Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng.

Phát biểu tại Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 lần thứ 7 diễn ra hôm nay (22/10/2026), Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho biết hệ thống ngân hàng hiện xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng/ngày. Quy mô giao dịch rất lớn, cùng với mức độ phụ thuộc ngày càng cao vào công nghệ và các đối tác trong hệ sinh thái số, khiến một sự cố tại một điểm có thể gây tác động lan rộng đến toàn hệ thống.

Cùng với quy mô thanh toán số ngày càng phình to, thì rủi ro tấn công an ninh mạng cũng ngày càng lớn. Theo Phó Thống đốc, các cuộc tấn công mạng hiện nay không chỉ nhắm vào tài khoản khách hàng mà tin tặc còn có thể tìm cách chiếm đoạt tiền của chính ngân hàng. Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng phải giám sát đồng thời an ninh mạng và hoạt động giao dịch, thay vì chỉ tập trung bảo vệ hạ tầng công nghệ.

Trách nhiệm bảo đảm an toàn không chỉ thuộc về bộ phận công nghệ thông tin hay an ninh mạng mà còn liên quan trực tiếp đến các bộ phận nghiệp vụ, vận hành và quản lý giao dịch.  

Theo Phó Thống đốc, nếu giai đoạn trước chủ yếu tập trung số hóa quy trình, đưa dịch vụ lên môi trường số, giai đoạn tiếp theo phải hướng tới khai thác dữ liệu, ứng dụng AI và phát triển mô hình hoạt động thông minh. Lợi thế cạnh tranh nằm ở khả năng biến dữ liệu thành giá trị, công nghệ thành năng suất, hiệu quả hoạt động và niềm tin khách hàng. 

AI phải tạo ra giá trị thực chất, chứ không chỉ tạo ra ấn tượng về mặt công nghệ. Điều cần đánh giá là AI đang giải quyết vấn đề gì, giúp khách hàng được phục vụ tốt hơn, ngân hàng vận hành hiệu quả hơn và nhận diện rủi ro sớm hơn như thế nào.

Theo đó, AI phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển, gắn với dữ liệu, quy trình nghiệp vụ, nguồn nhân lực và mô hình quản trị. Đây là vấn đề chiến lược, mô hình kinh doanh và trách nhiệm quản trị của mỗi ngân hàng. Phó Thống đốc đề nghị các tổ chức tín dụng nghiên cứu kỹ, triển khai nghiêm túc quy định của NHNN về an toàn, quản trị rủi ro trong ứng dụng AI.

Trước những mối đe dọa ngày càng phức tạp, ngân hàng phải chuyển từ tư duy chỉ bảo vệ hệ thống sang xây dựng khả năng chống chịu. Điều này đòi hỏi các tổ chức tín dụng không chỉ phòng vệ tốt mà còn phải phát hiện sớm, ứng phó nhanh, duy trì các dịch vụ thiết yếu và khôi phục hoạt động hiệu quả khi xảy ra sự cố. Trong đó, ba yêu cầu cần được đặc biệt quan tâm là bảo đảm an ninh, an toàn và hoạt động liên tục. 

Theo Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, ngành Ngân hàng đang chuyển từ số hóa từng dịch vụ riêng lẻ sang số hóa toàn diện hành trình khách hàng. Giai đoạn tiếp theo là tích hợp ngân hàng vào các hệ sinh thái số thông minh, trong đó AI đóng vai trò điều phối trên nền tảng dữ liệu sạch, định danh chính xác, hạ tầng thanh toán và tín dụng tin cậy. Trong quá trình đó, việc xây dựng được niềm tin rất quan trọng. Niềm tin cần được củng cố bằng định danh, xác thực, cảnh báo sớm và nâng cao hiểu biết tài chính của người dùng; còn khả năng chống chịu gắn với việc bảo đảm hoạt động liên tục, an ninh, an toàn và triển khai AI có trách nhiệm.

Từ góc độ ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc TPBank, nhấn mạnh AI phải được ứng dụng thực chất, mang lại lợi ích cho khách hàng hoặc nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng, thay vì chỉ phục vụ mục tiêu truyền thông, quảng bá. Tại TPBank, năng lực AI đã được xây dựng thành một hệ sinh thái đồng bộ ở cả hai mặt trận. Đầu tiên, nội lực vận hành với hơn 60 ứng dụng AI triển khai tại 13 khối nghiệp vụ, nổi bật là 450 cán bộ IT ứng dụng AI xuyên suốt vòng đời phần mềm giúp giảm 50% thời gian xử lý và tăng năng suất 2–3 lần.

