Hội thảo có sự tham dự của nhiều lực lượng.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Đức Đông - Phó chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia nhấn mạnh, tình hình sản xuất, buôn bán hàng giả hiện nay diễn biến phức tạp, thủ đoạn tinh vi, có xu hướng chuyển dịch mạnh sang môi trường thương mại điện tử và xuyên biên giới. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, thống nhất nhận thức, hoàn thiện hệ thống pháp luật và đặc biệt là đẩy mạnh ứng dụng các giải pháp công nghệ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Hội thảo lần này tập trung vào 4 nhóm nội dung trọng tâm: nhận thức chung về hàng giả; chế tài xử lý hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả; cơ chế vận hành quỹ phòng, chống hàng giả; và các giải pháp công nghệ trong công tác phòng chống. Những nội dung khác như đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ sáu tháng đầu năm, quý III/2025 và các hội thảo trước đây đã được tổng hợp trong báo cáo riêng, nên không được lặp lại trong chương trình thảo luận lần này.

Trình bày khái quát về quá trình hình thành khung pháp lý, ông Đông cho biết khái niệm “hàng giả” đã được quy định từ sớm trong pháp luật Việt Nam. Ngay từ Nghị định số 140-HĐBT ngày 25/4/1991 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) được ban hành, hàng giả đã được định nghĩa là những sản phẩm, hàng hóa được sản xuất trái pháp luật, có hình dáng, nhãn mác giống sản phẩm hợp pháp, hoặc không có giá trị sử dụng đúng với bản chất, công dụng của nó. Sau đó, Nghị định 57/NĐ-CP năm 1998 và Thông tư liên tịch số 10/2000/TTLT-BTM-BTC-BCA-BKHCNMT tiếp tục cụ thể hóa các dấu hiệu, nhóm hàng hóa bị coi là hàng giả, từ giả về chất lượng, công dụng đến giả nhãn hiệu, xuất xứ, tem, hóa đơn.

Hiện nay, quy định về hàng giả được đề cập trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau như Bộ luật Hình sự (từ Điều 192 đến 195), Luật Dược (Điều 2, khoản 33, 34) và đặc biệt là Nghị định số 98/2020/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là các quy định hiện hành chủ yếu mới dừng ở việc liệt kê hành vi và dấu hiệu nhận biết, chưa có một khái niệm chung, thống nhất về “hàng giả” có giá trị pháp lý cao.

Phó chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đặt vấn đề: “Liệu các quy định hiện hành đã đáp ứng được yêu cầu thực tiễn công tác phòng chống hàng giả hay chưa? Có cần thiết ban hành định nghĩa thống nhất về hàng giả ở cấp luật để đảm bảo tính pháp lý cao và thuận tiện trong thực thi?”.

Ông Trần Đức Đông cũng dẫn chứng tình trạng chồng chéo giữa các văn bản hiện nay: ví dụ, Luật Dược quy định “thuốc không đạt tiêu chuẩn chất lượng” không phải là thuốc giả, nhưng theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP, thuốc có hàm lượng hoạt chất chính dưới 70% lại bị coi là hàng giả. Cách hiểu khác nhau này gây khó khăn trong xác định hành vi vi phạm và xử lý theo pháp luật.

Một nội dung khác được đề cập là việc phân biệt rõ giữa hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng hết hạn sử dụng, hàng lỗi và hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Việc làm rõ ranh giới pháp lý này không chỉ giúp công tác xử lý được minh bạch, chính xác hơn, mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính.

Về chế tài xử lý, nhiều ý kiến cho rằng mức xử phạt hiện nay còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe, dẫn tới tình trạng “lợi nhuận từ hàng giả lớn hơn rủi ro pháp lý”. Theo đó, cần nghiên cứu sửa đổi theo hướng tăng nặng hình phạt đối với tổ chức, cá nhân vi phạm, đồng thời mở rộng cơ chế bảo vệ người tiêu dùng, khuyến khích tố giác hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả.

Hàng giả không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người dân và uy tín của doanh nghiệp Việt Nam. Trong thời đại chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ - như mã định danh, truy xuất nguồn gốc điện tử, blockchain hay các nền tảng xác thực trực tuyến - sẽ là hướng đi tất yếu, giúp cơ quan chức năng và doanh nghiệp chủ động hơn trong kiểm soát thị trường.

Hội thảo là dịp để các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác phòng chống hàng giả, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, bền vững.