Nhiều sinh viên lựa chọn STEM

Bức tranh tuyển sinh đại học năm 2026 đang cho thấy những thay đổi đáng chú ý không chỉ ở quy mô tuyển sinh, phương thức tổ chức mà quan trọng hơn là lựa chọn ngành nghề của người học. Những ngành gắn với trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn, máy tính, điện - điện tử, tự động hóa và công nghệ cao ngày càng thu hút thí sinh, trong khi cơ cấu nguồn tuyển bắt đầu dịch chuyển theo những lĩnh vực được xác định là động lực phát triển mới của nền kinh tế.

Ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá, điểm đáng ghi nhận đầu tiên là công tác tuyển sinh năm nay được chuẩn bị từ sớm, quy chế được ban hành kịp thời và yêu cầu kiểm soát chất lượng đầu vào chặt chẽ hơn.

Khoảng một phần ba lựa chọn các ngành STEM, cho thấy dòng dịch chuyển ngày càng rõ về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và những lĩnh vực nhân lực chiến lược.

Một thay đổi đáng chú ý từ năm 2026 là nguồn xét tuyển vào đại học phải đạt tối thiểu 15 điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông đối với tổ hợp ba môn. Ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào cụ thể của từng ngành do cơ sở đào tạo xác định và công bố.

Đối với các lĩnh vực đặc thù, yêu cầu đầu vào cao hơn. Các ngành đào tạo giáo viên trình độ đại học có ngưỡng 20 điểm; riêng Giáo dục thể chất, Sư phạm Âm nhạc, Sư phạm Mỹ thuật là 19 điểm đối với tổ hợp ba môn văn hóa. Y khoa và Răng - Hàm - Mặt có ngưỡng 22 điểm; Y học cổ truyền và Dược học 20 điểm; Điều dưỡng, Y học dự phòng, Hộ sinh và các ngành kỹ thuật y học liên quan 18 điểm; lĩnh vực pháp luật 20 điểm.

Cùng với siết yêu cầu đầu vào, tuyển sinh đại học tiếp tục được số hóa sâu hơn. 100% thí sinh đăng ký tuyển sinh đại học trực tuyến; các khâu xét tuyển, nộp lệ phí và đăng ký nhập học được thực hiện trên hệ thống số. Dữ liệu được làm sạch, đối soát và sử dụng xuyên suốt, thay cho cách xử lý những bộ hồ sơ rời rạc.

Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận định, đây là sự chuyển đổi từ quản lý một kỳ tuyển sinh mang tính hành chính sang quản trị toàn bộ quy trình tuyển sinh bằng dữ liệu. Nếu số hóa và kiểm soát chất lượng đầu vào là những thay đổi về phương thức quản lý, sự dịch chuyển trong lựa chọn ngành nghề mới là điểm nổi bật của mùa tuyển sinh năm nay.

Tính đến ngày 21/8, hơn 633.000 thí sinh đã xác nhận nhập học đại học, tăng khoảng 4,2% so với đợt 1 năm 2025. Trong số này, khoảng 212.600 thí sinh xác nhận nhập học các ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) chiếm 33,6% tổng số người xác nhận nhập học, tương đương khoảng một phần ba quy mô tuyển mới.

Đặc biệt, trong 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc phạm vi Nghị định 179/2026/NĐ-CP, hơn 121.000 người đã xác nhận nhập học, chiếm khoảng 19,1%. Trong đó, nhóm khoa học cơ bản thu hút hơn 11.000 người, còn các ngành kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược đạt xấp xỉ 110.000 người.

Điều đáng chú ý là sức hút của STEM không chỉ thể hiện qua số lượng người học mà bắt đầu được phản ánh ở chất lượng nguồn tuyển. Ở nhóm trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu, nhiều chương trình có điểm chuẩn trên 25 điểm.

Riêng những chương trình liên quan đến vi mạch - bán dẫn, trên 60% lượt ngành có điểm chuẩn từ 22,5 điểm trở lên. Các lĩnh vực máy tính, điện - điện tử, cơ khí, vật liệu cũng xuất hiện nhiều chương trình có nguồn tuyển tốt trên 22,5 điểm. Những ngành liên quan đến biển, hàng hải, đường sắt cũng bắt đầu hình thành quy mô nhập học đáng kể.

Xu hướng này thể hiện khá rõ tại nhóm trường kỹ thuật, công nghệ. Đại học Bách khoa Hà Nội công bố điểm chuẩn 68 chương trình từ 20,06 đến 29,54 điểm, trong đó ba chương trình vượt 29 điểm và 14 chương trình trên 28 điểm. Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo dẫn đầu với 29,54 điểm, tiếp đến là Khoa học máy tính 29,27 điểm và An toàn không gian số 29,01 điểm.

Tại Trường Đại học Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia TP.HCM, ngành Trí tuệ nhân tạo đạt 100/100 điểm, tương đương 30/30 sau quy đổi. Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM cũng ghi nhận Khoa học máy tính ở mức 29,32 điểm, Trí tuệ nhân tạo 28,68 điểm và Thiết kế vi mạch 27,93 điểm. Nhiều ngành tự động hóa, robot, cơ điện tử, an ninh mạng và bán dẫn tại các trường khác nằm trong nhóm có điểm chuẩn cao.

