Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành văn bản số 6020/BGDĐT-KHCNTT gửi các Sở Giáo dục và Đào tạo, xác định những nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số trong năm học 2026-2027. 

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở cách nhìn về dữ liệu. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu chuyển mạnh từ dữ liệu phân tán sang dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", từ các phần mềm riêng lẻ sang những nền tảng có khả năng kết nối và liên thông, đồng thời đưa việc ứng dụng AI từ trạng thái tự phát sang khuôn khổ an toàn, có kiểm soát và có trách nhiệm.

Chuyển đổi số cũng được yêu cầu triển khai theo tinh thần "6 rõ" gồm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền.

Yêu cầu này phản ánh một thực tế khá rõ trong nhiều năm qua bởi hiện không ít cơ sở giáo dục đã số hóa nhiều quy trình nhưng dữ liệu vẫn nằm rải rác ở các hệ thống khác nhau, giáo viên và cán bộ quản lý vẫn phải nhập cùng một thông tin nhiều lần, báo cáo vẫn có thể trùng lặp, còn khả năng khai thác dữ liệu phục vụ điều hành chưa tương xứng với lượng thông tin đã được tạo ra.

Bởi vậy, nguyên tắc "dữ liệu cập nhật một lần, sử dụng nhiều lần" được đặt ở vị trí trung tâm. Những thông tin đã tồn tại trong hệ thống và có thể khai thác theo quy định sẽ không tiếp tục được yêu cầu nhập lại hoặc báo cáo lại. Mục tiêu không chỉ là tiết kiệm thời gian thao tác, mà còn tạo ra một hệ thống dữ liệu đủ tin cậy để hỗ trợ quản lý, dự báo và hoạch định chính sách.

Chuyển đổi số cũng được yêu cầu triển khai theo tinh thần "6 rõ" gồm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Cách tiếp cận này buộc quá trình số hóa phải gắn với kết quả cụ thể, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, triển khai theo phong trào hoặc coi việc có phần mềm đồng nghĩa với hoàn thành chuyển đổi số.

Trọng tâm cuối cùng vẫn là người học và nhà giáo. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu lấy sự thuận tiện, hiệu quả và chất lượng phục vụ làm thước đo, đồng nghĩa công nghệ chỉ thật sự có giá trị nếu giúp giảm thủ tục, hồ sơ, báo cáo, thao tác thủ công và gánh nặng hành chính, qua đó dành thêm thời gian cho hoạt động chuyên môn và tương tác giáo dục.

Cùng với đó, trách nhiệm tổ chức thực hiện được đẩy lên rõ hơn. Người đứng đầu cơ quan quản lý giáo dục và cơ sở giáo dục phải chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, hiệu quả và kết quả chuyển đổi số trong phạm vi quản lý. Chuyển đổi số không còn là phần việc riêng của bộ phận công nghệ thông tin mà phải gắn trực tiếp với hoạt động chuyên môn của từng đơn vị, với sự phối hợp chặt chẽ giữa chuyên môn, công nghệ và dữ liệu.

Một nhiệm vụ có tính nền tảng là tiếp tục rà soát, chuẩn hóa, làm sạch và cập nhật dữ liệu về cơ sở giáo dục, người học, nhà giáo, cán bộ quản lý và các dữ liệu chuyên ngành trên cơ sở dữ liệu ngành Giáo dục. Bộ yêu cầu hoàn thành đợt rà soát, làm sạch dữ liệu trước ngày 30/10/2026, sau đó duy trì cập nhật thường xuyên.

Học bạ số cũng được triển khai theo hướng thống nhất hơn. Dữ liệu học bạ phải hình thành từ dữ liệu gốc của cơ sở giáo dục, được kiểm tra, phê duyệt, ký số và đồng bộ lên cơ sở dữ liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Từ nền tảng này, ngành Giáo dục từng bước hình thành hồ sơ học tập số và hồ sơ học tập suốt đời cho mỗi người học.

Cùng với dữ liệu hiện tại, khối dữ liệu lịch sử cũng được đặt vào lộ trình số hóa. Đối với văn bằng, chứng chỉ của những người sinh từ năm 1970 trở lại đây, các đơn vị phải hoàn thành rà soát, số hóa và đồng bộ lên cơ sở dữ liệu của Bộ trước ngày 30/11/2026.

