Tín hiệu này đã phản ánh ngay trong mùa tuyển sinh đại học năm 2026, khi gần 467.600 thí sinh đăng ký các ngành STEM, chiếm 53,45% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển - mức cao nhất từ trước đến nay, theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố tại Hội nghị tuyển sinh năm 2026.

Thông qua các chương trình như Robotics Summer Camp, học sinh được tiếp cận quy trình phát triển một dự án công nghệ trong môi trường gần với thực tế, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, tư duy giải quyết vấn đề và quản lý dự án ngay từ bậc phổ thông. Ảnh: Hoàng Đan

Song song với xu hướng gia tăng nhu cầu học STEM, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng bắt đầu triển khai các chính sách đào tạo nhân lực cho các ngành công nghệ chiến lược. Tại Hội thảo triển khai các chương trình và chính sách đào tạo nhân lực STEM ngày 27/6 tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Bộ cho biết đã phê duyệt 90 chương trình đào tạo tài năng tại 23 cơ sở giáo dục đại học, dự kiến tuyển sinh khoảng 40.000 người học từ năm 2026.

Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), điểm mới của Nghị định 179/2026/NĐ-CP là chuyển từ cơ chế hỗ trợ các cơ sở đào tạo sang hỗ trợ trực tiếp người học. Theo đó, từ năm học 2026-2027, hơn 30.000 sinh viên theo học các ngành STEM đủ điều kiện sẽ được nhận học bổng Chính phủ, với mức hỗ trợ từ 3,7-5,5 triệu đồng/tháng ở bậc đại học; học viên cao học và nghiên cứu sinh được hỗ trợ tối đa 8,4 triệu đồng/tháng, tập trung vào các lĩnh vực khoa học cơ bản, AI, bán dẫn và các công nghệ chiến lược. 

Một trong những mô hình hợp tác công - tư tiêu biểu là cuộc thi Samsung Solve for Tomorrow 2026, thu hút hàng chục nghìn học sinh tham gia qua mỗi mùa. Chương trình do Samsung Việt Nam phối hợp cùng Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) triển khai dành cho học sinh THCS và THPT, tập trung vào ba chủ đề gồm công nghệ vì môi trường bền vững, công nghệ trong thể thao và giáo dục, cùng các giải pháp phục vụ phát triển xã hội.

Ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), khẳng định giáo dục STEM và phát triển nguồn nhân lực trẻ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của trung tâm trong việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

"NIC luôn coi giáo dục STEM và phát triển nguồn nhân lực trẻ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Chúng tôi cam kết tiếp tục đồng hành cùng các đối tác để mở rộng các chương trình giáo dục STEM, tạo điều kiện cho học sinh được tiếp cận với công nghệ mới, môi trường học tập hiện đại và các cơ hội phát triển toàn diện."

Phát triển những sân chơi công nghệ quốc tế dành cho học sinh là nền tảng chuẩn bị nguồn nhân lực tương lai cho các ngành công nghệ chiến lược. Ảnh: Hoàng Đan

Cùng quan điểm, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận đề nghị NIC tiếp tục mở rộng các hoạt động đào tạo STEM và đổi mới sáng tạo cho học sinh, sinh viên thông qua sự phối hợp giữa Nhà nước, trường học và doanh nghiệp, coi đây là nền tảng chuẩn bị nguồn nhân lực cho các ngành công nghệ chiến lược.

Bên cạnh các chính sách quốc gia, những sân chơi công nghệ dành cho học sinh cũng đang mở rộng quy mô. Tại Vòng chung kết Giải vô địch quốc gia VEX Robotics Việt Nam 2026, hơn 200 đội đến từ nhiều tỉnh, thành trên cả nước tranh tài ở các bảng VEX IQ và VEX V5 dành cho học sinh từ tiểu học đến THPT. Kết quả, 14 đội xuất sắc nhất đã giành quyền đại diện Việt Nam tham dự VEX Robotics World Championship 2026 tại Mỹ. Được bảo trợ bởi Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), giải đấu không chỉ đánh giá năng lực thiết kế và lập trình robot mà còn yêu cầu học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm, quản lý dự án và giải quyết vấn đề trong môi trường thực tế.

Một tín hiệu khác cho thấy định hướng đào tạo nhân lực công nghệ đang dịch chuyển sang mô hình thực chiến là Vietnam AI Innovation Challenge (VAIC) 2026. Diễn ra từ ngày 17-19/7 tại Đà Nẵng, chương trình do NIC phối hợp Meta và AI for Vietnam tổ chức theo mô hình hackathon, quy tụ khoảng 2.000-3.000 lập trình viên, sinh viên và nhà nghiên cứu trẻ để giải quyết các bài toán thực tế do doanh nghiệp đưa ra. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, chương trình không chỉ là một cuộc thi mà được định hướng trở thành nền tảng phát hiện, đào tạo và kết nối nguồn nhân lực AI theo hướng thực chiến.

