Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban ban hành kế hoạch sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ theo hướng tinh gọn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động.

Việc tái cấu trúc hệ thống đại học được đặt trong mục tiêu tinh gọn đầu mối, nâng cao chất lượng đào tạo, thúc đẩy tự chủ và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư cho giáo dục.

Theo kế hoạch, toàn bộ 15 trường cao đẳng, trung cấp trực thuộc Bộ cùng hai đơn vị sự nghiệp công lập khác sẽ được sắp xếp thông qua các hình thức sáp nhập vào trường đại học, chuyển về địa phương hoặc chuyển sang bộ, ngành khác quản lý. Quá trình này dự kiến hoàn thành trong năm 2026.

Đối với các cơ sở giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xây dựng đề án trình Thủ tướng Chính phủ và ban hành các quyết định sắp xếp, tổ chức lại trước ngày 1/4/2027.

Trước đó, tại cuộc làm việc với Bộ Nội vụ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết dự kiến giảm 5 trong tổng số 41 cơ sở giáo dục đại học đang trực tiếp quản lý.

Việc sắp xếp lần này không đơn thuần nhằm giảm số lượng đơn vị mà hướng tới tổ chức lại mạng lưới giáo dục đại học theo hướng hợp lý hơn về quy mô, cơ cấu và chức năng đào tạo. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh quá trình sáp nhập không được thực hiện một cách cơ học, mà phải gắn với nâng cao chất lượng, đẩy mạnh tự chủ, đổi mới quản trị và phát triển các cơ sở giáo dục đại học đa ngành, có năng lực cạnh tranh.

Đối với những đơn vị chưa thuộc diện sắp xếp trong năm nay, Bộ yêu cầu tiếp tục rà soát, kiện toàn tổ chức bên trong theo cùng định hướng, bảo đảm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Theo phương án sắp xếp trong năm 2026, ba trường cao đẳng sư phạm trung ương sẽ được sáp nhập vào các cơ sở giáo dục đại học. Cụ thể, Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương sáp nhập vào Trường Đại học Sư phạm Hà Nội; Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương - Nha Trang sáp nhập vào Trường Đại học Nha Trang; Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.HCM sáp nhập vào Trường Đại học Sư phạm TP.HCM.

Trường Cao đẳng Xây dựng và Công nghệ - Xã hội được tổ chức lại thành phân hiệu Trường Đại học Xây dựng Hà Nội tại Quảng Ninh. Viện Nghiên cứu Thiết kế trường học chuyển về trực thuộc Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, trong khi Trường Cán bộ quản lý giáo dục TP.HCM được sáp nhập vào Trường Đại học Sư phạm TP.HCM.

Một số cơ sở đào tạo khác được chuyển về địa phương hoặc bộ, ngành phù hợp để quản lý. Trong đó, Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ đã hoàn thành việc chuyển về Bộ Công an; Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 cũng đã hoàn thành chuyển giao về địa phương quản lý.

Các cơ sở còn lại thuộc diện sắp xếp gồm Trường Cao đẳng Xây dựng Công trình đô thị, Trường Cao đẳng Kỹ thuật và Nghiệp vụ Hà Nội, Trường Trung cấp nghề Cơ khí xây dựng, Trường Cao đẳng Cơ giới Xây dựng, Trường Cao đẳng nghề Việt - Xô số 1, Trường Cao đẳng Công nghệ Quốc tế Lilama 2, Trường Cao đẳng Xây dựng Nam Định, Trường Cao đẳng Kỹ nghệ Dung Quất và Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II.

Việc điều chỉnh cơ quan quản lý và tổ chức lại các cơ sở đào tạo được kỳ vọng góp phần hạn chế tình trạng phân tán nguồn lực, tạo điều kiện tập trung đầu tư cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Hiện cả nước có 228 trường đại học và đại học công lập, trong đó 28 cơ sở trực thuộc UBND các tỉnh, thành phố, số còn lại do các bộ, ngành quản lý.

Theo Kế hoạch số 06 của Bộ Chính trị ban hành cuối tháng 7/2026, việc sắp xếp các cơ sở giáo dục đại học công lập được thực hiện theo hướng chuyển những trường đa ngành, đa lĩnh vực về Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc địa phương quản lý; đồng thời sáp nhập, hợp nhất các trường trên cùng địa bàn, ngoại trừ những cơ sở thuộc lĩnh vực đặc thù.

Mục tiêu đặt ra là giảm tối thiểu 20% đầu mối trước ngày 1/4/2027, qua đó từng bước hình thành mạng lưới giáo dục đại học có quy mô hợp lý, hoạt động hiệu quả và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển nguồn nhân lực.

