Sản phẩm số rộng đường xuất khẩu

Công nghiệp công nghệ số Việt Nam đang cho thấy một chuyển dịch đáng chú ý. Nếu trước đây, xuất khẩu công nghệ số chủ yếu được nhìn qua hoạt động gia công phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin, thì nay phạm vi đã mở rộng sang game, nội dung số, kinh tế sáng tạo và các sản phẩm được phân phối trực tiếp trên nền tảng toàn cầu.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu và kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành công nghiệp công nghệ số tiếp tục tăng trên 30% so với cùng kỳ. Doanh thu toàn ngành ước vượt 5,38 triệu tỷ đồng.

Riêng xuất khẩu phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin của Việt Nam hiện đạt khoảng 15 tỷ USD. Nhật Bản tiếp tục là thị trường lớn, bên cạnh Hoa Kỳ, khu vực châu Á - Thái Bình Dương và các thị trường như Hàn Quốc, Đài Loan, ASEAN và Trung Đông.

Game được xác định là một trong những ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm. Trong ảnh: Tựa game Vương giả chiến quốc của Việt Nam có độ lan tỏa rộng rãi

Nếu phần mềm là “mũi nhọn truyền thống”, game đang nổi lên như một hình thái xuất khẩu nội dung số đặc thù. Doanh thu ngành game Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 1,66 tỷ USD. Đáng chú ý, khoảng 95% lượt tải và phần lớn doanh thu của các sản phẩm game Việt đến từ thị trường quốc tế. Nhiều studio Việt Nam đã phát hành hàng chục ngàn tựa game, tạo ra hàng tỷ lượt tải trên toàn cầu.

Ở lĩnh vực sáng tạo nội dung số, Việt Nam hiện có hơn 180.000 kênh YouTube với trên 10.000 người đăng ký. Hơn 50% thời lượng xem các video được sản xuất tại Việt Nam đến từ người dùng nước ngoài.

Ông Marc Woo, Tổng giám đốc Google Việt Nam nhận định, đây là dấu hiệu quan trọng, bởi nội dung do nhà sáng tạo Việt Nam sản xuất không còn chỉ phục vụ khán giả trong nước mà đang tiếp cận trực tiếp thị trường quốc tế.

Theo số liệu YouTube được nêu trong tài liệu, nền tảng này hiện tiếp cận 93% người dùng Internet Việt Nam. YouTube nhìn nhận 3 yếu tố đang thúc đẩy hệ sinh thái sáng tạo là văn hóa, kết nối và thương mại; trong đó, creator ngày càng trở thành cầu nối giữa nội dung và quyết định mua hàng.

Ở góc độ kinh tế sáng tạo, báo cáo The Art and Science of Authenticity của Accenture được tài liệu dẫn lại ước tính giá trị đóng góp thương mại của các nhà sáng tạo nội dung tại Việt Nam đạt 65 tỷ USD năm 2025 và có thể lên khoảng 95 tỷ USD vào năm 2030.

Trong khi đó, Gartner dự báo tổng chi tiêu công nghệ thông tin toàn cầu năm 2026 đạt khoảng 6.369 tỷ USD, tăng 14,2% so với năm 2025, trong đó chi tiêu cho phần mềm tăng 15,5%, còn dịch vụ công nghệ thông tin đạt khoảng 1.570 tỷ USD. Đây là dư địa đáng kể cho các doanh nghiệp Việt mở rộng xuất khẩu dịch vụ công nghệ.

Trí tuệ nhân tạo thay đổi cuộc chơi

Cơ hội lớn của xuất khẩu nội dung số nằm ở đặc điểm “không biên giới” của sản phẩm. Một studio Việt Nam có thể phát triển game tại Hà Nội hoặc TP.HCM, nhưng bán cho người dùng ở Mỹ, Nhật Bản, châu Âu hay Hàn Quốc. Một creator có thể sản xuất video tại Việt Nam, nhưng tiếp cận khán giả toàn cầu. Một doanh nghiệp phần mềm cũng có thể cung cấp dịch vụ cho khách hàng ở nhiều quốc gia mà không cần hiện diện vật lý tại tất cả các thị trường đó.

Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi đáng kể chi phí sản xuất và khả năng mở rộng của các sản phẩm số. Ông Nguyễn Thế Phương, Phó tổng giám đốc FPT đánh giá, AI có thể làm giảm chi phí phát triển phần mềm, qua đó kích thích nhu cầu phát triển ứng dụng mới và hiện đại hóa các hệ thống công nghệ cũ.

Theo ông Phương, nhu cầu thuê ngoài dịch vụ công nghệ thông tin sẽ không mất đi, nhưng cơ cấu dịch vụ sẽ thay đổi. Những công việc như lập trình cơ bản, kiểm thử thủ công, bảo trì hệ thống đơn giản hay một số hoạt động BPO có thể chịu sức ép từ AI, trong khi nhu cầu đối với tư vấn chuyển đổi AI, triển khai AI Agent, hiện đại hóa hệ thống bằng AI, an ninh mạng và quản trị AI sẽ tăng lên.

Ở chiều ngược lại, rủi ro “xuất khẩu nhiều nhưng giữ lại ít” cũng là thách thức đáng chú ý. TS. Trần Lê Hồng, Phó cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, một sản phẩm game có thể được tạo ra bởi đội ngũ Việt Nam, nhưng thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu người dùng và kênh phân phối lại nằm trong tay đối tác hoặc nền tảng nước ngoài. Tương tự, doanh nghiệp phần mềm có thể có hàng ngàn kỹ sư nhưng vẫn chỉ đảm nhận một khâu trong chuỗi giá trị.

