Trung tâm Tài chính vận hành như bộ phận dẫn dắt của toàn bộ chiến lược công nghiệp hóa của TP.HCM. Ảnh: Lê Toàn.

“Bộ tứ” động lực mới

Các trung tâm tài chính lớn trên thế giới đều phát triển từ những đầu mối thương mại và cảng trung chuyển quốc tế. Khi hàng hóa lưu chuyển xuyên biên giới, nhu cầu về thanh toán, tài trợ thương mại, bảo hiểm và các dịch vụ tài chính cũng hình thành và phát triển theo.

Đó là nhận định của PGS-TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM (VIFC-HCMC), khi phân tích điều kiện để hình thành một trung tâm tài chính có sức cạnh tranh quốc tế.

Theo ông, Việt Nam đang là một trong những nền kinh tế có độ mở lớn nhất thế giới, với kim ngạch xuất nhập khẩu tương đương gần 200% GDP. Đồng thời, nhu cầu đầu tư cho đội tàu biển, cảng biển, logistics, đội bay thương mại và hạ tầng hàng không trong thời gian tới là rất lớn, lên tới hàng chục tỷ USD.

Cách tiếp cận này cũng phản ánh tư duy phát triển trong dự thảo Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm. Thay vì phát triển từng lĩnh vực riêng lẻ, quy hoạch định hình một hệ sinh thái gồm Trung tâm Tài chính quốc tế; Khu Thương mại tự do; công nghiệp hóa và kinh tế biển - đại dương; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, vận hành theo mối quan hệ bổ trợ để tạo động lực mới cho quá trình công nghiệp hóa.

Trong cấu trúc này, Trung tâm Tài chính quốc tế được định hướng thành hạt nhân điều phối vốn, dịch vụ tài chính, quản trị rủi ro, đầu tư quốc tế, tài chính xanh và các sản phẩm tài chính hiện đại. Chức năng của trung tâm không chỉ tập trung ở giao dịch tài chính, mà mở rộng sang huy động vốn cho hạ tầng chiến lược, tài trợ thương mại, bảo hiểm, quản trị tài sản, fintech, dữ liệu tài chính, thị trường carbon và các mô hình tài chính phục vụ chuyển đổi xanh.

Trung tâm Tài chính vận hành như bộ phận dẫn dắt của toàn bộ chiến lược công nghiệp hóa. Dòng vốn từ thị trường tài chính được chuyển hóa thành nguồn lực cho hạ tầng cảng, logistics, công nghiệp công nghệ cao, năng lượng xanh, khu thương mại tự do, đô thị TOD, nhà ở xã hội, hạ tầng chống ngập và hạ tầng số.

Trong khi đó, Khu Thương mại tự do được định hướng thành không gian tích hợp giữa thương mại quốc tế, logistics, sản xuất, dịch vụ hàng hải, kiểm định, phân phối, tái xuất, tài chính thương mại và đổi mới mô hình kinh doanh.

Không gian Khu Thương mại tự do được gắn với hệ thống cảng cửa ngõ quốc tế, trong đó cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải và siêu cảng trung chuyển Cần Giờ giữ vai trò đầu mối. Quan hệ giữa Khu Thương mại tự do và cảng không dừng ở khai thác bến bãi, mà mở rộng thành hệ sinh thái logistics - sản xuất - thương mại - tài chính - dữ liệu.

Trụ cột thứ ba là công nghiệp hóa và kinh tế biển - đại dương. Chiến lược công nghiệp hóa của TP.HCM sẽ được tổ chức trên nền tảng nâng cấp công nghiệp hiện hữu, mở rộng công nghiệp hỗ trợ, phát triển công nghiệp chế biến chế tạo, công nghiệp năng lượng, dịch vụ logistics, khai thác cảng biển và kinh tế biển.