Giá trị của quá trình số hóa chỉ thực sự phát huy nếu dữ liệu có thể được khai thác trở lại cho quản lý và hoạch định. Bởi vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu tăng kết nối, chia sẻ dữ liệu để phục vụ điều hành, dự báo, xây dựng chính sách và cung cấp dịch vụ trên môi trường số, đồng thời hạn chế tối đa việc phát sinh thêm các đầu mối thu thập thông tin không cần thiết.

Từ lớp dữ liệu nền, ngành Giáo dục tiếp tục tiến tới sử dụng thống nhất các nền tảng dùng chung. Các địa phương sẽ tổ chức triển khai, thí điểm Nền tảng số quốc gia quản trị giáo dục và đào tạo, gồm nền tảng quản trị cơ sở giáo dục và nền tảng phân tích, khai thác dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành.

Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo cũng được yêu cầu triển khai thống nhất. Những phần mềm hiện có tại địa phương phải được rà soát, kết nối và tích hợp với các nền tảng dùng chung theo tiêu chuẩn kỹ thuật của Bộ, từng bước thu hẹp tình trạng mỗi đơn vị vận hành một hệ thống riêng biệt, thiếu liên thông và khó chia sẻ dữ liệu.

Chuyển đổi số cũng đi sâu hơn vào hoạt động dạy học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị tổ chức dạy học trực tuyến, dạy học kết hợp phù hợp điều kiện thực tế, từng bước mở rộng kiểm tra và đánh giá trên môi trường số, trên máy tính tại các cơ sở đủ điều kiện, đồng thời bảo đảm công bằng, an toàn và bảo mật.

Học liệu số, ngân hàng câu hỏi, thư viện điện tử và thư viện số tiếp tục được chuẩn hóa, khai thác và chia sẻ, qua đó tạo nền cho Kho học liệu số dùng chung của ngành.

Riêng giáo dục mầm non, việc ứng dụng công nghệ được đặt trong giới hạn thận trọng hơn, chủ yếu phục vụ quản trị, hỗ trợ chuyên môn của giáo viên, thiết kế hoạt động giáo dục và tăng phối hợp với gia đình. Sức khỏe, an toàn, quyền riêng tư và đặc điểm phát triển của trẻ vẫn phải được đặt lên hàng đầu.

Bên cạnh dữ liệu và nền tảng dùng chung, AI trở thành một trong những nội dung đáng chú ý nhất của năm học 2026-2027. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các địa phương lựa chọn những bài toán phù hợp để triển khai thí điểm, khuyến khích sử dụng AI hỗ trợ giáo viên chuẩn bị bài, xây dựng học liệu, thiết kế hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá và hỗ trợ người học.

Ở cấp quản lý, AI có thể được sử dụng để tổng hợp, phân tích dữ liệu, dự báo, hỗ trợ ra quyết định và xử lý một số nhiệm vụ hành chính. Tuy nhiên, giới hạn trách nhiệm được đặt rất rõ. Kết quả do AI tạo ra phải được kiểm chứng về độ chính xác và mức độ phù hợp, còn trách nhiệm chuyên môn cũng như quyết định cuối cùng vẫn thuộc về nhà giáo và cán bộ quản lý.

Các cơ sở giáo dục cũng được yêu cầu xây dựng hoặc rà soát quy định sử dụng AI, xác định rõ trường hợp được phép, hạn chế hoặc không được phép sử dụng, đồng thời đặt ra yêu cầu về an toàn dữ liệu, minh bạch, độ tin cậy, khả năng kiểm chứng và liêm chính học thuật.

Cùng với mở rộng ứng dụng công nghệ, bài toán chênh lệch hạ tầng vẫn được đặt ra. Các Sở Giáo dục và Đào tạo phải rà soát điện, kết nối Internet và thiết bị phục vụ quản lý, dạy học, kiểm tra, đánh giá, ưu tiên xử lý khó khăn tại miền núi, hải đảo, vùng khó khăn và các điểm trường lẻ.

An toàn hệ thống thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng trở thành yêu cầu xuyên suốt. Các đơn vị phải thường xuyên rà soát lỗ hổng, sao lưu và dự phòng dữ liệu, xây dựng phương án ứng phó sự cố, kiểm soát tài khoản và phân quyền truy cập, đồng thời nâng cao kỹ năng an toàn số cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và người học.