Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, ngành quỹ giữ vai trò ngày càng quan trọng trong việc ổn định dòng vốn trên thị trường chứng khoán, dẫn dắt nguồn vốn đầu tư dài hạn và phân bổ hiệu quả nguồn lực cho nền kinh tế.

Nâng hạng thị trường mở ra cơ hội và yêu cầu mới cho ngành quỹ 

Phát biểu tại Chương trình Giải thưởng Quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam 2026 (VFA 2026) diễn ra ngày 22/09 tại Hà Nội, bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, sự kiện VFA diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa hết sức quan trọng, diễn ra chỉ sau một ngày thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, đồng thời bắt đầu quá trình gia nhập các chỉ số FTSE GEIS (FTSE toàn cầu).

Nâng hạng mở ra cơ hội mới cho thị trường và cả với ngành quỹ, nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới. Khi vị thế và mức độ kết nối của thị trường Việt Nam được nâng lên, yêu cầu đối với các định chế đầu tư chuyên nghiệp cũng phải được nâng lên tương ứng.

Bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước. Ảnh: Chí Cường

Từ góc độ cơ quan quản lý, lãnh đạo UBCKNN cho rằng, phát triển ngành Quỹ cần được đặt trong tổng thể quá trình tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư, nâng cao chất lượng thị trường, chất lượng cung cấp dịch vụ của các công ty quản lý quỹ và tăng khả năng huy động, phân bổ nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Sau gần 30 năm xây dựng và trưởng thành, ngành Chứng khoán Việt Nam đã từng bước khẳng định vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế. Thị trường chứng khoán không chỉ trở thành một kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng, mà còn ngày càng phát huy vai trò trong phân bổ nguồn lực, thúc đẩy đầu tư và hỗ trợ quá trình phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững, đồng thời đẩy mạnh phát triển hạ tầng, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế xanh, yêu cầu đặt ra đối với thị trường tài chính nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng không chỉ là huy động được nhiều vốn hơn, mà quan trọng hơn là phải huy động và phân bổ vốn hiệu quả hơn, đúng hướng hơn và bền vững hơn. Đây chính là không gian và dư địa phát triển rất lớn đối với ngành Quỹ.

Theo Chủ tịch UBCKNN, quan điểm của Bộ Tài chính và UBCKNN là phát triển ngành Quỹ phải được đặt trong tổng thể quá trình cải cách thị trường tài chính, phát triển thị trường vốn và tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư, đào tạo nhà đầu tư, nâng cao. Tinh thần này đã được thể hiện rõ trong Quyết định số 1413/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam, với định hướng xây dựng thị trường tài chính hiện đại, an toàn, minh bạch, hiệu quả, nâng cao năng lực huy động và phân bổ nguồn lực cho nền kinh tế.

Đồng thời, Quyết định số 3168/QĐ-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài chính cũng xác định rõ các nhiệm vụ về tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán theo hướng cân bằng, chuyên nghiệp, bền vững; nâng cao quy mô, chất lượng và năng lực cạnh tranh của ngành. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đã ban hành những đề án về đào tạo nhà đầu tư.

Vì vậy, phát triển ngành Quỹ không đơn thuần là tạo thêm sản phẩm đầu tư cho người dân, mà quan trọng hơn là hình thành và phát triển một lực lượng nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp, tập hợp các nguồn vốn trong xã hội, chuyển hóa những nguồn vốn phân tán thành dòng vốn có tổ chức, được quản lý chuyên nghiệp và phân bổ vào các lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị lâu dài cho nền kinh tế.

Định hướng này càng có ý nghĩa trong giai đoạn phát triển mới của thị trường chứng khoán Việt Nam. Mới đây nhất, tại Hội nghị “Việt Nam chính thức tham gia vào rổ chỉ số toàn cầu của FTSE Russell”, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã nhấn mạnh việc triển khai đồng bộ các định hướng, chiến lược phát triển thị trường vốn và thị trường chứng khoán đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tập trung vào việc tiếp tục nâng cao thanh khoản và chất lượng thị trường, hiện đại hóa hạ tầng, tăng cường các công cụ quản trị rủi ro, đa dạng hóa sản phẩm, thu hút các dòng vốn theo hướng bền vững, đồng thời nâng cao năng lực quản lý, giám sát và mở cửa thị trường.

Về phía Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, những định hướng đó không chỉ dừng lại ở các mục tiêu mang tính chiến lược, mà phải được cụ thể hóa thành các chương trình, nhiệm vụ và giải pháp quản lý, phát triển thị trường, trong đó phát triển ngành Quỹ là một trong những nội dung quan trọng.

