Việt Nam còn dư địa rất lớn để huy động vốn

Chia sẻ tại Hội thảo “Đa dạng vốn cho phát triển bền vững” do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức ngày 15/12, ông Nguyễn Bá Hùng, Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á tại Việt Nam (ADB) đã có những chia sẻ về Kinh nghiệm quốc tế trong đa dạng hóa nguồn vốn cho mục tiêu phát triển bền vững.  

Khi nói về phát triển bền vững thì sẽ không tách rời khỏi phát triển chung. Ông Hùng cho biết, trong 5 năm tới về đầu tư công phải huy động từ 50-70 tỷ USD còn với đầu tư toàn xã hội, tỷ trọng trên GDP sẽ tăng từ 32% lên 40% tương đương, ước tính tăng thêm 250 - 350 tỷ USD/5 năm. 

Ông Nguyễn Bá Hùng, Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á tại Việt Nam tại Hội thảo. Ảnh: Dũng Minh

Tham vọng tăng trưởng trong thời gian tới của Việt Nam từ 2026 trở đi là 10%. So với kinh nghiệm của khu vực châu Á Thái Bình Dương, quốc gia từng được coi là thành công trong phát triển là Trung Quốc. Các nước như Hàn Quốc, Singapore cũng chưa được 10% trong giai đoạn 30 năm phát triển nhanh nhất của họ. Các nước còn lại như Thái Lan, Indonesia, Malaysia thì giai đoạn tăng trưởng tốt nhất của họ trong 30 năm cũng chỉ khoảng 7%. 

Còn với Việt Nam, trong 40 năm đổi mới đến bây giờ, thành tích tốt nhất là 6,8%, do đó khoảng cách giữa kinh nghiệm và mục tiêu 10% là rất đáng kể, cho thấy đây là một mục tiêu rất lớn. Với bối cảnh này, làm thế nào để huy động được nguồn vốn và đạt được mục tiêu đó, ông Nguyễn Bá Hùng đã điểm qua các kênh huy động vốn nổi bật. 

Về huy động vốn chính phủ qua trái phiếu chính phủ, dư nợ trái phiếu chính phủ so với GDP của Việt Nam xấp xỉ 20%, ở ngưỡng rất thấp so với các nước trong khu vực cho thấy mức độ an toàn tương đối cao. Đồng thời, con số này cũng thể hiện không gian mà Việt Nam có nếu muốn tăng đầu tư qua huy động trái phiếu chính phủ. 

Về nợ công, nợ trong nước tương đối ổn định nhưng nợ nước ngoài giảm tương đối nhanh trong 5 năm qua và ở ngưỡng an toàn cao. Đồng thời cũng tương tự trên, nếu có nhu cầu huy động vốn, Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để huy động từ bên ngoài.

Tiếp đến, lãi suất trái phiếu chính phủ nước ta hiện chỉ khoảng 3%, mấy tháng gần đây đã nhích lên gần 4% nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực (6-7%). 

So sánh về nợ công, lãi suất trái phiếu chính phủ Việt Nam với các nước trong khu vực

Những con số trên cho thấy, nhu cầu huy động vốn của Chính phủ là lớn nhưng trên thực tế, không gian để Chính phủ có thể huy động được nguồn vốn đó cũng rất đáng kể ở cả thị trường trong nước lẫn thị trường quốc tế, kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam khẳng định. 

Thúc đẩy mạnh mẽ hơn thị trường trái phiếu

Đi sâu hơn vào thị trường trái phiếu, ông Nguyễn Bá Hùng cho biết, nhìn vào thị trường trái phiếu trong nước, tỷ trọng trái phiếu doanh nghiệp/dư nợ trái phiếu toàn thị trường của Việt Nam còn thấp, trong khi các nền kinh tế khác như Singapore, Thái Lan, Malaysia và Hồng Kông cao hơn đáng kể. Dù trái phiếu chính phủ huy động còn ít nhưng vẫn còn cao hơn rất nhiều so với trái phiếu doanh nghiệp. 

Do đó, doanh nghiệp huy động vốn qua kênh trái phiếu còn rất nhiều dư địa. Đồng thời, nhà đầu tư nước ngoài sở hữu trái phiếu chính phủ Việt Nam gần như rất thấp bằng 0, trong khi ở nhiều nước, tỷ lệ này có thể lên đến 20%. 