PGS-TS.Nguyễn Phú Khánh, Phó Hiệu trưởng Đại học Phenikaa nhận định những chủ trương lớn về khoa học công nghệ, kinh tế tư nhân, giáo dục và đào tạo đang tạo thêm động lực để người học lựa chọn các lĩnh vực STEM.

Thực tế tại Phenikaa, lượng thí sinh khối kỹ thuật đến nhập học khá đông ở những ngành chuyển đổi số, công nghệ cao, cơ điện tử, cơ khí, tự động hóa, vật liệu, hóa... Đây được xem là một tín hiệu về sức hút của những lĩnh vực được kỳ vọng giữ vai trò quan trọng trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao.

Ở chiều ngược lại, một số ngành xã hội ghi nhận điểm chuẩn giảm. Báo chí và Quan hệ công chúng tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội lần lượt lấy 22 và 24,2 điểm, thấp hơn năm trước. Điểm chuẩn nhóm Báo chí tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền cũng giảm, trong khi Trường Đại học Luật TP.HCM ghi nhận điểm chuẩn giảm ở tất cả ngành.

Tuy nhiên, biến động điểm chuẩn không đồng nghĩa với việc một lĩnh vực mất đi giá trị hay nhu cầu xã hội. Điểm chuẩn còn chịu tác động bởi phổ điểm thi, chỉ tiêu, tổ hợp và phương thức xét tuyển. Xu hướng đáng quan tâm hơn là những chương trình có hàm lượng công nghệ, toán học, dữ liệu và tính ứng dụng cao đang ngày càng nổi bật trong lựa chọn của người học.

Chính sách bắt đầu tác động đến lựa chọn ngành nghề

Đằng sau sự dịch chuyển của mùa tuyển sinh 2026 còn có tác động ngày càng rõ của chính sách phát triển nguồn nhân lực cho những lĩnh vực chiến lược.

Nghị định 179/2026/NĐ-CP không chỉ xác định các lĩnh vực ưu tiên mà còn đưa ra chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp, với mức học bổng khoảng 3,7-8,4 triệu đồng/tháng tùy đối tượng và trình độ. Chính sách này tạo thêm động lực để những học sinh có năng lực cân nhắc các ngành đòi hỏi yêu cầu học tập cao, thời gian đào tạo dài hoặc trước đây chưa có sức hút lớn từ thị trường.

Kết quả tuyển sinh bước đầu cho thấy hơn 121.000 sinh viên đã lựa chọn các ngành thuộc 15 nhóm chiến lược, tương đương gần một phần năm số sinh viên xác nhận nhập học đại học. Ước tính sơ bộ có khoảng 23.000 sinh viên có thể nằm trong phạm vi tiếp tục được xem xét tiêu chí đầu vào để hưởng học bổng trong năm học 2026-2027. Tuy nhiên, đây mới là con số dự kiến, các cơ sở đào tạo vẫn phải đối soát dữ liệu và xét đầy đủ điều kiện.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số người có thể nhận học bổng, mà ở việc chính sách phát triển nguồn nhân lực đang bắt đầu tác động trực tiếp tới lựa chọn của người học. Những lĩnh vực như khoa học cơ bản, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt, năng lượng mới và công nghệ biển đang được đặt trong một hệ thống chính sách hỗ trợ cụ thể hơn.

GS-TS.Nguyễn Đình Đức, nguyên Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng nhận định những lĩnh vực được Nhà nước ưu tiên đầu tư, đặc biệt là công nghệ chiến lược, có khả năng thu hút ngày càng nhiều thí sinh. Trí tuệ nhân tạo, robot, tự động hóa và các lĩnh vực công nghệ mới đang đồng thời được thúc đẩy bởi nhu cầu nhân lực, chính sách đầu tư và các chương trình hỗ trợ người học.

Nhìn rộng hơn, mùa tuyển sinh 2026 cho thấy lựa chọn đại học đang có sự gắn kết rõ hơn với những chuyển động của nền kinh tế và nhu cầu nhân lực quốc gia. Nếu xu hướng này được duy trì, tuyển sinh không còn đơn thuần là câu chuyện trường nào lấy bao nhiêu điểm hay ngành nào “nóng”, mà có thể trở thành một chỉ báo quan trọng về sự dịch chuyển của nguồn nhân lực trong tương lai.

Đi cùng với đó, dữ liệu tuyển sinh cũng cần được sử dụng sâu hơn cho quản trị giáo dục. Từ năm 2026, định hướng đặt ra là theo dõi toàn bộ chuỗi từ đăng ký, xác nhận nhập học, duy trì học tập đến tốt nghiệp, việc làm và thu nhập. Khi được kết nối đầy đủ, dữ liệu tuyển sinh không chỉ phục vụ việc xét nguyện vọng mà còn trở thành cơ sở để đánh giá chất lượng đào tạo và hoạch định chính sách nhân lực.

Với tân sinh viên, sự thay đổi nhanh của thị trường lao động cũng đặt ra yêu cầu chuẩn bị khác trước. Ông Nguyễn Tiến Thảo cho rằng hành trang vào đại học không chỉ là máy tính hay hồ sơ nhập học, mà quan trọng hơn là khả năng tự học, ngoại ngữ, năng lực bản thân, tính kỷ luật và liêm chính học thuật. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, lợi thế lâu dài không nằm ở lượng kiến thức có thể ghi nhớ, mà ở khả năng tiếp tục học hỏi, thích ứng và giải quyết những vấn đề thực tế của xã hội và đất nước.