Cùng với sự phát triển của thị trường chứng khoán, ngành Quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam cũng đã có những bước phát triển đáng ghi nhận và ngày càng trở thành một cấu phần quan trọng của thị trường vốn. Tính đến cuối tháng 6/2026, Việt Nam có 43 công ty quản lý quỹ và 141 quỹ đầu tư chứng khoán. Tính cả danh mục ủy thác đầu tư, tổng tài sản do các công ty quản lý quỹ quản lý đạt khoảng 846 nghìn tỷ đồng, tương đương 32,5 tỷ USD.

Trong 10 năm qua, ngành quỹ duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực, với tổng giá trị tài sản quản lý bởi các công ty quản lý quỹ tăng bình quân trên 20% mỗi năm. Đặc biệt, sự phát triển của các quỹ mở và quỹ ETF đã góp phần đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng lựa chọn đầu tư cho nhà đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của hoạt động đầu tư chuyên nghiệp. Hiện quỹ mở và quỹ ETF chiếm khoảng 80% tổng giá trị tài sản ròng nhờ những ưu thế về thanh khoản, tính linh hoạt trong phân bổ danh mục và mức độ minh bạch.

6 định hướng lớn thúc đẩy ngành quỹ phát triển

Những kết quả trên là nền tảng quan trọng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng phát triển của ngành Quỹ trong giai đoạn mới. Mục tiêu không chỉ là tăng quy mô tài sản quản lý, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng dòng vốn, năng lực quản trị, tính chuyên nghiệp và khả năng đóng góp của ngành Quỹ đối với sự phát triển của thị trường tài chính và nền kinh tế.

UBCKNN sẽ tập trung vào một số định hướng lớn nhằm thúc đẩy ngành Quỹ phát triển. Ảnh: Chí Cường

Trên tinh thần đó, bà Vũ Thị Chân Phương cho biết, trong thời gian tới, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ tập trung vào một số định hướng lớn nhằm thúc đẩy ngành Quỹ phát triển thực chất, chuyên nghiệp và bền vững, cụ thể như sau:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế chính sách mở rộng không gian cho ngành Quỹ phát triển.

UBCKNN sẽ tiếp tục rà soát, nghiên cứu để hoàn thiện các quy định liên quan đến tổ chức và hoạt động của công ty quản lý quỹ, quỹ đầu tư, đại lý phân phối và các tổ chức cung cấp dịch vụ; tạo điều kiện để phát triển đa dạng hơn các loại hình quỹ và sản phẩm đầu tư, phù hợp với nhu cầu tích lũy, đầu tư dài hạn của người dân cũng như yêu cầu phát triển của thị trường.

Tinh thần xuyên suốt là khuyến khích đổi mới nhưng phải đi cùng quản trị rủi ro, minh bạch, an toàn và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. UBCKNN đặc biệt đề cao tái cấu trúc các công ty quản lý quỹ. Điều cần thiết là cần nâng cao chất lượng ngành quỹ, trong đó nâng cao uy tín của nhà quản lý quỹ để nhà đầu tư yên tâm đầu tư bởi đây là ngành cần niềm tin và uy tín. Bên cạnh đó, cần phổ biến kiến thức cho nhà đầu tư. 

Thứ hai, thúc đẩy quá trình tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư theo hướng tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Đây là một nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thị trường vừa được nâng hạng. UBCKNN sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tài chính và các thành viên thị trường để triển khai các mục tiêu của Quyết định 1413/QĐ-TTg về cải cách tổng thể thị trường tài chính, đồng thời cụ thể hóa các định hướng của Quyết định 3168/QĐ-BTC về tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán.

Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng nhà đầu tư tổ chức, mà phải từng bước hình thành một cơ sở nhà đầu tư cân bằng hơn, chuyên nghiệp hơn và có khả năng cung cấp nguồn vốn dài hạn tốt hơn cho thị trường.

Thứ ba, phát triển sản phẩm quỹ theo hướng đa dạng, chuyên nghiệp và gắn với nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Thị trường cần có thêm những sản phẩm phù hợp với nhu cầu tích lũy dài hạn của người dân; đồng thời nghiên cứu phát triển những sản phẩm có khả năng kết nối nguồn vốn với các lĩnh vực ưu tiên của nền kinh tế như hạ tầng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Trong đó, cần đặc biệt quan tâm đến việc mở rộng khả năng tiếp cận sản phẩm quỹ của đông đảo người dân, để đầu tư thông qua các quỹ trở thành một kênh tích lũy tài chính chuyên nghiệp, minh bạch và dài hạn.

