Gia đình chị Hiền (28 tuổi, TP.HCM) gồm 3 người lần lượt mắc sốt xuất huyết cùng thời điểm. Sốt cao, mệt lả, nôn ra máu, hai mẹ con phải nhập viện điều trị nội trú, trong khi người chồng điều trị ngoại trú, mỗi ngày ra vào bệnh viện thăm nom, xoay xở giữa công việc cuối năm bộn bề.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho sốt xuất huyết. Điều trị chủ yếu là theo dõi sát, hạ sốt, bù dịch và kiểm soát biến chứng theo phác đồ.

Biến cố bắt đầu từ người chồng với biểu hiện sốt cao, nhức mỏi toàn thân. Tuy nhiên, trong 5 ngày đầu, các xét nghiệm đều cho kết quả âm tính. Phải đến ngày thứ 6, kết quả mới chuyển dương tính với virus Dengue.

Trong khi đó, con gái 5 tuổi của anh chị được xét nghiệm ngay lần đầu đã được chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue. Bé mệt nhiều, ăn uống kém nên được điều trị nội trú tại viện.

Trong thời gian chăm sóc con tại viện, chị Hiền bắt đầu xuất hiện mệt nhiều, sốt cao kèm nôn ra máu. Sau cấp cứu ban đầu, tình trạng tạm ổn định, kết quả xét nghiệm xác định chị cũng dương tính với sốt xuất huyết và được chuyển điều trị nội trú cùng nơi với con gái chị đang điều trị.

Chị Hiền kể, ngay cả khi đã tạm dứt sốt, cảm giác “người như đi mượn” vẫn đeo bám. Con gái gần như nằm bệt trên giường bệnh, ủ rũ dù được bác sỹ kiểm soát cơn sốt, đo sinh hiệu và theo dõi sát từng giờ. “Cả nhà ngã bệnh, cuộc sống sinh hoạt gần như đảo lộn, nhất là vào thời điểm cuối năm, công việc dồn dập”, chị chia sẻ.

Ba tháng cận Tết Nguyên đán là giai đoạn cao điểm báo cáo thi đua, tổng kết năm tại cơ quan của chị. Chồng chị cũng đang điều hành công ty, lịch làm việc dày đặc. Anh điều trị ngoại trú, tái khám mỗi ngày, tranh thủ giữa các cuộc họp để vào viện thăm vợ con.

“Con ốm, vợ đổ bệnh, họ hàng nội ngoại đều ở xa nên một mình anh phải chạy đi chạy lại bệnh viện chăm sóc, trong khi công việc vẫn phải lo. May mắn chúng tôi được bác sỹ, điều dưỡng hỗ trợ ăn uống, sinh hoạt và chăm sóc rất kỹ lưỡng”, chị Hiền nói.

Điều đáng chú ý là gia đình chị cho biết cả ba chưa tiêm vắc-xin sốt xuất huyết và cũng không rõ bị muỗi đốt vào thời điểm nào. Dù đã nghe thông tin về vắc-xin, việc tiêm chủng chưa được thực hiện do chưa sắp xếp được thời gian.

Nhưng chính “chưa kịp” ấy đã để lại một khoảng trống nguy hiểm: chỉ trong một thời gian ngắn, cả gia đình cùng ngã bệnh, không ai đủ sức chăm sóc ai, sinh hoạt đảo lộn, công việc đình trệ, chi phí và gánh nặng tâm lý tăng lên rõ rệt.

Theo bác sỹ Nguyễn Hoàng Anh, chuyên khoa Nội Tổng hợp, sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn cái.

Virus có 4 type gồm DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Một người có thể nhiễm bệnh tối đa 4 lần trong đời. Đáng chú ý, nhiều trường hợp mắc bệnh không có triệu chứng nhưng vẫn có thể trở thành nguồn lây thông qua muỗi trung gian.

Bác sỹ Hoàng Anh lý giải, trong cùng một gia đình có ổ dịch, mỗi người có thể bị muỗi đốt vào thời điểm khác nhau, đáp ứng miễn dịch khác nhau, dẫn đến diễn tiến xét nghiệm không đồng nhất.

