Tạo lập khung khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho đô thị

Cuối tuần qua, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, sau khi nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra, Quốc hội đã thảo luận tổ về Dự án Luật Phát triển đô thị.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, Dự án luật được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho phát triển các thành phố, đặc biệt là TP.HCM, đô thị đặc biệt, các thành phố khác, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Quốc hội nghe tờ trình Dự án Luật Phát triển đô thị

Yêu cầu phát triển của các thành phố, nhất là đô thị đặc biệt trong bối cảnh mới, theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, đòi hỏi cần ban hành một đạo luật có tính ổn định, dài hạn để giải quyết các vấn đề về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, liên kết vùng và quản trị đô thị.

“Dự án luật đồng thời tạo hành lang pháp lý mới cho phát triển, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của các vùng có vị trí chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới, thu hút các nguồn lực đầu tư chất lượng cao”, Bộ trưởng Bộ Tư pháp báo cáo.

Dự thảo Luật Phát triển đô thị được thiết kế, hoàn thiện với khung chính sách theo 3 nhóm: cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển TP.HCM, thành phố khác được công nhận là đô thị đặc biệt; cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt; và cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt. 

Về phân cấp, phân quyền, Dự thảo mở rộng thẩm quyền của thành phố là đô thị đặc biệt trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị. Đồng thời, Dự thảo đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cho phép điều chỉnh quy trình, thẩm quyền giải quyết theo hướng đơn giản, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Cùng với đó, Dự thảo tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực có vai trò động lực đối với tăng trưởng như trung tâm tài chính quốc tế, logistics, kinh tế biển, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao…

Thẩm tra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan của Quốc hội đều tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị. Cơ quan thẩm tra cũng tán thành định hướng xây dựng luật là đạo luật khung về phân quyền, trong đó Quốc hội phân quyền trực tiếp, triệt để và ổn định cho chính quyền TP.HCM, các thành phố sẽ được công nhận là đô thị loại đặc biệt.

Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách của luật, tránh mở rộng đối tượng áp dụng nhưng không đi kèm cơ chế quản lý và kiểm soát tương ứng. Trường hợp cần mở rộng, theo cơ quan thẩm tra, phải quy định ngay trong phạm vi điều chỉnh của luật hoặc nghiên cứu quy định trong các luật chuyên ngành có liên quan. 

Từ đi “xin” cơ chế thành kiến tạo cơ chế

Thảo luận tại tổ, nhiều đại biểu Quốc hội ghi nhận, Dự thảo Luật Phát triển đô thị đã mở ra rất nhiều cơ chế mới tạo động lực phát triển chung cho TP.HCM và các đô thị khác, với mục tiêu chuyển mạnh tư duy từ những đô thị đi “xin” cơ chế trở thành những đô thị kiến tạo ra cơ chế và chịu trách nhiệm về kết quả đạt được.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) cho rằng, cần chuyển từ tư duy “được làm gì” sang “được quyết định gì, trừ những việc luật cấm”.

Nhận xét rằng, Dự thảo đã có những cụm từ rất mạnh như “phân quyền triệt để”, “toàn diện”, nhưng về cơ bản vẫn “thiên về liệt kê”, đại biểu Trung đề nghị bổ sung một nguyên tắc vào Điều 3 của Dự thảo: Đối với những vấn đề phát sinh từ yêu cầu quản trị đô thị đặc biệt mà pháp luật chưa quy định hoặc chưa giao rõ thẩm quyền, thì chính quyền thành phố được quyết định và chịu trách nhiệm, trừ lĩnh vực thuộc thẩm quyền riêng của cơ quan Trung ương hoặc pháp luật quy định cấm.

“Như vậy sẽ tạo được không gian rất rộng”, vị đại biểu TP.HCM nhấn mạnh.

Theo đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Hà Nội), Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Dự thảo đã chuyển mạnh từ tư duy tháo gỡ điểm nghẽn, trao thêm các cơ chế đơn lẻ sang tư duy trao quyền để kiến tạo.

Vị đại biểu Hà Nội nhìn nhận, thay vì chỉ tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn bằng cơ chế đặc thù đơn lẻ, Dự thảo hướng tới việc trao quyền cho chính quyền đô thị, giúp chính quyền đô thị chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, xây dựng chính sách và lựa chọn mô hình quản trị phù hợp.

Mặc dù phạm vi điều chỉnh rộng và phức tạp, bà Thủy đánh giá cao hồ sơ Dự án luật được chuẩn bị công phu, thể hiện tinh thần cầu thị, lắng nghe thực tiễn và lấy yêu cầu phát triển làm trung tâm. Nữ đại biểu cũng ủng hộ việc thiết kế các cơ chế tạo không gian cho sự sáng tạo, thử nghiệm mô hình mới, nhưng vẫn đi kèm với yêu cầu chặt chẽ về đánh giá tác động, quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình. Đại biểu kỳ vọng, việc hoàn thiện luật này không chỉ tạo đột phá cho phát triển đô thị, mà còn củng cố tính thống nhất và minh bạch của toàn bộ hệ thống pháp luật.

Ủng hộ việc xây dựng luật, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang nói, cả nước có 2 đô thị đặc biệt, Hà Nội đã có Luật Thủ đô, còn TP.HCM sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã trở thành động lực tăng trưởng rất quan trọng của cả nước, chiếm tỷ trọng đóng góp kinh tế rất lớn.

“Nếu không có luật với những cơ chế đặc thù và phân cấp, phân quyền mạnh, sẽ vướng nhiều thứ. Vì thế, cơ chế, chính sách lần này cần tập trung vào một số lĩnh vực phát triển đô thị đặc thù”, Bí thư Đà Nẵng nêu quan điểm và bày tỏ sự ủng hộ phân cấp mạnh hơn nữa cho TP.HCM.

Nhấn mạnh, vấn đề mấu chốt là ở việc giao thẩm quyền, với TP.HCM, ông Quang cho rằng, những “việc lớn” thuộc thẩm quyền của Trung ương, có thể mạnh dạn giao cho TP.HCM, ví dụ liên quan tới các dự án động lực, khu đô thị lấn biển, hay các khu đô thị lớn, khu trung tâm tài chính quốc tế…

“TP.HCM cần cơ chế đủ mạnh để quyết nhanh, gọn những vấn đề lớn, nếu không muốn bị tụt hậu so với các đô thị trong khu vực và trên thế giới. Cả nước đang tập trung mục tiêu tăng trưởng cao cho cả nhiệm kỳ và TP.HCM giữ vai trò đầu tàu, nên cần trao cho họ quyền lớn hơn”, ông Quang nêu quan điểm.

Hơn nữa, theo ông Quang, khi ban hành Luật Phát triển đô thị, một số địa phương khác cũng được hưởng lợi vì có một số cơ chế dùng chung, thay vì phải đi xin cơ chế đặc thù vốn “rất mệt mỏi”.

Theo nghị trình, sáng nay (11/8), Quốc hội sẽ thảo luận ở hội trường về Dự án Luật Phát triển đô thị. Luật này được Quốc hội bấm nút thông qua vào chiều 24/8 - ngày cuối của Kỳ họp.