi nhận trường hợp mắc bệnh dịch hạch trong thời gian gần đây. Sau khi xảy ra ca bệnh, các cơ quan chuyên môn của Nga đã tiến hành điều tra dịch tễ, triển khai các biện pháp kiểm soát lây nhiễm và xác định những người tiếp xúc gần với bệnh nhân để thực hiện cách ly, theo dõi sức khỏe, xét nghiệm sàng lọc.

Kết quả xét nghiệm không phát hiện tác nhân gây bệnh nguy cơ cao ở những người tiếp xúc gần. Công tác theo dõi y tế đối với các trường hợp này cũng đã hoàn tất. Những thông tin bước đầu giúp làm rõ tình hình dịch tễ, song chưa xác định cụ thể nguyên nhân gây viêm phổi nặng dẫn đến tử vong của bệnh nhân.

Tại Việt Nam, Bộ Y tế tiếp tục duy trì cơ chế trao đổi thông tin với WHO và các cơ quan y tế quốc tế, theo dõi diễn biến các bệnh truyền nhiễm có nguy cơ xâm nhập, đặc biệt tại những khu vực có hoạt động giao thương và đi lại quốc tế lớn.

Hoạt động giám sát tại các cửa khẩu, sân bay quốc tế, trong đó có Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, có vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm những trường hợp nghi mắc bệnh truyền nhiễm. Việc phối hợp giữa kiểm dịch y tế biên giới, hệ thống giám sát dịch tễ và các cơ sở khám, chữa bệnh giúp tăng khả năng nhận diện, xử lý kịp thời các tình huống bất thường, hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Theo các chuyên gia y tế, giai đoạn giao mùa Thu - Đông thường ghi nhận sự gia tăng của nhiều bệnh đường hô hấp. Bên cạnh các tác nhân gây bệnh phổ biến, nguy cơ xuất hiện bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người cũng đòi hỏi sự cảnh giác của hệ thống y tế và cộng đồng.

Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân bình tĩnh, theo dõi thông tin từ các cơ quan y tế có thẩm quyền, tránh chia sẻ những nội dung chưa được kiểm chứng, nhất là các thông tin suy diễn về nguy cơ bùng phát dịch bệnh nguy hiểm.

Cùng với việc chủ động bảo vệ sức khỏe, người dân cần duy trì vệ sinh môi trường sống, thu gom rác thải, kiểm soát chuột và bọ chét - những vật chủ và trung gian truyền bệnh có thể liên quan đến một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, trong đó có bệnh dịch hạch.

Bộ Y tế lưu ý, người từng đến khu vực có dịch bệnh hoặc tiếp xúc với nguồn nghi nhiễm cần đặc biệt chú ý các biểu hiện bất thường như sốt cao đột ngột, nổi hạch đau ở cổ, nách, bẹn, đau ngực, ho hoặc khó thở. Nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, chẩn đoán và xử trí phù hợp.

Việc chủ động xác minh thông tin từ các đầu mối y tế quốc tế, kết hợp giám sát dịch tễ trong nước và truyền thông chính xác, kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong phòng, chống dịch bệnh. Cảnh giác trước nguy cơ dịch bệnh là cần thiết, nhưng những thông tin chưa được kiểm chứng không nên trở thành nguyên nhân gây tâm lý hoang mang trong cộng đồng.

Gỡ vướng chính sách dược, bảo đảm nguồn cung thuốc cho người dân

Nhằm tháo gỡ những bất cập phát sinh trong thực tiễn, Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 163/2025/NĐ-CP ngày 29/6/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dược.

Dự thảo gồm 20 điều, trong đó sửa đổi 18 điều và bổ sung 2 điều, tập trung vào các quy định liên quan đến kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu thuốc và nguyên liệu làm thuốc; đánh giá cơ sở sản xuất thuốc nước ngoài và quảng cáo thuốc. Đối tượng áp dụng tiếp tục được giữ nguyên theo Nghị định 163/2025/NĐ-CP.