Thị trường trong nước vẫn đang còn phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng tương đối lớn. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng Việt Nam có sự phụ thuộc khoảng 40% vào dư nợ cho vay trung dài hạn. Theo thông lệ quốc tế, doanh nghiệp muốn tiếp cận thị trường trái phiếu để vay trung dài hạn, tuy nhiên hơn một nửa thị trường trái phiếu Việt Nam đang huy động ở khoảng 1-3 năm - đây vẫn ở khoảng ngân hàng cho vay được và trái phiếu có lợi thế ít. Trong khi đó, kỳ hạn trên 10 năm là rất thấp, điều này cho thấy thị trường trái phiếu Việt Nam chủ yếu cung cấp vốn ngắn đến trung hạn và cũng là một hạn chế của thị trường. 

Trong thời gian tới, thị trường trái phiếu cần được phát triển mạnh. Về mặt lâu dài, đây là kênh huy động vốn dài hạn ổn định nhất cho doanh nghiệp và doanh nghiệp có thể làm được. 

Nhìn sang kênh trái phiếu thứ cấp, tỷ trọng tham gia của nhóm trái phiếu doanh nghiệp cũng rất thấp, gần như không có giao dịch và chủ yếu chỉ là trái phiếu chính phủ. Đây là một hạn chế nữa của thị trường Việt Nam bởi nếu có ít giao dịch đồng nghĩa với việc thanh khoản không có, chi phí rủi ro thanh khoản cao, khi nhà đầu tư nắm giữ trái phiếu doanh nghiệp cần quy đổi ra tiền mặt có thể sẽ phải bán rẻ. 

Nhìn về thị trường tín dụng trong nước, ngân hàng vẫn đang cung cấp tín dụng chính cho nền kinh tế. Vậy làm sao để duy trì được tăng trưởng tín dụng nhưng lại giảm được tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP xuống, kinh tế trưởng ADB đặt vấn đề. Một mặt GDP sẽ tăng, nhưng mặt khác cũng phải trông vào thị trường vốn, tức thị trường trái phiếu, lúc đó tỷ lệ dư nợ mới có thể giảm được. Trên thực tế, khi thị trường trái phiếu phát triển tốt thì hoàn toàn có thể quy đổi dư nợ tín dụng ngân hàng sang dư nợ trái phiếu, thị trường trái phiếu sẽ cung cấp tín dụng cho nền kinh tế bổ sung cho vốn từ ngân hàng.

Còn về phát hành trái phiếu bằng ngoại tệ, về cơ bản Việt Nam không tiếp cận thị trường vay vốn bằng ngoại tệ khi số lượng giao dịch trái phiếu trong một khoảng thời gian 5 năm là rất ít. 

Nhìn về thị trường tín dụng trong nước, ngân hàng vẫn đang cung cấp tín dụng chính cho nền kinh tế. Vậy làm sao để duy trì được tăng trưởng tín dụng nhưng lại giảm được tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP xuống? Một mặt GDP sẽ tăng, nhưng mặt khác cũng phải trông vào thị trường vốn, tức thị trường trái phiếu, lúc đó tỷ lệ dư nợ mới có thể giảm được. Trên thực tế, khi thị trường trái phiếu phát triển tốt thì hoàn toàn có thể quy đổi dư nợ tín dụng ngân hàng sang dư nợ trái phiếu, thị trường trái phiếu sẽ cung cấp tín dụng cho nền kinh tế bổ sung cho vốn từ ngân hàng.

Còn ở thị trường chứng khoán, hiện thị trường khá sôi động nhưng sự sôi động này chủ yếu diễn ra ở thị trường thứ cấp, tức là hoạt động mua đi bán lại cổ phiếu. Trong khi đó, vai trò huy động vốn của thị trường sơ cấp vẫn còn nhiều dư địa để phát huy.

Ông Bá Hùng khẳng định, chúng ta hoàn toàn có thể thúc đẩy doanh nghiệp tăng cường phát hành cổ phần ra công chúng, qua đó huy động thêm vốn chủ sở hữu. Đây là nguồn vốn rất dài hạn, giúp doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững chắc hơn để mở rộng quy mô và đầu tư cho phát triển dài hạn.