Trong đó, vùng công nghiệp phía Bắc và Tây Bắc gắn với không gian Bình Dương cũ được định hướng trở thành nền sản xuất hiện đại, logistics công nghiệp và đô thị công nghiệp thông minh. Còn vùng Đông Nam gắn với Cần Giờ, Cái Mép - Thị Vải và các khu vực cảng biển - năng lượng được định hướng thành cửa ngõ hàng hải quốc tế, trung tâm logistics, công nghiệp cảng, năng lượng, thương mại tự do và kinh tế biển.

Trụ cột cuối cùng là hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Hệ sinh thái này là nền tảng để nâng cấp các ngành công nghiệp, dịch vụ tài chính, logistics, công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế biển và quản trị đô thị thông minh.

Hiệu ứng cộng hưởng

Điểm khác biệt là bốn cấu phần này không vận hành độc lập mà được thiết kế như những mắt xích trong cùng một chuỗi giá trị. Hiệu quả của các trung tâm kinh tế phụ thuộc vào năng lực liên kết giữa tài chính, thương mại tự do, công nghiệp, cảng biển, logistics và đổi mới sáng tạo.

Trong đó, trung tâm tài chính cung cấp vốn và dịch vụ tài chính. FTZ tạo môi trường giao dịch, logistics và thương mại quốc tế. Các khu công nghiệp tạo sản phẩm, việc làm và giá trị gia tăng. Cảng biển và sân bay mở cửa ra thị trường toàn cầu. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nâng năng suất, công nghệ và năng lực thích ứng.

Theo PGS-TS. Nguyễn Hữu Huân, trong các sản phẩm tài chính trọng tâm, VIFC-HCMC ưu tiên phát triển tài chính hàng hải bởi đây là lĩnh vực gắn trực tiếp với chiến lược phát triển của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.

Lĩnh vực hàng hải đòi hỏi nguồn vốn dài hạn, các cấu trúc tài chính quốc tế phức tạp như leasing, bảo hiểm, tái bảo hiểm, tài trợ thương mại hay huy động vốn trên thị trường quốc tế. Nếu VIFC-HCMC có thể trở thành nơi cung cấp các dịch vụ tài chính này, chúng ta không chỉ huy động được nguồn vốn quốc tế mà còn nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị logistics và vận tải toàn cầu.

Bên cạnh đó, fintech và tài chính số được xem là lĩnh vực có khả năng tạo đột phá nhanh nhất. Ông Huân cho biết Việt Nam hiện có lực lượng kỹ sư công nghệ rất lớn, hệ sinh thái khởi nghiệp năng động và tỷ lệ người dân sử dụng các dịch vụ thanh toán số thuộc nhóm cao trong khu vực.

Việc phát triển fintech, tài sản số hóa, blockchain, thanh toán xuyên biên giới hay các giải pháp AI trong tài chính sẽ giúp VIFC-HCMC đi tắt, đón đầu các xu hướng mới của ngành tài chính toàn cầu.

Theo Tiến sĩ Bùi Duy Tùng, giảng viên Kinh tế, Đại học RMIT Việt Nam, các nghiên cứu gần đây cho thấy mô hình FTZ sẽ tạo ra động lực tăng trưởng đột phá cho TP.HCM trong việc thu hút vốn FDI.

Theo ông Tùng, lợi thế của TP.HCM là khả năng kết hợp đồng thời ba yếu tố gồm cảng nước sâu, Trung tâm Tài chính quốc tế và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây là cấu trúc hiếm có trong khu vực, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận cả hạ tầng logistics lẫn các dịch vụ tài chính quốc tế ngay tại Việt Nam, thay vì phải thông qua các trung tâm như Singapore hay Hong Kong.

Khi các tập đoàn tài chính, logistics, công nghệ cao đặt trụ sở khu vực tại FTZ, họ sẽ kéo theo hàng loạt doanh nghiệp vệ tinh, nhà cung cấp dịch vụ, và tạo ra nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao. Điều này thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ, nâng cao trình độ công nghệ và quản lý của doanh nghiệp địa phương, đồng thời tạo ra một thị trường lao động năng động với mức thu nhập cao.