Một trong những trọng tâm của lần sửa đổi này là tháo gỡ các khó khăn phát sinh trong quá trình thực thi chính sách, đồng thời cụ thể hóa các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp và phân quyền theo Nghị quyết số 66.7/NQ-CP, Nghị quyết số 66.16/NQ-CP của Chính phủ và Quyết định số 1015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Việc điều chỉnh các quy định được đặt trong yêu cầu bảo đảm tính thống nhất với Luật Dược năm 2016, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược năm 2024 và các văn bản pháp luật có liên quan. Đây là cơ sở quan trọng để hoàn thiện môi trường pháp lý cho hoạt động sản xuất, kinh doanh dược phẩm, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Đáng chú ý, cải cách thủ tục hành chính không chỉ hướng tới giảm bớt các yêu cầu không cần thiết đối với doanh nghiệp mà còn gắn với việc đổi mới phương thức quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ và sử dụng dữ liệu số.

Theo định hướng của Bộ Y tế, quá trình sửa đổi cần lấy dữ liệu số làm trọng tâm, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Cách tiếp cận này nhằm tạo thuận lợi hơn cho hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm công tác giám sát chất lượng, an toàn và hiệu quả sử dụng thuốc.

Tuy nhiên, việc mở rộng phân cấp, phân quyền cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế hậu kiểm và trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước. Những quy định liên quan đến kiểm tra, giám sát phải được xây dựng chặt chẽ, tránh phát sinh khoảng trống quản lý hoặc chồng chéo về thẩm quyền.

Đối với lĩnh vực quản lý giá thuốc, dự thảo tiếp tục được rà soát nhằm làm rõ quy định về báo cáo, giải trình thông tin giá thuốc, đặc biệt là yêu cầu giải trình hai lần và thời hạn 30 ngày dành cho doanh nghiệp. Việc xác định thời hạn, quy trình giải trình phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm tính minh bạch, đồng thời hạn chế phát sinh những thủ tục gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh.

Các quy định về quảng cáo thuốc, quản lý chuỗi nhà thuốc, nguyên liệu thuốc y dược cổ truyền cũng thuộc phạm vi được xem xét, điều chỉnh. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định về dược với Luật Đấu thầu, Luật Hóa chất, Luật Năng lượng nguyên tử và những văn bản pháp luật liên quan.

Đây đều là những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, lưu thông, phân phối và cung ứng thuốc. Việc hoàn thiện quy định theo hướng rõ ràng, đồng bộ và khả thi được kỳ vọng góp phần giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng và ban hành Nghị định sửa đổi là yêu cầu cần thiết nhằm kịp thời hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực dược.

Bên cạnh đó, các quy định sửa đổi phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật về quản lý, sản xuất và kinh doanh dược phẩm, đồng thời tiếp cận tối đa thông lệ quốc tế, phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đặc biệt, việc đổi mới quy trình quản lý phải hướng tới cắt giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp, đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường phân cấp, phân quyền nhưng vẫn bảo đảm trách nhiệm quản lý của các cấp, các ngành và đơn vị liên quan.

Lãnh đạo Bộ Y tế yêu cầu xác định rõ những nội dung thuộc thẩm quyền của Bộ và các cơ quan chuyên môn, đồng thời rà soát kỹ các quy định để bảo đảm tính khả thi, hạn chế những bất cập có thể phát sinh trong quá trình thực hiện.

Mục tiêu quan trọng của việc sửa đổi chính sách, theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, là giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc và các vấn đề cấp bách trong thực tiễn, bảo đảm cung ứng đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lượng, giá hợp lý cho người dân.

Để hoàn thiện dự thảo, Bộ Y tế tiếp tục tiếp nhận ý kiến từ các tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, cung ứng và sử dụng thuốc. Cục Quản lý Dược được giao tổng hợp, tiếp thu, giải trình các ý kiến đóng góp, rà soát nội dung điều chỉnh, bổ sung và phối hợp với các đơn vị liên quan bảo đảm tiến độ xây dựng, trình ban hành Nghị định.