Trước đó, nói về việc sắp xếp trường học nói chung, Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng cho biết, số đầu mối cơ sở giáo dục cả nước dự kiến giảm từ 37.515 xuống khoảng 18.600, tương ứng 50,5%. Cùng với đó, 32.625 hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dự kiến được bố trí lại, trong đó nhiều cán bộ quản lý trở lại giảng dạy.

Việc tổ chức lại đội ngũ cũng giúp nhu cầu biên chế giáo viên cần bổ sung trong năm học 2026 - 2027 dự kiến giảm từ 104.516 xuống còn 43.267 người. Những con số cho thấy quy mô rất lớn của quá trình tái cấu trúc mạng lưới trường học, nhưng cũng đặt ra câu hỏi quan trọng hơn sau sắp xếp là hệ thống giáo dục sẽ vận hành tốt hơn như thế nào?

Bởi giảm đầu mối quản lý không đồng nghĩa với đóng tương ứng số địa điểm học. Một trường sau tổ chức lại có thể quản lý nhiều phân hiệu, điểm trường. Sự khác biệt tưởng như mang tính kỹ thuật này lại quyết định trực tiếp đến quyền lợi của học sinh, đặc biệt tại những địa bàn rộng, dân cư phân tán, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Tại Hà Nội, sau rà soát, tổ chức lại, số cơ sở giáo dục công lập giảm mạnh, nhưng thành phố xác định không giảm chỗ học, không làm tăng quãng đường đến trường và tiếp tục duy trì những điểm trường cần thiết.

Còn với TP.HCM, TP sẽ giảm khoảng 32% đầu mối nhưng không giảm phòng học, đồng thời đưa thêm hơn 1.000 phòng học mới vào sử dụng. Tại Cà Mau, số đầu mối giảm từ 746 xuống 359 nhưng những điểm trường, phân hiệu cần thiết tại địa bàn sông nước, dân cư phân tán vẫn được duy trì.

Cách tổ chức này cho thấy bản chất của quá trình sắp xếp không nên được nhìn đơn giản bằng phép tính số trường trước và sau. Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Thái Văn Tài nhấn mạnh, việc sắp xếp mạng lưới trường học không phải mục tiêu tự thân, càng không phải việc "cộng trừ cơ học" số lượng trường.

Mạng lưới giáo dục phải được tổ chức phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư và điều kiện từng địa bàn, qua đó sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn nhưng vẫn bảo đảm quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh. "Tinh gọn đầu mối nhưng không thu hẹp cơ hội học tập; sắp xếp tổ chức để dành nhiều nguồn lực hơn cho người học và cho hoạt động dạy học", ông Thái Văn Tài nhấn mạnh.

Điều này đặc biệt quan trọng khi không thể sử dụng cùng một công thức cho mọi địa phương. Một trường có nhiều điểm học tại khu vực đô thị với giao thông thuận lợi khác hoàn toàn một trường quản lý nhiều điểm trường ở miền núi, khi học sinh phải vượt quãng đường dài, địa hình phức tạp để đến lớp. Tại những khu vực khó khăn, nếu mục tiêu giảm đầu mối được đặt cao hơn khả năng tiếp cận trường học, chi phí của sự tinh gọn có thể chuyển sang chính học sinh và gia đình.

Vì vậy, nguyên tắc phải được giữ xuyên suốt là tinh gọn bộ máy nhưng không tinh giản cơ hội học tập của trẻ em. Ở những nơi có điều kiện đặc thù, không nhất thiết đưa toàn bộ học sinh về một cơ sở duy nhất. Trường chính có thể gắn với phân hiệu, điểm trường hoặc những mô hình phù hợp khác để vừa giảm đầu mối quản lý, vừa duy trì khoảng cách đến trường hợp lý.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy cách tiếp cận này đang được áp dụng khá rõ. Ở phường Sơn Tây, 21 trường mầm non, tiểu học và THCS được tổ chức lại thành 3 trường đa cơ sở, giảm 85,7% đầu mối, nhưng các điểm trường tại những vị trí cũ vẫn được duy trì. Học sinh về cơ bản tiếp tục học tại địa điểm quen thuộc trong khi bộ máy quản lý được thu gọn.

Trên phạm vi cả nước, báo cáo từ 28/34 tỉnh, thành phố cho thấy sau sắp xếp dự kiến hình thành khoảng 2.254 trường phổ thông có nhiều cấp học. Sự xuất hiện với quy mô lớn của mô hình trường đa cấp, đa cơ sở cho thấy giáo dục đang chuyển từ tư duy "sáp nhập trường" sang tổ chức lại mạng lưới và mô hình quản trị nhà trường.