Doanh nghiệp nữ vẫn đối diện nhiều rào cản

Trong gần 40 năm đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, đóng góp khoảng 45% GDP, 33% ngân sách nhà nước, và chiếm 97% tổng số doanh nghiệp. 

Tuy nhiên, trong bức tranh tăng trưởng chung, các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ hiện chiếm khoảng 24%, vẫn đối diện nhiều rào cản cố hữu như quy mô nhỏ, khó tiếp cận tín dụng, hạn chế tham gia chuỗi giá trị lớn và chịu tác động mạnh hơn từ biến động kinh tế. 

Theo UN Women và World Bank, gần 70% doanh nghiệp nữ làm chủ có quy mô siêu nhỏ, tỷ lệ tiếp cận vốn ngân hàng thấp hơn 10 điểm phần trăm so với doanh nghiệp do nam lãnh đạo và chỉ khoảng 5% doanh nghiệp nữ được tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này cho thấy khoảng cách giới trong kinh doanh không chỉ là vấn đề bình đẳng, mà còn là điểm nghẽn cản trở năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đẩy mạnh bình đẳng giới là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nâng chuẩn cạnh tranh trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh đó, Bộ nguyên tắc Trao quyền cho Phụ nữ (Women’s Empowerment Principles - WEPs) và thực hành Mua sắm có trách nhiệm giới, các sáng kiến toàn cầu do UN Women khởi xướng đã và đang mở ra cách tiếp cận mới cho doanh nghiệp Việt Nam bằng cách nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua quản trị minh bạch, ứng xử công bằng và hỗ trợ phụ nữ tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. 

Mô hình này đang được nhiều tập đoàn quốc tế áp dụng, trở thành tiêu chí để lựa chọn nhà cung cấp, đánh giá ESG và thực hiện mua sắm bền vững.

Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp lớn, bao gồm nhóm FDI và các tập đoàn đa quốc gia, đã đưa các tiêu chí trách nhiệm giới vào chính sách mua hàng. Đây vừa là cam kết với đối tác quốc tế, vừa là yêu cầu của các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật Bản. 

Khi doanh nghiệp đáp ứng được tiêu chí này, họ không chỉ nâng cao tính tuân thủ mà còn có cơ hội bước vào những chuỗi cung ứng giá trị cao hơn, điều mà khu vực tư nhân trong nước đang rất cần trong giai đoạn chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Bà Mai Thị Diệu Huyền, Phó chủ tịch phụ trách Hội đồng Doanh nhân nữ Việt Nam (VWEC) nhấn mạnh: “Đẩy mạnh bình đẳng giới là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nâng chuẩn cạnh tranh trong giai đoạn mới. Khi doanh nghiệp tôn trọng sự khác biệt, tạo cơ hội công bằng và thực hành mua sắm có trách nhiệm giới, họ cũng đang mở rộng cánh cửa bước vào những chuỗi cung ứng lớn hơn, chuyên nghiệp hơn và bền vững hơn”. 

Bà cho rằng, việc nâng cao nhận thức và áp dụng WEPs chính là bước đi chiến lược, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhóm cần nhiều nhất sự hỗ trợ để tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế.

Cũng theo VWEC, doanh nghiệp có nữ lãnh đạo thường đạt hiệu quả vận hành tốt hơn, tỷ lệ giữ chân lao động cao hơn và có khả năng duy trì tăng trưởng ổn định ngay cả trong thời kỳ biến động. Đây là xu hướng đã được nhiều tổ chức quốc tế ghi nhận và ngày càng trở thành yếu tố được nhà đầu tư quan tâm khi đánh giá tiềm năng của doanh nghiệp.

Trao quyền cho phụ nữ tạo động lực cho tăng trưởng bền vững

Dữ liệu từ ILO cho thấy, phụ nữ Việt Nam chiếm hơn 48% lực lượng lao động, nhưng chỉ khoảng 27% giữ vị trí quản lý cấp trung và 9% giữ vị trí quản lý cấp cao. Khoảng cách này thể hiện rõ trong hệ sinh thái doanh nghiệp nhỏ và vừa, nơi phụ nữ là lực lượng lao động chủ lực nhưng lại ít có cơ hội tiếp cận các chương trình nâng cao năng lực, công nghệ số hay vốn ưu đãi. 

Việc đầu tư vào đào tạo và trao quyền cho phụ nữ được nhìn nhận là cơ hội lớn để doanh nghiệp tối ưu nguồn lực, cải thiện năng suất và nâng cao chất lượng quản trị nội bộ.

Bà Caroline T. Nyamayemombe, Trưởng đại diện UN Women tại Việt Nam khẳng định: “Khi các cơ quan nhà nước, khu vực tư nhân và các đối tác phát triển cùng chung tay, chúng ta không chỉ thúc đẩy bình đẳng giới mà còn tạo động lực cho sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế và xã hội. UN Women luôn sẵn sàng đồng hành để kiến tạo thêm nhiều câu chuyện thành công của các doanh nghiệp có trách nhiệm giới tại Việt Nam”.

Theo bà, việc áp dụng mua sắm có trách nhiệm giới giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý, nâng chuẩn quản trị ESG và gia tăng cơ hội xuất khẩu. Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các doanh nghiệp áp dụng chính sách mua sắm minh bạch và đa dạng giới thường thu hút được các nhà đầu tư dài hạn, ít chịu áp lực ngắn hạn và có khả năng phục hồi tốt hơn.

Ở góc độ chính sách, Việt Nam đã ban hành Chiến lược Quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021 - 2030, nhấn mạnh yêu cầu nâng tỷ lệ doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, mở rộng cơ hội tiếp cận tín dụng và khuyến khích doanh nghiệp thực hiện báo cáo giới trong quản trị. 

Đây là định hướng quan trọng giúp doanh nghiệp gắn hoạt động kinh doanh với trách nhiệm xã hội, phù hợp với xu thế toàn cầu về tính bền vững và minh bạch.

Đối với khu vực tư nhân, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy bình đẳng giới là chiến lược kinh doanh mới, chiến lược giúp doanh nghiệp tăng năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và cải thiện chất lượng đội ngũ. 

Khi doanh nghiệp trao quyền cho phụ nữ, khuyến khích lãnh đạo nữ, thúc đẩy môi trường làm việc an toàn, nghĩa là họ cũng đang đầu tư vào sự phát triển lâu dài của chính mình.