Từ góc độ phát triển ngành dược, việc hoàn thiện chính sách không chỉ có ý nghĩa đối với cải cách hành chính mà còn góp phần tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, nâng cao hiệu quả quản lý và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển sản xuất, mở rộng hoạt động cung ứng thuốc.

Quan trọng hơn, hiệu quả của cải cách cần được thể hiện bằng khả năng đưa thuốc đến người bệnh kịp thời, bảo đảm chất lượng và giá cả phù hợp. Giảm thủ tục nhưng không giảm yêu cầu quản lý, mở rộng quyền chủ động đi đôi với tăng trách nhiệm và ứng dụng dữ liệu số để nâng cao hiệu quả giám sát là những định hướng xuyên suốt trong quá trình hoàn thiện chính sách dược, hướng tới mục tiêu bảo đảm an ninh thuốc và đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân.

Đổi mới cơ chế tài chính, tăng nguồn lực cho y tế dự phòng

Việc kiện toàn tổ chức, hoàn thiện cơ chế quản lý và phân bổ nguồn lực của Quỹ Phòng bệnh đang được Bộ Y tế đẩy nhanh, hướng tới nâng cao hiệu quả đầu tư cho y tế dự phòng. Không chỉ tăng cường khả năng ứng phó với các nguy cơ sức khỏe cộng đồng, Quỹ còn được kỳ vọng góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, tiết kiệm chi phí điều trị và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe người dân.

Đầu tư cho phòng bệnh đang trở thành một trong những yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả hệ thống y tế, nhất là trước những thách thức từ bệnh không lây nhiễm, tác hại của thuốc lá, rượu, bia và các nguy cơ y tế công cộng.

Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện cơ chế hoạt động của Quỹ Phòng bệnh được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực cho các chương trình dự phòng, góp phần chuyển trọng tâm chăm sóc sức khỏe từ điều trị sang chủ động phòng ngừa.

Quỹ Phòng bệnh được thành lập theo Quyết định số 1979/QĐ-BYT ngày 1/7/2026 của Bộ trưởng Bộ Y tế. Sau khi đi vào hoạt động, Quỹ đã triển khai kiện toàn bộ máy, rà soát nhân sự, tài chính, phân công nhiệm vụ và xây dựng kế hoạch hoạt động, từng bước hình thành nền tảng tổ chức và cơ chế vận hành.

Đến nay, Quỹ đã cơ bản hoàn thành việc rà soát nhân sự, tài chính và phân công trách nhiệm, đồng thời triển khai các hoạt động thường xuyên. Một nhiệm vụ quan trọng là rà soát các hợp đồng, kế hoạch và nhiệm vụ còn hiệu lực của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm quá trình chuyển tiếp được thực hiện đúng quy định, không làm gián đoạn hoạt động phòng bệnh.

Song song với việc kiện toàn tổ chức, Quỹ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai hoạt động truyền thông, tập huấn, xây dựng môi trường không khói thuốc; tổ chức các cuộc họp nhóm kỹ thuật về phòng, chống bệnh không lây nhiễm và phòng, chống tác hại của rượu, bia nhằm cập nhật chính sách, trao đổi chuyên môn và đánh giá những vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Trong công tác xây dựng chính sách, Quỹ phối hợp với Cục Quản lý Khám, chữa bệnh và Vụ Pháp chế tham gia xây dựng các báo cáo đánh giá, hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo kết quả rà soát, Quỹ đã hoàn thành 7 nội dung công việc và đang tiếp tục triển khai 10 nhiệm vụ trong quý IV/2026. Các nhiệm vụ tập trung vào ba nhóm trọng tâm gồm hoàn thiện tổ chức và cơ chế vận hành, thực hiện kế hoạch hoạt động năm 2026 và chuẩn bị kế hoạch năm 2027.

