Trong đề xuất đưa dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai vào chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết hơn chục năm qua vẫn tồn tại lượng lớn giao dịch chuyển nhượng đất đai gặp vướng mắc pháp lý.

Theo đó, các trường hợp mua bán nhà bằng giấy viết tay không được cấp quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Người sở hữu đất bị hạn chế giao dịch, thế chấp và tiềm ẩn phát sinh tranh chấp.

Do đó, để đảm bảo quyền lợi người dân, Bộ đề xuất công nhận quyền sử dụng đất với các trường hợp mua bán bằng giấy viết tay trong giai đoạn từ sau ngày 1/7/2014 đến 1/8/2024 - thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực.

Hợp thức hóa có kiểm soát không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân mà còn giúp đưa các giao dịch “ngoài luồng” vào hệ thống quản lý chính thức.

Theo lý giải của Bộ TN&MT, việc hợp thức hóa có kiểm soát không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân mà còn giúp đưa các giao dịch “ngoài luồng” vào hệ thống quản lý chính thức.

Một nội dung đáng chú ý khác liên quan đến quyền của người sử dụng đất trong khoảng thời gian đã có thông báo thu hồi nhưng chưa ban hành quyết định. Hiện nay, trong “khoảng trống” này, người sử dụng đất vẫn có thể thực hiện các giao dịch như chuyển nhượng, tặng cho hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất, tạo ra hiện tượng mua bán đón đầu đền bù nhằm hưởng lợi chính sách.

Để bịt lỗ hổng này, Bộ đề xuất quy định người nhận chuyển nhượng trong giai đoạn nói trên chỉ được hưởng các quyền về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tương ứng với chủ sử dụng đất trước đó.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ hạn chế đầu cơ, đồng thời đảm bảo sự công bằng trong quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng.

Đối với đất trồng lúa, dự thảo cũng đưa ra hướng điều chỉnh theo hướng giảm bớt thủ tục hành chính. Cụ thể, cá nhân nhận chuyển nhượng diện tích đất lúa vượt hạn mức nhưng có dự án đầu tư phù hợp sẽ không phải lập thêm phương án sử dụng đất như trước, đồng thời không bắt buộc phải thành lập tổ chức kinh tế.

Bên cạnh đó, các trường hợp đất có nguồn gốc phức tạp như lấn chiếm hoặc được giao trái thẩm quyền trong quá khứ cũng được định hướng xử lý linh hoạt hơn, trên cơ sở bám sát thực tiễn sử dụng và hạn chế phát sinh tranh chấp.