Trong nghiên cứu về các nhà xuất khẩu dịch vụ tại châu Á mới nổi, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cũng nhấn mạnh vai trò của vốn, nhân lực, giáo dục và năng lực tiếng Anh đối với tăng trưởng xuất khẩu dịch vụ số. Lợi thế nhân lực, vì thế, không chỉ nằm ở số lượng kỹ sư, mà còn ở khả năng giao tiếp, hiểu thị trường và cung cấp dịch vụ có giá trị cao.

Một thách thức khác là tiêu chuẩn quốc tế. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) mở rộng thị trường, nhưng đồng thời kéo theo yêu cầu cao hơn về bảo mật dữ liệu, chất lượng, tuân thủ và trách nhiệm doanh nghiệp. Với nội dung số, các yêu cầu còn mở rộng sang bản quyền, quyền riêng tư, an toàn trẻ em, nội dung do AI tạo ra, chống gian lận và minh bạch quảng cáo.

Đối với creator, ông Marc Woo cho rằng, chiến lược tiếp cận quốc tế cần chú trọng 3 yếu tố: đa định dạng, vượt qua rào cản ngôn ngữ và khai thác đầy đủ công cụ thương mại của nền tảng. AI đang giúp dịch thuật, lồng tiếng và bản địa hóa nội dung trở nên dễ tiếp cận hơn. Tuy nhiên, khi công nghệ giúp mọi creator tiếp cận toàn cầu dễ dàng hơn, lợi thế sẽ không còn nằm đơn thuần ở khả năng dịch nội dung, mà ở câu chuyện, bản sắc, chất lượng sản phẩm và khả năng xây dựng cộng đồng.

Cần chuyển từ “làm thuê” sang sở hữu sản phẩm

Mục tiêu 55 tỷ USD sẽ khó đạt nếu chỉ tăng số lượng hợp đồng gia công. Điều cần thiết là nâng tỷ trọng sản phẩm và dịch vụ có hàm lượng công nghệ, sở hữu trí tuệ và thương hiệu Việt Nam cao hơn.

Đề án Hỗ trợ, phát triển doanh nghiệp công nghệ số vươn ra toàn cầu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Chính phủ không chỉ hướng tới 5.000 doanh nghiệp có doanh thu quốc tế, mà còn đặt mục tiêu hình thành các doanh nghiệp công nghệ số chủ lực, dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa vươn ra toàn cầu.

Theo đó, chính sách cần tập trung hỗ trợ những khâu doanh nghiệp nhỏ khó tự thực hiện như nghiên cứu thị trường nước ngoài, tư vấn pháp lý quốc tế, bảo hộ sở hữu trí tuệ, chứng nhận tiêu chuẩn, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu, marketing quốc tế và xây dựng mạng lưới phân phối. Đồng thời, cần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư thực chất cho R&D, dữ liệu và sản phẩm lõi, thay vì chỉ mở rộng quy mô nhân sự.

Với game và creator, Nhà nước không nên chỉ nhìn đây là hoạt động giải trí hay truyền thông đơn thuần, mà cần tiếp cận như một ngành kinh tế sáng tạo có khả năng tạo doanh thu ngoại tệ và quảng bá văn hóa.

Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, Phó cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, các chính sách mới đang hướng tới việc đưa game trở thành một trong những ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm, đồng thời khuyến khích các sản phẩm có nội dung lịch sử, văn hóa Việt Nam.

Đây có thể là hướng kết hợp công nghệ với văn hóa để tạo ra những sản phẩm có lợi thế khác biệt. Nhà nước có thể thúc đẩy các trung tâm sáng tạo, quỹ hỗ trợ phát triển sản phẩm, chương trình xúc tiến game và nội dung số ra nước ngoài; kết nối studio với nền tảng phân phối quốc tế; hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ, sự kiện game, công nghệ và nội dung số toàn cầu.

Bà Danielle Cohen, Giám đốc Cấp cao phụ trách chiến lược và doanh thu của Supersonic thậm chí cho rằng, một game thành công còn mang ý nghĩa rộng hơn đối với ngành nội dung số: sản phẩm phải dễ hiểu, xác định đúng nhu cầu thị trường ngay từ đầu, được thiết kế để giữ chân người dùng và có mô hình kiếm tiền khả năng mở rộng.

Từ góc nhìn đó, mục tiêu 55 tỷ USD không đơn thuần là một con số xuất khẩu, mà đó là bài toán chuyển đổi mô hình tăng trưởng của ngành công nghệ số Việt Nam: từ nhận đơn hàng sang tạo sản phẩm; từ gia công sang sở hữu công nghệ; từ bán nhân lực sang bán giá trị; từ một quốc gia sản xuất cho thị trường toàn cầu trở thành quốc gia có những sản phẩm số mang thương hiệu Việt Nam đi ra thế giới.

Nếu làm được điều đó, xuất khẩu nội dung số không chỉ tạo thêm nguồn thu ngoại tệ, mà còn mở ra không gian mới để Việt Nam xuất khẩu tri thức, công nghệ và văn hóa trong cùng một sản phẩm.