Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại tổ - Ảnh: Quang Phúc.

Sáng 19/8, phát biểu tại tổ về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh một số yêu cầu đặt ra, trong đó có khắc phục tình trạng lồng ghép ngân sách cứng nhắc.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công vừa qua cũng mới sửa nhưng do yêu cầu tăng trưởng hai con số, yêu cầu của tổ chức chính quyền địa phương hai cấp nên cần phải tiếp tục sửa đổi.

Yêu cầu đặt ra cho sửa đổi Luật lần này được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đó là cần khắc phục tình trạng lồng ghép cứng nhắc. Thực tế cho thấy, mô hình ngân sách lồng ghép đang khiến quy trình phê duyệt kéo dài, nhiều tầng nấc, làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương, Chủ tịch Quốc hội nêu.

Yêu cầu thứ hai được Chủ tịch Quốc hội đề cập là xóa rào cản giữa chi thường xuyên và chi đầu tư, khắc phục tình trạng không thể dùng chi thường xuyên để sửa chữa, nâng cấp nhỏ tài sản công hoặc chuẩn bị dự án đầu tư.

Ba là, bảo đảm sự tương thích với việc hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia, cần có khung pháp lý ngân sách cho phép giao vốn trọn gói theo mục tiêu đầu ra thay vì giao chi tiết theo danh mục đầu vào. Quốc hội không quản lý danh mục, không quản lý dự án mà Chính phủ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Quốc hội.

Về các nhóm định hướng chính sách trọng tâm trong sửa đổi lần này, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, nhóm thứ nhất, cần phải đổi mới phân cấp ngân sách, tăng quyền chủ động cho địa phương; hoàn thiện cơ chế phân chia nguồn thu, phân định rõ ràng giữa nguồn thu ngân sách Trung ương hưởng 100%, ngân sách địa phương hưởng 100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm; tăng tính chủ động cho các đô thị động lực.

Nhóm thứ hai là "linh hoạt hóa" ranh giới chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, tức là có thể cho phép sử dụng kinh phí thường xuyên cho các nhiệm vụ mang tính chất đầu tư quy mô nhỏ như cải tạo, nâng cấp, mở rộng, sửa chữa tài sản công hiện có, mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc, lập, thẩm định quy hoạch và chuyển đầu tư dự án.

Chuyển sang phân định dựa trên bản chất mục tiêu thay vì trên nguồn vốn; áp dụng nguyên tắc vốn đầu tư công tập trung cho các dự án hạ tầng lớn, tạo năng lực sản xuất mới; còn chi thường xuyên thì phục vụ duy trì, vận hành và nâng cao hiệu suất tài sản hiện có.

Nhóm thứ ba, Chủ tịch Quốc hội đề nghị chuyển đổi sang quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra; chuyển từ phân bổ theo chứng từ đầu vào sang giao vốn theo KPI, kết quả đầu ra.

Theo đó, Trung ương chỉ kiểm soát trần ngân sách và chỉ tiêu kết quả; thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách là bộ, ngành, UBND các địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả chi tiêu trong phạm vi nguồn lực được giao. Hoàn thiện khuôn khổ chi tiêu trung hạn gắn kết giữa kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch đầu tư công trung hạn với dự toán ngân sách hàng năm để hạn chế việc lập dự toán dàn trải, thiếu tính khả thi.

Nhóm thứ tư, theo Chủ tịch Quốc hội, cần hoàn thiện cơ chế phân bổ cho chương trình mục tiêu quốc gia, vốn bổ sung có mục tiêu. Chủ tịch Quốc hội nhất trí với ý kiến các đại biểu phải áp dụng cơ chế giao vốn trọn gói, không phân bổ chi tiết đến từng dự án nhỏ lẻ ở cấp Trung ương; giao tổng mức vốn cho cấp tỉnh theo danh mục chỉ tiêu bắt buộc, HĐND cấp tỉnh phân bổ chi tiết, điều hòa vốn giữa các hợp phần.

Cùng với đó, cần bãi bỏ các điều kiện trói buộc thủ tục, cho phép kéo dài thời gian giải ngân các khoản kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia mang tính chất đặc thù xã hội, vùng sâu, vùng xa năm kế tiếp mà không phải qua nhiều tầng nấc xin phép.

Để bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật, Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần sửa đổi đồng bộ một số luật liên quan. Trong đó, cần rà soát tổng thể Luật Đầu tư công, sửa khái niệm dự án đầu tư công trong phạm vi điều chỉnh với các dự án nâng cấp, sửa chữa nhỏ. Với Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, cần tinh giản quy trình xử lý, nhượng bán, thanh lý, khai thác tài sản công để tạo nguồn thu hợp pháp cho ngân sách. Với Luật Quản lý thuế, Luật Quản lý nợ công, cần tạo hành lang pháp lý mở rộng cơ sở thu và quản lý vay nợ của chính quyền địa phương theo năng lực trả thực tế...

"Tinh thần chung là xây dựng Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất lần này phải có những đổi mới, bứt phá để đất nước phát triển", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.