Dù vậy, ông Hưng cho rằng, AI không phải lời giải tự động cho mọi vấn đề và cảnh báo hiện tượng “ảo giác AI”, khi hệ thống tạo ra thông tin sai lệch nhưng diễn đạt thuyết phục, cũng như nguy cơ công nghệ bị lợi dụng để thực hiện các cuộc tấn công mạng. Vì vậy, việc ứng dụng AI cần có kiểm soát, đi kèm thẩm định chuyên môn và các biện pháp bảo đảm an toàn.

Nhìn ở góc độ chuyên gia bảo mật, đại diện đến từ VSEC (thành viên Tập đoàn G-group) cho rằng, Cloud và AI đang thay đổi nhanh cách ngân hàng xây dựng sản phẩm, vận hành hệ thống và khai thác dữ liệu. Nhưng khi hạ tầng trở nên phân tán hơn, kết nối nhiều hơn và phụ thuộc vào nhiều bên hơn, bài toán bảo mật cũng thay đổi: không chỉ bảo vệ từng hệ thống riêng lẻ, mà còn phải bảo đảm khả năng phát hiện, ứng phó và phục hồi khi sự cố xảy ra.  

Quang cảnh hội thảo.

Tổng Giám đốc VSEC, ông Trần Thanh Long chia sẻ, đánh giá bảo mật chỉ phản ánh trạng thái tại một thời điểm nên cần kết hợp phát hiện và ứng phó liên tục. Đội ngũ bảo mật cần nhận biết được những dấu hiệu xâm nhập như thay đổi cấu hình trái phép, thông tin xác thực bị lạm dụng, API có dấu hiệu bị khai thác, luồng dữ liệu bất thường hay hoạt động di chuyển ngang giữa Cloud và hệ thống nội bộ.

"Đối với hệ thống ngân hàng, năng lực chống chịu an ninh mạng (Cyber Resilience) không chỉ dừng lại ở sự phục hồi kỹ thuật, mà còn phải bảo đảm tính tin cậy tuyệt đối. Cloud và AI sẽ tiếp tục thay đổi cách ngân hàng vận hành, nhưng niềm tin số (Digital Trust) mới là nền tảng phải giữ vững về dài hạn. Vì vậy, VSEC không xem Cyber Resilience là một dự án bảo mật ngắn hạn, mà là năng lực cần được bồi đắp liên tục trên cả ba trụ cột: công nghệ, con người và quy trình ứng phó. Đó là điều kiện để ngân hàng đổi mới và tăng trưởng một cách bền vững", ông Long nói.

Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cũng nhấn mạnh yêu cầu củng cố niềm tin khách hàng. Trong môi trường số, niềm tin được xây dựng qua khả năng bảo vệ tài sản, dữ liệu và quyền lợi của khách hàng trong từng giao dịch.

Trong thời gian qua, toàn ngành Ngân hàng đã tập trung củng cố định danh, xác thực, làm sạch dữ liệu và cảnh báo sớm giao dịch có dấu hiệu rủi ro. Tuy nhiên, thủ đoạn của tội phạm công nghệ cao liên tục thay đổi, đòi hỏi cơ quan quản lý và các tổ chức tín dụng thường xuyên cập nhật giải pháp bảo vệ.

Phó Thống đốc cho biết, NHNN đã ban hành quy định tăng cường an toàn ứng dụng ngân hàng, trong đó có yêu cầu nhận diện thiết bị bị can thiệp, phá vỡ cơ chế bảo mật và phát hiện nguy cơ dịch ngược ứng dụng. Bên cạnh đó, các tổ chức tín dụng được yêu cầu cung cấp tính năng để khách hàng chủ động thiết lập biện pháp bảo vệ tài khoản. Trong đó có cơ chế cho phép thiết lập thời gian chờ đối với giao dịch chuyển tiền lần đầu, có thể lên tới 24 giờ trước khi người nhận được tiền.

Trong khi đó, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an - từ thực tế xử lý các vụ việc - cảnh báo, bảo đảm an ninh mạng không thể chỉ là trách nhiệm của bộ phận chuyên trách. Các ngân hàng cần thiết lập quy trình giám sát giao dịch bất thường với sự tham gia của các đơn vị liên quan, đồng thời chuẩn bị phương án ứng phó, tăng cường phối hợp truy vết và ngăn chặn dòng tiền. Việc đầu tư cho an ninh mạng cũng cần tương xứng với quy mô đầu tư phát triển hạ tầng số.

Những cảnh báo này cho thấy yêu cầu bảo vệ khách hàng không chỉ dừng ở khâu xác thực giao dịch mà cần được mở rộng thành năng lực quản trị rủi ro xuyên suốt.