Nguồn: Cục Thống kê (Bộ Tài chính); Đơn vị: Tỷ USD

Xuất nhập khẩu tăng thêm 117 tỷ USD

Những trở ngại về thị trường, rào cản thương mại và thuế quan dường như không gây quá nhiều khó khăn cho thương mại hàng hóa của Việt Nam khi hoạt động xuất nhập khẩu vẫn duy trì đà tăng trưởng ấn tượng trong nửa đầu năm 2026.

Lần đầu tiên, quy mô xuất nhập khẩu trong một tháng vượt mốc 100 tỷ USD. Kết quả ấn tượng này được thiết lập trong tháng 6 với kim ngạch đạt 104,2 tỷ USD, tăng 5,2% so với tháng 5 và tăng 36,3% so với cùng kỳ năm trước.

Lũy kế 6 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt gần 550 tỷ USD, tăng khoảng 117 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu tăng 46,34 tỷ USD, còn nhập khẩu tăng 70,94 tỷ USD.

Điểm đáng chú ý trong bức tranh thương mại nửa đầu năm là cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu sau 10 năm liên tiếp xuất siêu. Cụ thể, xuất khẩu đạt 266,5 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ; nhập khẩu đạt 283 tỷ USD, tăng 33,4%, đưa mức nhập siêu lên khoảng 16,7 tỷ USD.

Xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm tạo nền tảng để Việt Nam hướng tới mốc 1.000 tỷ USD kim ngạch thương mại năm 2026. Tuy nhiên, mục tiêu này sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng thích ứng với các rào cản thương mại và tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế.

Bộ Công thương đánh giá, nhập khẩu tăng cao nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất, đáp ứng đơn hàng, đồng thời phản ánh xu hướng mở rộng đầu tư và năng lực sản xuất của doanh nghiệp.

Số liệu về tăng trưởng xuất nhập khẩu cho thấy niềm tin của các nhà mua hàng toàn cầu đối với các nhà cung ứng Việt Nam vẫn ở mức cao, bất chấp bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định.

Trong nửa đầu năm, xuất khẩu sang các thị trường chủ lực đều ghi nhận mức tăng trưởng hai con số. Cụ thể, xuất khẩu sang Mỹ đạt 85,6 tỷ USD, tăng 22%; EU đạt 31,8 tỷ USD, tăng 16,3%; ASEAN đạt 22,6 tỷ USD, tăng 18,8%; Hàn Quốc đạt 15,9 tỷ USD, tăng 15%; Trung Quốc đạt 37,9 tỷ USD, tăng 30,2%...

Nhìn chung, xuất khẩu sang cả 7 thị trường, khu vực thị trường chủ lực đều ghi nhận mức tăng trưởng hai con số, từ 15,4-30,2% so với cùng kỳ, tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu.

Do đơn hàng xuất khẩu từ các đối tác toàn cầu tăng mạnh, doanh nghiệp đã đẩy mạnh nhập khẩu máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên phụ liệu để phục vụ sản xuất, bảo đảm tiến độ giao hàng. Đây là nguyên nhân khiến nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu và tái diễn tình trạng nhập siêu.

Các ngành hàng chủ lực như máy tính, điện thoại, máy móc thiết bị, dệt may và giày dép tiếp tục tạo doanh thu xuất khẩu lớn, đóng góp gần 167/266,5 tỷ USD tổng kim ngạch xuất khẩu.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu nhập khẩu tư liệu sản xuất tăng mạnh khiến nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu.

Theo số liệu của Cục Thống kê, các nhóm hàng nhập siêu lớn gồm điện tử, máy tính và linh kiện (38,9 tỷ USD); xăng dầu (5,2 tỷ USD); chất dẻo nguyên liệu (5 tỷ USD); than các loại (4,5 tỷ USD); kim loại thường khác (4,4 tỷ USD); dầu thô (3,9 tỷ USD); hóa chất (3,2 tỷ USD) và sản phẩm hóa chất (2,9 tỷ USD).

Theo bà Mai Thị Thu Hiền, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp (Bộ Công thương), dù tình hình thế giới tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp với xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại và căng thẳng địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực trong 6 tháng đầu năm, tạo nền tảng thuận lợi cho mục tiêu tăng trưởng của cả năm.

Tiếp sức cho xuất khẩu

Chỉ ít ngày nữa, hàng trăm nhà mua hàng quốc tế sẽ đến TP.HCM tham dự chuỗi sự kiện "Kết nối chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế - Vietnam International Sourcing 2026 (VIS 2026)", một trong những hoạt động xúc tiến thương mại lớn nhất trong năm, mở thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường và gia tăng đơn hàng xuất khẩu.

Tham gia sự kiện năm nay có nhiều tập đoàn, nhà nhập khẩu lớn đến từ Mỹ, EU và châu Á như Walmart, L&V Food Supply, CT Choice, Viet Kitchen LLC, Camau Food Importer, Pagoda...

