Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi.

Tăng trưởng hai con số cần nguồn lực lớn

Phát biểu tại Hội thảo “Huy động hiệu quả nguồn vốn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số” do Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp Báo Lao Động tổ chức chiều nay (12/3), Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV đã đề ra mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Theo đó, trong giai đoạn 2026-2030, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn từ 10%/năm trở lên (tăng trưởng 2 con số).

Thứ trưởng khẳng định, đây là một mục tiêu rất vĩ đại, rất tham vọng, không phải chỉ trong thời gian ngắn, mà kéo dài trong nhiều năm, đặc biệt, mục tiêu này đặt ra nhiều thách thức trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế thế giới, khu vực đầy biến động như hiện nay, đòi hỏi trong giai đoạn 2026 – 2030, chúng ta phải huy động nguồn lực lớn phục vụ cho đầu tư phát triển kinh tế.

Năm 2025 vừa qua, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được kết quả rất tích cực, tăng trưởng GDP đạt 8,02% với lạm phát được kiểm soát ở mức 3,31%; Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu đạt mức kỷ lục - trên 930 tỉ USD; Vốn đầu tư công thực hiện cả năm ước đạt 850,7 nghìn tỉ đồng - cao nhất trong 5 năm qua. Tổng khối lượng huy động vốn trên thị trường đạt trên 1,15 triệu tỉ đồng - cao nhất từ trước đến nay, trong đó huy động vốn trái phiếu đạt trên 1 triệu tỉ đồng, huy động vốn cổ phiếu đạt trên 150 nghìn tỉ đồng.

Ông Chi nhìn nhận, mặc dù đạt được những kết quả rất tích cực, nhưng có thể thấy rằng vẫn còn rất nhiều khó khăn, thách thức phía trước. Nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển giai đoạn tới rất lớn, đặc biệt là nguồn vốn cho các dự án hạ tầng chiến lược, kết nối Bắc - Nam, kết nối khu vực và quốc tế.

“Bản thân các doanh nghiệp cũng cần nguồn lực lớn để vừa giữ vững hoạt động trong bối cảnh biến động; vừa đầu tư, nghiên cứu, mở rộng sản xuất kinh doanh. Trong khi đó, quy mô thị trường vốn trong nước còn khiêm tốn, hệ thống các nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp chưa đa dạng cả về loại hình và năng lực tài chính, các quỹ đầu tư chứng khoán, quỹ hưu trí hoạt động chưa tương xứng với tiềm năng, việc thu hút nguồn vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài còn một số hạn chế”, Thứ trưởng phân tích.

Theo ước tính, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội cần đạt khoảng 38,5 triệu tỉ đồng, gấp hơn hai lần giai đoạn 2021-2025 (khoảng 17,4 triệu tỉ đồng). Theo đó, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội phải tăng trưởng bình quân 16%/năm, nâng tỉ lệ đầu tư/GDP bình quân từ khoảng 33% giai đoạn 2021-2025 lên khoảng 40% giai đoạn 2026-2030.

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết, Đảng, Chính phủ đã chỉ đạo quyết tâm khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng mọi nguồn lực để phát triển nền kinh tế, góp phần thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn 2026-2030.

Để đạt được các mục tiêu này, theo Thứ trưởng, song song với những giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, Bộ Tài chính đặt trọng tâm vào việc huy động các nguồn lực phục vụ cho đầu tư phát triển nền kinh tế.

Khơi thông thị trường vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn

Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, để duy trì tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn 2026-2030, cần đồng thời bảo đảm quy mô vốn đầu tư lớn và cải thiện mạnh mẽ hiệu quả sử dụng vốn.

Trong các năm gần đây, tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam duy trì ở mức khoảng 32-34% GDP - một tỉ lệ tương đối cao đối với nền kinh tế đang phát triển. Tuy nhiên, nếu so sánh với các quốc gia từng duy trì tăng trưởng cao trong thời gian dài như Hàn Quốc (35-38% GDP giai đoạn 1970-1990), Singapore (35-40% GDP), Trung Quốc (40-45% GDP giai đoạn 1990-2015), quy mô vốn đầu tư của Việt Nam chưa đủ để tạo bứt phá mạnh mẽ và đặc biệt hiệu quả sử dụng vốn còn hạn chế.

Do đó, theo bà Thanh Tâm, song song với việc tăng yêu cầu về quy mô vốn đầu tư, hiệu quả sử dụng vốn phải được cải thiện rõ rệt. Lãnh đạo Chính phủ đã chỉ đạo việc giảm hệ số ICOR từ mức bình quân khoảng 6,3 giai đoạn 2021-2025 xuống còn khoảng 4,8 trong giai đoạn 2026-2030.

