Những nhà khoa học nữ được vinh danh năm nay được lựa chọn từ vài chục hồ sơ trên cả nước và 3 gương mặt đại diện năm nay đều có thành tích khoa học nổi bật thể hiện trên các bài báo quốc tế và đang có những công trình nghiên cứu khoa học hứa hẹn tính ứng dụng cao.

Theo đó, 3 nhà khoa học nữ được vinh danh và nhận giải thưởng trị giá 150 triệu từ chương trình Giải thưởng L’Oréal – UNESCO vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học gồm PGS. TS Hồ Thị Thanh Vân, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Quan hệ đối ngoại, Đại học Tài nguyên và Môi trường, TP.HCM; TS Trần Thị Hồng Hạnh, Viện Hóa sinh biển, Viện Hàn Lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và TS Phạm Thị Thu Hà, Phó Viện Trưởng Viện Nghiên cứu di truyền và giống, Đại học Tôn Đức Thắng, TP.HCM.

Phát biểu tại lễ vinh danh, GS Châu Văn Minh, Chủ tịch Hội đồng khoa học giải thưởng cho biết 3 nhà khoa học nữ xuất sắc được lựa chọn năm nay được đánh giá trên tiêu chí thành tích nghiên cứu khoa học nổi bật thông qua số lượng các công bố trên tạp chí quốc tế, ấn phẩm khoa học được xuất bản và đang có những nghiên cứu ý nghĩa và có tiềm năng ứng dụng thực tiễn cao.

Cụ thể, PGS. TS Hồ Thị Thanh Vân đang có đề án nghiên cứu tổng hợp xúc tác nano hợp kim Pt-Mo trên vật liệu nano Ti0, 8W0, 2O2 để nâng khả năng chịu độc CO và giảm giá thành cho loại pin nhiên liệu sử dụng trực tiếp methanol là một dạng năng lượng tái tạo.

Hướng nghiên cứu này sẽ mang đến lợi ích thiết thực trong việc sử dụng rộng rãi pin nhiên liệu, để thay thế các loại nhiên liệu hóa thạch và giảm sự nóng lên toàn cầu do khí thải CO2.

Nếu thành công, đề án này sẽ giúp giải quyết việc giảm sử dụng kim loại quý Pt đồng thời cải thiện hiệu suất của hợp kim so với Pt nguyên chất, nhờ đó nâng cao hoạt tính và thời gian hoạt động của xúc tác điện hóa Pt, mang đến hiệu quả về chi phí, hoạt động và độ bền cao để có thể thương mại hóa được loại pin nhiên liệu thân thiện với môi trường này trong thời gian không xa.

Nhà khoa học thứ hai được vinh danh là TS Trần Thị Hồng Hạnh cũng đang có nghiên cứu sử dụng phương pháp sắc ký vân tay kết hợp với thiết bị hiện đại để đánh giá thành phần dược liệu và chất lượng dược liệu nhằm cung cấp bộ dữ liệu về thành phần các hoạt chất có trong mẫu dược liệu nghiên cứu bao gồm cấu trúc hóa học, thành phần, hàm lượng chất làm cơ sở cho việc đánh giá chất lượng dược liệu trên thị trường. Phương pháp sắc ký vân tay còn được áp dụng trong đánh giá thành phần thực phẩm chức năng có nguồn gốc từ dược liệu.

Đề án này đang được đánh giá thực sự có ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay khi nhu cầu sử dụng dược liệu trong phòng bệnh và chữa bệnh ở Việt Nam ngày càng gia tăng, tuy nhiên theo báo cáo của Cục quản lý dược, Bộ y tế thì phần lớn dược liệu trên thị trường Việt Nam được nhập từ nước ngoài, chủ yếu là hàng nhập lậu không rõ nguồn gốc do đó, chất lượng dược liệu không được đảm bảo.

Trong khi đó, đề án nghiên cứu về thành phần chất lượng các loài dược liệu qua phương pháp dấu vân tay sắc ký fingerprint sẽ giúp việc xác định về định tính và định lượng chất lượng các thảo dược nhanh chóng và có độ chính xác đáng tin cậy, để từ đó làm cơ sở khoa học chứng minh tác dụng của dược liệu trong y học cổ truyền đồng thời tìm ra các tác dụng, công dụng mới của dược liệu phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Nhà khoa học thứ ba là TS Phạm Thị Thu Hà đang nghiên cứu phát triển các giống lúa chịu mặn thông qua chọn lọc bằng dấu chuẩn phân tử và phổ biến chúng ở các vùng bị ảnh hưởng của điều kiện mặn tại Đồng bằng Sông Cửu Long. Nghiên cứu này tận dụng các công cụ nhân giống hiện đại, trong đó có lai chéo hỗ trợ đánh dấu (MAB), để phát triển các giống lúa chịu mặn có năng suất cao thích nghi với điều kiện ở miền Nam Việt Nam, được xây dựng dựa trên kiến thức thu được có liên quan đến việc kiểm soát di truyền về khả năng chịu mặn ở lúa nhằm tăng tốc độ và hiệu quả phát triển các giống cải tiến.

Được biết, đây là năm thứ 10, chương trình giải thưởng và học bổng nghiên cứu khoa học dành cho nữ giới hoạt động với 32 nhà khoa học nữ xuất sắc của Việt Nam được vinh danh. Trong số này, 2 tiến sĩ nữ đã được trao giải nhà khoa học nữ trẻ tài năng thế giới vào năm 2015 và năm 2018 tại Paris qua những thành tựu nổi bật trong nghiên cứu khoa học và có niềm đam mê cống hiến cho nghiên cứu khoa học.

Giải thưởng này được xem là giải thưởng có ý nghĩa nhằm khuyến khích các nhà khoa học nữ khi tỷ lệ các nhà khoa học nữ trên thế giới hiện chỉ chiếm 29%, trong đó chỉ có 3% nhà khoa học nữ nhận giải Nobel.