Trong đó, Pagoda (Trung Quốc) tiếp tục tham dự VIS năm thứ ba liên tiếp nhằm tìm kiếm các doanh nghiệp Việt Nam có khả năng cung ứng lâu dài các mặt hàng trái cây tươi, sơ chế và chế biến.

Trong khi đó, Reliance Retail - hệ thống bán lẻ lớn nhất Ấn Độ với mạng lưới hàng chục ngàn cửa hàng - cũng đến Việt Nam để tìm kiếm các nhà cung ứng ổn định cho nhiều nhóm hàng thế mạnh như nông sản, thực phẩm chế biến, thủy sản, cà phê, hạt điều, hồ tiêu, đồ gỗ, hàng gia dụng, dệt may, da giày và hàng tiêu dùng.

Đặc biệt, sự trở lại của tập đoàn bán lẻ Walmart không chỉ mang đến cơ hội gia tăng đơn hàng, mà còn phản ánh sức hấp dẫn ngày càng lớn của chuỗi cung ứng Việt Nam. Sau những cái bắt tay thành công tại các kỳ VIS trước, Walmart quay lại với tham vọng lớn hơn là tìm kiếm các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đáp ứng xu hướng phát triển bền vững.

Đây chính là thời điểm để các doanh nghiệp Việt Nam dịch chuyển từ "gia công giá rẻ" sang "cung ứng chất lượng cao", từng bước nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nếu duy trì được đà tăng trưởng như nửa đầu năm, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16% trong năm 2026 được nhiều chuyên gia đánh giá là khả thi. Các ngành điện tử, máy móc thiết bị, nông sản và thủy sản sẽ tiếp tục là những động lực chính đóng góp vào tăng trưởng xuất khẩu.

Đơn cử, năm 2025, nhóm hàng điện tử đạt kim ngạch xuất khẩu gần 165 tỷ USD, tiếp tục là ngành hàng xuất khẩu lớn nhất, góp phần đưa tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước lên 475 tỷ USD và duy trì xuất siêu khoảng 20 tỷ USD. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, ngành điện tử mang về gần 103 tỷ USD, trong đó máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt hơn 71 tỷ USD, tăng 49,1%; điện thoại và linh kiện đạt 31,7 tỷ USD, tăng 17,8%.

Thương mại Việt Nam vẫn đang có nhiều thuận lợi, nhưng song hành là những rủi ro từ thuế quan và các rào cản kỹ thuật được nhiều thị trường lớn dựng lên.

Theo bà Võ Thị Ngọc Diệp, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hà Lan, xu hướng quản lý của EU đã chuyển từ kiểm soát chất lượng sản phẩm sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, phát thải carbon, điều kiện lao động đến trách nhiệm môi trường.

"Những yêu cầu này mang tính lâu dài, buộc doanh nghiệp phải đầu tư bài bản nếu muốn giữ lợi thế cạnh tranh", bà Diệp nói.

Đối với Trung Quốc - thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam - các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật cũng ngày càng khắt khe. Nhiều mặt hàng phải đáp ứng các quy định tương đương những thị trường khó tính như EU hay Nhật Bản.

Không chỉ Trung Quốc, nhiều thị trường châu Á cũng đang nâng cao các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật và truy xuất nguồn gốc đối với hàng nhập khẩu.

Để tiếp sức cho xuất khẩu trong chặng nước rút của năm 2026 và các năm tiếp theo, hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài đang tăng cường kết nối các nhà mua hàng quốc tế tham dự VIS 2026, trong đó có sự góp mặt của nhiều tập đoàn bán lẻ lớn như Amazon và Costco.

Theo Tham tán Thương mại Việt Nam tại Mỹ, xuất khẩu nửa đầu năm vẫn duy trì tăng trưởng ở nhiều ngành hàng, song những tháng cuối năm được dự báo sẽ chịu tác động lớn từ chính sách thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại.

Nổi bật là Mỹ tiếp tục tăng cường các cuộc điều tra liên quan đến lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ, xuất xứ hàng hóa và chuỗi cung ứng, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải chuẩn bị kỹ hơn về hồ sơ xuất xứ, truy xuất nguồn gốc cũng như các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra cơ hội để Việt Nam thu hút thêm dòng vốn đầu tư và các đơn hàng sản xuất mới. Cùng với mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), môi trường đầu tư ổn định và năng lực sản xuất ngày càng được cải thiện, Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của nhiều tập đoàn quốc tế.

Tuy vậy, United Overseas Bank (UOB) lưu ý, Việt Nam vẫn cần theo dõi sát diễn biến của chu kỳ thương mại toàn cầu. Đặc biệt, các mức thuế theo Mục 301 của Mỹ dự kiến có hiệu lực từ cuối tháng 7/2026 có thể tạo thêm áp lực đối với thương mại quốc tế và ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.