Điều này đồng nghĩa với việc chỉ cần 4,8 đồng vốn đầu tư để tạo ra một đồng GDP tăng thêm, thay vì 6,3 đồng như trước đây - phản ánh yêu cầu nâng cao chất lượng thể chế, công nghệ và quản trị. Xét theo cơ cấu khu vực, vốn đầu tư nhà nước cần tăng bình quân khoảng 22%/năm; vốn đầu tư khu vực ngoài nhà nước tăng khoảng 20%/năm; vốn đầu tư nước ngoài tăng khoảng 18%/năm.

Cơ cấu này cho thấy tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước mà phải dựa vào sự bứt phá đồng thời của khu vực tư nhân trong nước và dòng vốn FDI chất lượng cao.

Xuất phát từ thực trạng, yêu cầu đặt ra trong phát triển nền kinh tế, Vụ Các định chế tài chính cho rằng, việc điều hành chính sách tài chính tập trung vào các định hướng sau:

Một là, thực hiện chính sách tài khóa mở rộng hợp lý, có trọng tâm trọng điểm, phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác nhằm giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô; đảm bảo kỷ luật tài khóa, kiểm soát lạm phát, bảo đảm thanh khoản hệ thống tài chính. Đẩy mạnh huy động vốn trong giới hạn trần nợ công, kiểm soát bội chi ngân sách và quản lý rủi ro tài khóa trung – dài hạn.

Hai là, ngân sách nhà nước đóng vai trò trọng tâm chiến lược, tập trung đầu tư vào lĩnh vực có tính lan tỏa cao, tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia. Hạn chế đầu tư dàn trải, manh mún, gắn phân bổ vốn với quy hoạch quốc gia và quy hoạch vùng.

Ba là, phát triển thị trường vốn hiện đại, minh bạch, an toàn. Tăng quy mô và chất lượng thị trường trái phiếu Chính phủ; tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp; phát triển nhà đầu tư tổ chức dài hạn như quỹ đầu tư chứng khoán, quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm, khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài tham gia đầu tư vào thị trường Việt Nam.

Bà Phạm Thị Thanh Tâm - Phó Vụ trưởng vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính).

Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, thời gian tới, chi ngân sách cần cơ cấu lại theo hướng tăng tỷ trọng chi đầu tư phát triển, kiểm soát chặt chi thường xuyên, đẩy mạnh tự chủ đơn vị sự nghiệp, phân bổ vốn theo kết quả và tăng cường giám sát, đánh giá sau đầu tư để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

“Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng giao thông, năng lượng và hạ tầng số rất lớn, PPP cần thực sự trở thành công cụ huy động nguồn lực ngoài ngân sách thông qua cơ chế chia sẻ rủi ro minh bạch, ổn định và đủ hấp dẫn, đặc biệt là cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu; đồng thời chuẩn hóa hợp đồng, nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án và bảo đảm lựa chọn nhà đầu tư cạnh tranh, công khai để củng cố niềm tin khu vực tư nhân” – bà Tâm nhấn mạnh.

Bộ Tài chính cho rằng, thị trường vốn sẽ đóng vai trò quyết định trong việc huy động và phân bổ các nguồn lực theo đúng chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Chính phủ. Trong đó, tập trung phát triển thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu hoạt động an toàn, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư để vừa cung cấp nguồn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế, vừa khuyến khích việc sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả.

Còn dòng vốn đầu tư nước ngoài là một trong ba trụ cột quan trọng trong tổng nhu cầu vốn giai đoạn 2026-2030. Theo đó, chính sách tài chính cần thu hút có chọn lọc các dự án đầu tư nước ngoài; tăng cường thu hút đầu tư gián tiếp, đặc biệt là các quỹ đầu tư. Thúc đẩy kết nối khu vực FDI với khu vực kinh tế trong nước, thực hiện có hiệu quả quá trình chuyển giao công nghệ, kỹ năng quản lý và đào tạo nguồn nhân lực; hình thành hệ sinh thái và tăng cường chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp FDI với các doanh nghiệp trong nước...

Mấu chốt là phải cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn quy trình phê duyệt dự án, bảo đảm tính ổn định chính sách, đồng thời thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong cả khu vực công và tư. 

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cũng khẳng định, mục tiêu không chỉ huy động nhiều nhất có thể mà quan trọng nhất là phải sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư của toàn xã hội. Theo đó, trong 5 năm tới, hệ số ICOR được định hướng ở mức 4,0.