Việc tiếp nhận học sinh đầu cấp đang được nghiên cứu điều chỉnh theo hướng thay đổi căn bản cách thức quản lý, giảm áp lực thi cử và tăng trách nhiệm của các địa phương trong bảo đảm cơ hội học tập cho người dân. Một trong những đề xuất đáng chú ý là kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn, đồng thời không thực hiện kiểm tra, đánh giá hoặc tuyển chọn học sinh vào lớp 1.

Ảnh minh họa.

Những nội dung này được đưa ra trong dự thảo Thông tư quy định về tiếp nhận học sinh đầu cấp, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới quản trị giáo dục, chuyển đổi số, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục và tổ chức chính quyền địa phương.

Theo định hướng xây dựng chính sách, việc tiếp nhận học sinh cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ thường xuyên của hệ thống giáo dục, gắn với biến động dân cư, quy mô học sinh, khả năng tiếp nhận của các trường và điều kiện thực tế tại từng địa bàn. Trách nhiệm của địa phương là chủ động dự báo nhu cầu, chuẩn bị cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và phương án phân bổ chỗ học phù hợp.

Điểm mới đáng chú ý của dự thảo là chuyển cách tiếp cận từ “tuyển sinh” sang “tiếp nhận học sinh đầu cấp”, với phạm vi áp dụng cho lớp 1, lớp 6 và lớp 10.

Sự điều chỉnh này thể hiện định hướng giảm tính cạnh tranh trong tiếp nhận học sinh ở các cấp học phổ cập, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm tổ chức của cơ quan quản lý giáo dục. Thay vì chỉ căn cứ vào hồ sơ đăng ký hoặc khả năng tiếp nhận của từng trường, địa phương phải chủ động xác định nhu cầu học tập và xây dựng phương án bố trí học sinh trên toàn địa bàn.

Đối với lớp 1, dự thảo quy định không tổ chức kiểm tra, đánh giá, phân loại hoặc tuyển chọn trẻ em dưới bất kỳ hình thức nào để làm căn cứ tiếp nhận vào học.

Với lớp 6, nguyên tắc chung cũng là không phân loại, tuyển chọn học sinh. Tuy nhiên, dự thảo cho phép ngoại lệ đối với những cơ sở giáo dục được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu hoặc thành tích nổi bật, phục vụ mục tiêu phát triển giáo dục mũi nhọn của địa phương. Những cơ sở này có thể thực hiện tiếp nhận bằng phương thức xét tuyển theo quy định.

Đáng chú ý, việc bảo đảm chỗ học được gắn trực tiếp với trách nhiệm điều phối của địa phương. Trong trường hợp một trường vượt quá khả năng tiếp nhận, cơ quan quản lý phải có phương án bố trí học sinh sang trường, điểm trường hoặc phân hiệu phù hợp.

Việc phân bổ được xem xét trên cơ sở địa bàn cư trú, nhu cầu học tập, quy mô tuyển sinh, điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, khoảng cách và khả năng đi lại của học sinh.

Dự thảo nhấn mạnh, hoạt động phân bổ, điều phối không được sử dụng như một hình thức tuyển chọn hoặc loại bỏ những học sinh đã đủ điều kiện tiếp nhận.

Như vậy, thay đổi được đề xuất không đơn thuần nằm ở tên gọi mà còn liên quan trực tiếp đến cách thức tổ chức hệ thống trường lớp. Khả năng đáp ứng nhu cầu học tập cần được tính toán ngay trong quá trình xây dựng kế hoạch giáo dục của địa phương, hạn chế tình trạng thiếu chỗ học phát sinh rồi mới tìm phương án xử lý.

Đối với lớp 10, dự thảo tiếp tục duy trì các phương thức tiếp nhận hiện hành nhưng định hướng giảm tổ chức thi tuyển trong những trường hợp chưa thực sự cần thiết.

Sở Giáo dục và Đào tạo được giao căn cứ quy mô học sinh, nhu cầu học tập, khả năng tiếp nhận của các cơ sở giáo dục, mạng lưới trường lớp và điều kiện bảo đảm chất lượng để quyết định phương thức tiếp nhận đối với từng trường hoặc nhóm trường trên địa bàn.

Điểm mới đáng chú ý là phương thức thi tuyển vào lớp 10 được đề xuất chỉ gồm hai môn Toán và Ngữ văn. Nội dung đề thi không vượt quá yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông cấp trung học cơ sở.

Theo định hướng của dự thảo, việc giảm số môn thi nhằm hạn chế áp lực thi cử, tạo sự ổn định để học sinh chủ động trong quá trình học tập, đồng thời tiết kiệm nguồn lực tổ chức kỳ thi.

Riêng đối với trường trung học phổ thông chuyên, học sinh phải tham dự các môn thi chung và một môn thi chuyên. Mỗi môn chuyên có đề thi riêng theo chương trình môn học cấp trung học cơ sở, bảo đảm yêu cầu đánh giá, lựa chọn học sinh có năng khiếu phù hợp.

Dự thảo cũng quy định các đối tượng thuộc diện tuyển thẳng, ưu tiên và khuyến khích, đồng thời giao địa phương căn cứ điều kiện thực tế cùng quy định pháp luật để xác định đối tượng tuyển thẳng, phù hợp với mục tiêu tiếp nhận học sinh đầu cấp.

Bên cạnh đổi mới phương thức tiếp nhận, dự thảo đặt trọng tâm vào ứng dụng dữ liệu số trong quản lý học sinh và tổ chức tuyển sinh.

Theo đó, dữ liệu được sử dụng để dự báo nhu cầu học tập, xác định địa bàn, quy mô học sinh, khả năng tiếp nhận và xây dựng phương án bố trí trường lớp. Hoạt động tiếp nhận được tổ chức trên môi trường số, kết nối và khai thác các cơ sở dữ liệu hợp pháp nhằm hạn chế việc phụ huynh phải cung cấp lại thông tin, giấy tờ đã được xác thực.

Tuy nhiên, dự thảo cũng xác định chuyển đổi số phải phục vụ người học, tránh tạo thêm rào cản đối với những gia đình gặp khó khăn trong sử dụng công nghệ. Các địa phương cần có phương án hỗ trợ phù hợp, đồng thời bảo đảm hoạt động tiếp nhận không bị gián đoạn nếu hệ thống gặp sự cố.