Ở quy mô cộng đồng, Robotics Summer Camp 2026 lựa chọn cách tiếp cận khác khi chương trình không chỉ hướng dẫn học sinh lập trình hay lắp ráp robot mà còn mô phỏng toàn bộ quá trình vận hành của một đội robotics, từ xây dựng chiến thuật, quản lý dự án, truyền thông đến gây quỹ. Qua mô hình này, học sinh được tiếp cận quy trình phát triển một dự án công nghệ trong môi trường gần với thực tế, đồng thời rèn luyện các kỹ năng làm việc nhóm, tư duy giải quyết vấn đề và quản lý dự án ngay từ bậc phổ thông. Chương trình được đồng tổ chức bởi Cyber Champs, Liên minh Thúc đẩy Giáo dục STEM (SEPA) và aDudu Robotics Team.

Theo bà Đỗ Thị Hồng Quyên, đại diện Liên minh Thúc đẩy Giáo dục STEM (SEPA), mục tiêu của chương trình không chỉ dừng ở việc giúp học sinh tiếp cận công nghệ mà còn khuyến khích các em nuôi dưỡng niềm yêu thích khoa học, phát triển tư duy sáng tạo và tinh thần tự học.

"Chúng tôi hy vọng những trải nghiệm tại trại hè sẽ trở thành động lực để các em tự tin theo đuổi đam mê, tìm thấy định hướng cho tương lai, đồng thời lan tỏa tình yêu với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tới nhiều bạn trẻ khác," bà Quyên chia sẻ.

Lê Minh Quý - Hướng dẫn viên lập trình tại Robotics Summer Camp 2026

Điều khiến em bất ngờ nhất ở các bạn học sinh lứa tuổi 12-16 là khả năng tiếp thu rất nhanh. Các bạn rất chủ động đặt câu hỏi, luôn muốn tìm hiểu thêm và sẵn sàng học hỏi. Theo em, đó là những phẩm chất rất quan trọng giúp một người học phát triển, đặc biệt ở độ tuổi còn rất trẻ.

Điều giá trị nhất của các chương trình STEM không chỉ nằm ở việc truyền đạt kiến thức hay hướng dẫn các kỹ năng kỹ thuật, mà quan trọng hơn là tạo ra một môi trường để các bạn dám đặt câu hỏi, dám thử nghiệm và chủ động khám phá những điều mình chưa biết. Khi có được tinh thần học hỏi như vậy, các bạn sẽ tiến bộ rất nhanh, không chỉ trong robotics mà còn ở những lĩnh vực công nghệ khác sau này. Với em, vai trò của một hướng dẫn viên cũng không đơn thuần là hướng dẫn cách lập trình hay lắp ráp robot.

Điều em mong muốn hơn là giúp các bạn tự tin đặt câu hỏi, chia sẻ ý tưởng và từng bước tìm ra cách giải quyết vấn đề của chính mình. Công nghệ sẽ còn thay đổi rất nhanh trong tương lai, nhưng khả năng tự học, tinh thần chủ động và sự tò mò sẽ luôn là nền tảng để các bạn tiếp tục phát triển.

Em hy vọng sẽ có thêm nhiều chương trình STEM chất lượng để ngày càng nhiều bạn trẻ được tiếp cận công nghệ từ sớm, có cơ hội trải nghiệm thực tế và tìm thấy động lực theo đuổi những lĩnh vực STEM trong tương lai

Lê Tuấn Minh - Sáng lập CLB Cyber Champs và Quản lý dự án Robotics Summer Camp 2026

Em hiện là học sinh lớp 9 tại Temasek Junior College (Singapore), theo học bổng ASEAN của Chính phủ Singapore. Em bắt đầu tìm hiểu robotics từ năm lớp 6, thành lập đội thi đầu tiên và sau đó có cơ hội cùng đồng đội đại diện Việt Nam tham dự bốn kỳ Giải vô địch thế giới VEX Robotics tại Mỹ.

Trong các giải đấu, em phụ trách thiết kế robot, lập trình, xây dựng Engineering Notebook và chiến thuật thi đấu. Những trải nghiệm đó giúp em nhận ra robotics không chỉ là lập trình hay chế tạo robot. Điều khiến em yêu thích STEM chính là cảm giác biến một ý tưởng trên giấy thành một sản phẩm có thể vận hành. Đồng thời, em cũng nhận thấy nhiều học sinh Việt Nam rất thông minh và chăm chỉ nhưng vẫn còn ít cơ hội tiếp cận STEM theo hướng thực hành. Đó cũng là một trong những lý do Cyber Champs và Robotics Summer Camp được xây dựng, với mong muốn tạo ra môi trường để học sinh được thử nghiệm, được học từ trải nghiệm và trưởng thành qua chính quá trình đó.

Robotics không chỉ dành cho những bạn giỏi công nghệ mà còn là nơi học cách tư duy, hợp tác và giải quyết vấn đề. Qua các giải đấu quốc tế, em nhận ra những đội mạnh nhất không hẳn là đội sử dụng nhiều công nghệ nhất, mà là đội biết kết hợp giữa kỹ thuật, chiến thuật và con người.