Áp lực logistics gia tăng

Những diễn biến căng thẳng quân sự tại Trung Đông trong thời gian gần đây đang khiến cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản đặc biệt quan tâm. Khu vực này nằm trên các tuyến hàng hải chiến lược của thế giới, đặc biệt là eo biển Hormuz và tuyến vận tải kết nối với Kênh đào Suez, những điểm trung chuyển quan trọng của dòng chảy hàng hóa và năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, ngành thủy sản Việt Nam, lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào hệ thống logistics lạnh và vận tải container, đang bắt đầu chịu những tác động nhất định.

Cụ thể, tác động đầu tiên và dễ nhận thấy nhất là sự thay đổi trong hệ thống vận tải biển. Một số hãng tàu quốc tế đã bắt đầu hạn chế hoặc điều chỉnh hành trình qua các khu vực có nguy cơ cao, buộc tàu phải đi vòng qua châu Phi thay vì đi theo các tuyến hàng hải truyền thống.

Việc thay đổi hành trình khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm khoảng 7–10 ngày, thậm chí có thể lên tới 10–20 ngày tùy từng tuyến. Điều này không chỉ làm chậm tiến độ giao hàng mà còn làm tăng đáng kể chi phí vận tải, đặc biệt đối với các mặt hàng thủy sản đông lạnh vốn phụ thuộc nhiều vào container lạnh và hệ thống bảo quản nghiêm ngặt.

Một số doanh nghiệp cho biết chi phí vận chuyển container lạnh có thể tăng thêm từ 2.000 đến 4.000 USD cho mỗi container, chưa kể các loại phụ phí liên quan đến rủi ro chiến tranh và phụ phí nhiên liệu.

Tuy vậy, theo phản ánh từ doanh nghiệp, đơn hàng từ Trung Đông nhìn chung vẫn chưa bị hủy bỏ, bởi nhu cầu thực phẩm tại khu vực này vẫn ở mức khá cao. Khó khăn chủ yếu hiện nay nằm ở việc tổ chức vận chuyển và kiểm soát chi phí logistics.

Tác động khác nhau tùy thuộc vào từng nhóm sản phẩm

Trong nhiều năm qua, Trung Đông đã nổi lên như một trong những khu vực thị trường có tốc độ tăng trưởng khá ổn định đối với thủy sản Việt Nam. Đây không chỉ là thị trường tiêu thụ tiềm năng mà còn giữ vai trò quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của ngành thủy sản Việt Nam.

Theo thống kê của Hải quan, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang khu vực này đã tăng từ khoảng 197,7 triệu USD vào năm 2020 lên hơn 401,1 triệu USD vào năm 2025.

Trung Đông là thị trường xuất khẩu quan trọng của ngành thủy sản Việt Nam.

Trong cơ cấu sản phẩm, cá tra hiện là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất vào Trung Đông. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá tra sang khu vực này đạt gần 176 triệu USD, tăng đáng kể so với mức khoảng 79 triệu USD của năm 2020.

Cá ngừ cũng là một mặt hàng quan trọng, với kim ngạch xuất khẩu sang Trung Đông đạt khoảng 94,4 triệu USD vào năm 2025. Trong khi đó, xuất khẩu tôm đạt hơn 54 triệu USD.

Bên cạnh các mặt hàng chủ lực, nhiều sản phẩm thủy sản khác như cá biển, mực, bạch tuộc, nhuyễn thể… cũng đang từng bước mở rộng thị phần tại các thị trường Trung Đông.

Vì vậy, những bất ổn địa chính trị tại khu vực đang được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt theo dõi. Tuy nhiên, theo Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tác động của xung đột tại Trung Đông cũng có sự khác biệt giữa các nhóm sản phẩm thủy sản.

Đối với ngành tôm, ảnh hưởng rõ nhất là chi phí vận tải tăng và thời gian giao hàng kéo dài. Khi tàu phải đi vòng qua các tuyến đường dài hơn, chi phí logistics tăng lên đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Nếu xung đột kéo dài, một số doanh nghiệp lo ngại kịch bản giá cước vận tải biển tăng đột biến như giai đoạn đại dịch COVID-19 có thể lặp lại.

Đối với cá tra, Trung Đông là một trong những thị trường quan trọng nên việc gián đoạn vận tải có thể ảnh hưởng nhất định đến hoạt động xuất khẩu. Trong bối cảnh nhu cầu tại một số thị trường lớn khác cũng đang có dấu hiệu chậm lại, hoạt động tiêu thụ cá tra nhìn chung trở nên thận trọng hơn.

Với ngành cá ngừ, khi giá dầu tăng, chi phí khai thác của đội tàu cá ngừ toàn cầu có thể tăng theo, từ đó đẩy giá nguyên liệu lên cao. Đồng thời, sự gián đoạn vận tải cũng khiến chi phí vận chuyển cá ngừ nguyên liệu và sản phẩm chế biến tăng lên.

Tuy nhiên, nhu cầu đối với các sản phẩm thực phẩm bảo quản dài ngày như cá ngừ đóng hộp có thể tăng do xu hướng tích trữ thực phẩm của người tiêu dùng.

Đối với các sản phẩm hải sản khác như mực, bạch tuộc hay cá biển, mức độ ảnh hưởng hiện chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu sang Trung Đông hoặc Nam Âu thấp cho biết chưa ghi nhận tác động lớn đến đơn hàng, nhưng chi phí vận tải và nhiên liệu tăng vẫn là yếu tố cần theo dõi.

VASEP hiện khuyến nghị các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam nên chủ động trao đổi với đối tác nhập khẩu, làm việc với hãng tàu và linh hoạt điều chỉnh kế hoạch vận chuyển để giảm thiểu rủi ro và duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định, trong bối cảnh thị trường thế giới nhiều biến động.