Đáng chú ý, việc hoàn thiện các nguyên tắc, tiêu chí phân bổ kinh phí và lựa chọn lĩnh vực ưu tiên đang được đặt ra nhằm bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu, tránh dàn trải và nâng cao hiệu quả các chương trình phòng bệnh.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh, việc đưa Quỹ Phòng bệnh vào vận hành có ý nghĩa quan trọng không chỉ trên phương diện y tế mà còn đối với kinh tế - xã hội và năng lực quản trị quốc gia.

Bên cạnh đó, Quỹ cần tăng cường phối hợp với các cục, vụ liên quan để xác định rõ nhiệm vụ, huy động và điều phối hiệu quả nguồn lực của Nhà nước và xã hội, nâng cao năng lực dự phòng và chủ động ứng phó sớm với các nguy cơ y tế công cộng. Mục tiêu lâu dài là giảm gánh nặng bệnh tật, hạn chế chi phí điều trị và cải thiện sức khỏe người dân.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là hoàn thiện cơ chế tổ chức và phân định rõ trách nhiệm giữa các đơn vị. Bộ Y tế yêu cầu Quỹ Phòng bệnh phối hợp với Vụ Tổ chức cán bộ khẩn trương hoàn thiện Đề án vị trí việc làm, lấy ý kiến các đơn vị liên quan và trình lãnh đạo Bộ xem xét. Trên cơ sở đó, việc tuyển dụng, bổ nhiệm, sử dụng và quản lý viên chức, người lao động phải tuân thủ đúng quy định.

Đối với cơ chế phối hợp, Quy chế giữa Cục Phòng bệnh và Quỹ Phòng bệnh được yêu cầu hoàn thiện trong tuần cuối tháng 10/2026. Đây là cơ sở để phân định nhiệm vụ, trách nhiệm và nâng cao hiệu quả điều hành, tránh chồng chéo trong quá trình triển khai các chương trình phòng bệnh.

Cùng với tổ chức bộ máy, công tác quản trị tài chính được xác định là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả hoạt động của Quỹ. Bộ Y tế yêu cầu Quỹ phối hợp với Vụ Kế hoạch - Tài chính rà soát, bổ sung các quy định về lập kế hoạch, phân bổ kinh phí, thanh quyết toán và tất toán các hợp đồng chuyển tiếp từ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Quá trình thực hiện phải bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm soát rủi ro và tuân thủ những nguyên tắc, nội dung đã được quy định. Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương lưu ý, các chương trình và kế hoạch hoạt động phải căn cứ vào Nghị định 165, tránh trùng lặp nhiệm vụ, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục đích và phát huy hiệu quả.

Đặc biệt, Bộ Y tế yêu cầu Quỹ phối hợp với Cục Phòng bệnh tham mưu văn bản gửi các địa phương nhằm đôn đốc tiến độ giải ngân các dự án, đồng thời chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm 2027.

Từ góc độ quản lý nguồn lực y tế, việc hoàn thiện cơ chế hoạt động của Quỹ Phòng bệnh có ý nghĩa không chỉ đối với công tác điều hành mà còn góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ kinh phí cho các hoạt động dự phòng. Đầu tư cho phòng bệnh, nếu được triển khai đúng trọng tâm và có cơ chế giám sát phù hợp, có thể góp phần giảm nhu cầu điều trị, hạn chế những tổn thất kinh tế do bệnh tật và giảm áp lực lên các cơ sở khám, chữa bệnh.

Trong điều kiện nguồn lực dành cho y tế còn phải đáp ứng nhiều nhu cầu, việc lựa chọn đúng lĩnh vực ưu tiên, tăng cường phối hợp và đánh giá hiệu quả sử dụng kinh phí càng có ý nghĩa quan trọng. Những yêu cầu này cũng đặt ra trách nhiệm xây dựng cơ chế quản trị minh bạch, bảo đảm mỗi chương trình được triển khai đều gắn với mục tiêu và kết quả cụ thể.