Người chồng phát bệnh sớm nhất nhưng trong những ngày đầu, nồng độ virus và kháng thể trong máu chưa đạt ngưỡng phát hiện nên kết quả xét nghiệm âm tính. Đến ngày thứ 6, khi cơ thể bắt đầu tạo kháng thể IgM, xét nghiệm mới cho kết quả dương tính.

Trong khi đó, con gái và người vợ được xét nghiệm ở thời điểm muộn hơn, khi virus hoặc kháng thể đã tăng cao trong máu, nên cho kết quả dương tính ngay từ lần đầu.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho sốt xuất huyết. Điều trị chủ yếu là theo dõi sát, hạ sốt, bù dịch và kiểm soát biến chứng theo phác đồ.

Chính vì không có thuốc đặc hiệu, phòng bệnh trở thành yếu tố quyết định. Trong đó, tiêm vắc-xin được xem là lớp bảo vệ quan trọng nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh và đặc biệt là giảm nguy cơ chuyển nặng, nhập viện, biến chứng nguy hiểm.

“Tiêm vắc-xin sốt xuất huyết là cách phòng ngừa tốt nhất nhằm tránh rủi ro phát hiện muộn, nhập viện khi bệnh đã chuyển nặng, làm tăng nguy cơ biến chứng, chi phí điều trị và tử vong”, bác sỹ Hoàng Anh khuyến cáo và cho hay, đây cũng là điểm then chốt mà nhiều gia đình thường bỏ qua: sốt xuất huyết không chỉ là chuyện “sốt vài ngày rồi khỏi”, mà có thể kéo theo xuất huyết, sốc, suy đa cơ quan và các tình huống cấp cứu khó lường.

Sau 6 ngày điều trị, chị Hiền và con gái được xuất viện trong tình trạng sức khỏe ổn định, vui vẻ, hoạt bát trở lại. Nhưng câu chuyện của họ vẫn để lại một bài học rõ ràng: khi sốt xuất huyết gõ cửa, nó có thể không đến một mình, và có thể khiến cả gia đình rơi vào tình trạng “đứt gãy” sinh hoạt chỉ trong vài ngày.

Các bác sỹ khuyến cáo người dân không chủ quan, tiếp tục thực hiện biện pháp phòng bệnh như loại bỏ dụng cụ chứa nước đọng, thay nước lọ hoa thường xuyên, ngủ màn cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, sử dụng biện pháp chống muỗi. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, cần đi khám sớm. Người mắc sốt xuất huyết phải tránh để muỗi đốt nhằm hạn chế lây lan trong gia đình và cộng đồng.

Về vắc-xin, theo đại diện hệ thống tiêm chủng Long Châu, hiện Việt Nam lưu hành vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga. Vắc-xin tiêm cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue. Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ.

Nói thêm về vắc-xin sốt xuất huyết, GS-TS.Vũ Sinh Nam, Cố vấn cao cấp về sốt xuất huyết Dengue nhấn mạnh, Việt Nam chỉ có thể kiểm soát hiệu quả khi chuyển từ tư duy ứng phó thụ động sang chiến lược chủ động với nhiều biện pháp dự phòng kết hợp.

Theo WHO, chiến lược chủ động phải tích hợp kiểm soát véc tơ truyền bệnh, giám sát dịch tễ, truyền thông thay đổi hành vi, điều trị dựa trên bằng chứng và dự phòng bằng tiêm chủng. Sự phối hợp liên tục giữa các thành tố này sẽ giúp giảm nguy cơ bùng phát dịch và hạn chế ca nặng.

Truyền thông phòng chống sốt xuất huyết không chỉ dừng ở kêu gọi diệt muỗi, lăng quăng mà còn hướng tới thay đổi hành vi bền vững như vệ sinh môi trường, loại bỏ vật dụng chứa nước đọng và nhận diện dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng cần được hình thành như phản xạ tự nhiên trong đời sống.

Công tác dự phòng luôn là lá chắn quan trọng nhất. Ngoài kiểm soát muỗi và lăng quăng, vắc-xin sốt xuất huyết mở ra nhiều hy vọng. Vắc-xin TAK-003 (QDENGA) của Takeda là vắc-xin tứ giá sống, giảm độc lực, tái tổ hợp, sử dụng khung virus DENV-2 để biểu hiện protein cấu trúc của cả bốn type virus Dengue, tạo đáp ứng miễn dịch cân bằng, kể cả ở người chưa từng mắc bệnh.