Một trẻ không ghi nhận tiêm mũi nhắc sau khoảng 3 tuổi, trẻ còn lại chưa rõ tiền sử tiêm chủng. Các bác sỹ cảnh báo, nhiều phụ huynh vẫn nhầm tưởng chỉ cần tiêm vài mũi đầu đời là đủ, trong khi bỏ sót mũi nhắc có thể khiến trẻ mất hàng rào bảo vệ trước căn bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.

Theo bác sỹ của Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cơ sở đang điều trị cùng lúc hai trường hợp viêm não Nhật Bản rất nặng. Cả hai bệnh nhi đều hôn mê sâu, phụ thuộc hoàn toàn vào máy thở và đã phải mở khí quản để duy trì hô hấp.

Viêm não Nhật Bản là một trong những bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin.

Bệnh nhi đầu tiên là nam sinh 16 tuổi, quê Vĩnh Long, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Đầu tháng 5, sau buổi học, em xuất hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu và nôn ói. Gia đình đưa đi khám tại cơ sở y tế địa phương và được chẩn đoán sốt xuất huyết, điều trị ngoại trú.

Tuy nhiên, chỉ sau hai ngày, tình trạng diễn tiến nhanh với sốt liên tục, đau đầu dữ dội, chóng mặt, nói không rõ nghĩa rồi rơi vào trạng thái nói sảng. Bệnh nhi phải đặt nội khí quản tại tuyến trước và chuyển khẩn cấp lên Bệnh viện Nhi đồng Thành phố.

Kết quả xét nghiệm ELISA xác định dương tính với virus viêm não Nhật Bản. Qua khai thác tiền sử, trẻ được tiêm chủng đến khoảng 3 tuổi nhưng không ghi nhận đã tiêm mũi nhắc vắc-xin viêm não Nhật Bản sau đó. Sau nhiều ngày hồi sức tích cực, bệnh nhi vẫn hôn mê, phải mở khí quản và tiếp tục phụ thuộc máy thở.

Trường hợp thứ hai là bé trai 10 tuổi ở Cà Mau với diễn biến còn nhanh hơn. Ban đầu trẻ sốt cao tới 41 độ C, sau dùng thuốc hạ sốt có giảm nhiệt. Sang ngày hôm sau, trẻ tiếp tục sốt, đau đầu, đau họng và được chẩn đoán viêm amidan. Đến ngày thứ ba, bé bất ngờ co giật tại nhà, đau đầu dữ dội, giảm tri giác và ăn uống kém.

Tại Bệnh viện Bạc Liêu, trẻ được chẩn đoán viêm màng não trước khi chuyển lên TP.HCM. Xét nghiệm ELISA dương tính với virus viêm não Nhật Bản. Hình ảnh cộng hưởng từ não ghi nhận tổn thương đồi thị hai bên và vỏ não, phù hợp với tổn thương do viêm não. Hiện bệnh nhi vẫn hôn mê, phụ thuộc máy thở và đã được mở khí quản. Gia đình chưa xác định được tiền sử tiêm vắc-xin viêm não Nhật Bản của trẻ.

Từ đầu năm đến nay, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố đã tiếp nhận 7 trường hợp viêm não Nhật Bản, trong đó có 2 trẻ tử vong và 2 bệnh nhi đang điều trị trong tình trạng rất nặng.

Hai trường hợp này đặc biệt đáng lưu ý vì đều xảy ra ở trẻ lớn, nhóm tuổi mà nhiều gia đình thường không còn kiểm tra lại lịch tiêm chủng. Không ít phụ huynh chỉ nhớ con từng được tiêm vắc-xin lúc nhỏ nhưng không biết trẻ đã hoàn thành đầy đủ các mũi cơ bản và mũi nhắc theo khuyến cáo hay chưa.

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus viêm não Nhật Bản gây ra và lây truyền qua muỗi Culex. Sau khi xâm nhập cơ thể, virus có khả năng tấn công trực tiếp hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, rối loạn tri giác, co giật, hôn mê và nhiều biến chứng thần kinh nghiêm trọng.

Điều đáng lo ngại là giai đoạn đầu của bệnh thường chỉ biểu hiện bằng sốt, đau đầu, nôn hoặc mệt mỏi nên rất dễ bị nhầm với sốt siêu vi, sốt xuất huyết hoặc các bệnh nhiễm trùng thông thường. Đến khi xuất hiện co giật hoặc hôn mê, tổn thương não thường đã tiến triển nặng.

Hiện nay, viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Điều trị chủ yếu là hồi sức tích cực, kiểm soát co giật, hỗ trợ hô hấp và hạn chế tối đa tổn thương thần kinh.

Theo các chuyên gia, tỷ lệ tử vong của bệnh dao động khoảng 20 đến 30%. Trong số những bệnh nhân sống sót, khoảng một nửa phải mang di chứng lâu dài như liệt, suy giảm nhận thức, rối loạn ngôn ngữ, động kinh hoặc rối loạn vận động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Nói về vắc-xin, theo BS.CKI Nguyễn Thu Hà, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, viêm não Nhật Bản là một trong những bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin. Tuy nhiên, khả năng bảo vệ chỉ được duy trì nếu trẻ được tiêm đúng lịch và hoàn thành đầy đủ phác đồ, bao gồm cả các mũi nhắc.

Hiện nay, tại Việt Nam có nhiều loại vắc-xin phòng viêm não Nhật Bản với phác đồ khác nhau. Đối với vắc-xin Imojev, trẻ từ 9 tháng đến dưới 18 tuổi cần tiêm hai mũi cách nhau một năm; người từ 18 tuổi trở lên chỉ cần một mũi.

Trong khi đó, vắc-xin Jevax được tiêm cho trẻ từ 12 tháng tuổi với ba mũi cơ bản. Mũi thứ hai cách mũi đầu từ một đến hai tuần, mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm và tiếp tục tiêm nhắc lại sau mỗi ba năm để duy trì miễn dịch.

Theo bác sỹ Thu Hà, trên thực tế vẫn ghi nhận các trường hợp mắc bệnh hằng năm do chưa từng tiêm vắc-xin hoặc không hoàn thành đầy đủ phác đồ. Không ít phụ huynh cho rằng chỉ cần tiêm những mũi đầu đời là đủ, trong khi miễn dịch có thể giảm dần nếu bỏ qua các mũi nhắc.

Trước khi đưa trẻ đi tiêm, phụ huynh cần thông báo đầy đủ về tình trạng sức khỏe, tiền sử dị ứng, các thuốc đang sử dụng để được bác sỹ khám sàng lọc. Nếu trẻ đang sốt, mắc bệnh cấp tính hoặc có phản ứng nặng sau mũi tiêm trước, cần trao đổi với bác sỹ để được tư vấn thời điểm tiêm phù hợp.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo phụ huynh nên thường xuyên kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ, đặc biệt với trẻ lớn, nhằm bảo đảm không bỏ sót các mũi nhắc.

Trong bối cảnh bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, tiêm vắc-xin đầy đủ vẫn là biện pháp hiệu quả nhất giúp phòng ngừa viêm não Nhật Bản, giảm nguy cơ tử vong và hạn chế những di chứng thần kinh nặng nề có thể theo trẻ suốt cuộc đời.