Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng báo cáo đề dẫn.

Lập pháp cần chuyển từ tư duy “tiền kiểm”, “an toàn tuyệt đối” sang chủ động chấp nhận rủi ro có kiểm soát, mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng gợi mở tại Diễn đàn xây dựng pháp luật lần thứ nhất.

Diễn đàn được Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức sáng 22/11, với chủ đề “Hoàn thiện thể chế, pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Báo cáo đề dẫn, Chủ nhiệm Hoàng Thanh Tùng gợi mở một số nhóm vấn đề trọng tâm để các đại biểu thảo luận, nhằm tạo sự đồng thuận và lan tỏa tư duy đổi mới, thống nhất các giải pháp để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác lập pháp của Quốc hội trong thời gian tới.

Về đổi mới tư duy lập pháp theo hướng chủ động, kiến tạo và dẫn dắt sự phát triển là một bước chuyển mang tính nền tảng, ông Tùng nhấn mạnh, lập pháp cần chuyển từ tư duy “tiền kiểm”, “an toàn tuyệt đối” sang chủ động chấp nhận rủi ro có kiểm soát, mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo. Cần mạnh mẽ luật hóa cơ chế sandbox; nâng cao chất lượng công tác dự báo chính sách; xây dựng đội ngũ “kiến trúc sư thể chế” có tư duy toàn diện, xuyên ngành, đủ khả năng nắm bắt xu thế toàn cầu và kiến tạo các mô hình mới.

“Tuy vậy, chúng ta cần làm rõ liệu những thay đổi này phải được áp dụng triệt để đối với toàn bộ hệ thống pháp luật hay chỉ trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội có sự biến đổi nhanh, cần không gian thử nghiệm và có mức độ rủi ro có thể kiểm soát được”, ông Tùng đặt vấn đề.

Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế xanh và sự xuất hiện của các mô hình kinh tế mới là yêu cầu cấp thiết, ông Tùng nêu nhóm vấn đề tiếp theo.

Theo ông, khung pháp lý điều chỉnh nội dung này cần được xây dựng và hoàn thiện để đi trước mở đường, thay vì chỉ chạy theo thực tiễn; thể chế, pháp luật về kinh tế phải trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững; đến năm 2028 hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư, kinh doanh, góp phần đưa môi trường đầu tư của Việt Nam nằm trong nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN theo yêu cầu của Nghị quyết 66-NQ/TW.

Các vấn đề mới then chốt như dữ liệu và tài sản số, trí tuệ nhân tạo, thị trường carbon, đổi mới sáng tạo cần được luật hóa và tiếp tục hoàn thiện qua thực tiễn phát triển. Sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 193 (năm 2025) để thế chế hóa các chủ trương, chính sách đề ra tại Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, cần tiếp tục rà soát để sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các luật có liên quan để thực  hiện thành công mục tiêu đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thúc đẩy phát triển nền kinh tế số và kinh tế xanh. Đồng thời, cũng cần có giải pháp hữu hiệu để phòng ngừa phát sinh, xử lý triệt để các bất cập, vướng mắc có nguyên nhân do quy định pháp luật, đặc biệt là giữa các luật nền tảng, như về đất đai - đầu tư - xây dựng - môi trường.

Về vận hành đồng bộ, hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ông Tùng nói, điều này không chỉ đòi hỏi phải rà soát, hoàn thành việc sửa đổi số lượng lớn các luật có liên quan phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vào năm 2027 như mục tiêu Nghị quyết 66-NQ/TW đề ra mà còn phải bảo đảm các quy định pháp luật mới ban hành phát huy tối đa năng lực của chính quyền địa phương 2 cấp và phù hợp với thực tiễn yêu cầu quản lý.

Đồng thời, cũng cần chú trọng để chính quyền cấp xã - cấp cơ sở trực tiếp phục vụ người dân được đáp ứng đầy đủ nguồn lực cả về con người, tài chính, trang thiết bị vận hành hiệu quả. Việc phân quyền, phân cấp cần được tiếp tục đẩy mạnh, nhưng phải thiết kế các cơ chế hậu kiểm và giám sát hiệu quả, nhằm vừa tạo sự chủ động cho địa phương, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, nâng cao chất lượng quản lý và hiệu quả hoạt động của bộ máy.

Với hoàn thiện pháp luật về quyền con người, quyền công dân trong kỷ nguyên số, Chủ nhiệm Tùng gợi mở, công tác lập pháp sẽ phải tiếp tục chú trọng để bảo đảm và bảo vệ hữu hiệu quyền riêng tư trên môi trường mạng, quyền tiếp cận dịch vụ số, quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân…

Đề cập việc hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng, lãng phí và kiểm soát quyền lực, ông Tùng nhấn mạnh đây vẫn là yêu cầu cấp bách để củng cố liêm chính và niềm tin của xã hội. Đối với công tác xây dựng pháp luật cần phải tiếp tục rà soát để hoàn thiện bảo đảm sự minh bạch trong các khâu của quy trình xây dựng, ban hành văn bản, tránh việc để xảy ra các sơ hở, tiêu cực và cơ chế xin – cho trong các quy định pháp luật; đồng thời, tăng cường công tác giám sát, kiểm tra việc thực thi pháp luật và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng, bảo đảm răn đe thực chất.

Chuyển sang vấn đề hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật; tiếp tục hoàn thiện quy trình xây dựng, ban hành luật, ông Tùng cho rằng cần làm rõ tiêu chí xác định luật chung, luật chuyên ngành, phân định luật công – luật tư và tính thực tiễn, khả thi của việc áp dụng các tiêu chí này cho việc tái cấu trúc hệ thống pháp luật thực định của Việt Nam.

Diễn đàn xây dựng pháp luật lần thứ nhất không chỉ tổng kết công tác lập pháp của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, mà quan trọng hơn là xác định hướng đi mới cho nhiệm kỳ khóa XVI, Chủ nhiệm Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.