Thực tế, khuôn khổ pháp lý hiện hành, cụ thể là Thông tư 136/2025/TT-BTC đã có bước mở rộng với các sản phẩm như quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng, quỹ đầu tư công cụ thị trường tiền tệ và các quy định được bổ sung đối với quỹ chỉ số. Đây là cơ sở để tiếp tục phát triển hệ sinh thái sản phẩm trong giai đoạn tới.

Thứ tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và chuẩn mực hoạt động của các công ty quản lý quỹ, gắn với ứng dụng khoa học công nghệ,  tính minh bạch và đạo đức nghề nghiệp.

Cơ hội thị trường chỉ có thể chuyển hóa thành năng lực phát triển thực sự khi các công ty quản lý quỹ nâng cao được năng lực nội tại. Chính vì vậy, các công ty cần tiếp tục nâng cao chất lượng quản trị, quản trị rủi ro, năng lực phân tích và quản lý danh mục; chú trọng phát triển nguồn nhân lực chuyên nghiệp, ứng dụng công nghệ và chuẩn hóa quy trình hoạt động theo thông lệ quốc tế.

Đặc biệt, cần kiểm soát chặt chẽ các rủi ro liên quan đến định giá tài sản, thanh khoản, xung đột lợi ích và quản lý tài sản của nhà đầu tư; đặt yêu cầu bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và tuân thủ pháp luật ở vị trí xuyên suốt trong hoạt động của mỗi công ty quản lý quỹ.

Về phía cơ quan quản lý, UBCKNN sẽ tiếp tục tăng cường giám sát theo hướng dựa trên rủi ro, nâng cao hiệu quả giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, qua đó củng cố kỷ luật, kỷ cương và niềm tin của thị trường.

Thứ năm, tiếp tục thúc đẩy tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho nhà đầu tư cá nhân. 

Đây là nội dung cần được thực hiện thường xuyên, có trọng tâm và lâu dài. UBCKNN sẽ phối hợp với các Sở Giao dịch chứng khoán, VSDC, các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, các hiệp hội và cơ quan báo chí, truyền thông đẩy mạnh phổ biến kiến thức, đào tạo và truyền thông về sản phẩm quỹ cũng như kiến thức đầu tư tài chính.

Nội dung tuyên truyền cần đi vào những vấn đề thiết thực đối với nhà đầu tư: đặc điểm và cơ chế hoạt động của từng loại quỹ, mức độ rủi ro, chi phí, thanh khoản, phương pháp lựa chọn sản phẩm và nguyên tắc phân bổ tài sản. Qua đó giúp nhà đầu tư hiểu đúng về đầu tư qua quỹ, từng bước hình thành thói quen đầu tư có kỷ luật và dài hạn. Hiện UBCKNN đã ký MOU với 6 trường đại học hàng đầu, tiến xa hơn sẽ vào các trường phổ thông để người dân hiểu rõ việc đầu tư tài chính. 

Đây cũng là một nhiệm vụ đã được xác định trong Đề án 3168 và Đề án tuyên truyền, phổ biến kiến thức và đào tạo nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán giai đoạn 2025 - 2030.

Thứ sáu, chủ động hội nhập quốc tế và thu hút các dòng vốn đầu tư dài hạn từ các định chế tài chính toàn cầu.

Đây là yêu cầu nổi bật trong giai đoạn hiện nay. Việc Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp tạo điều kiện để thị trường tiếp cận sâu rộng hơn với các dòng vốn quốc tế. Theo FTSE Russell, quá trình gia nhập FTSE GEIS được thực hiện theo 4 đợt từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. 

Vì vậy, không chỉ hướng tới thu hút dòng vốn đầu tư theo các chỉ số, thị trường còn cần từng bước thu hút các dòng vốn chủ động, dài hạn từ các quỹ đầu tư, công ty quản lý tài sản và các định chế tài chính lớn trên thế giới.

Sự phát triển của ngành quỹ cũng là việc tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư. Nhấn mạnh điều này, Chủ tịch UBCKNN cho rằng, trong giai đoạn mới, ngành Quỹ cần được nhìn nhận không chỉ là một bộ phận cung cấp sản phẩm đầu tư, mà là một lực lượng định chế đầu tư chuyên nghiệp, có vai trò quan trọng trong việc tập hợp nguồn vốn, chuyển hóa thành các dòng vốn dài hạn và phân bổ hiệu quả vào nền kinh tế.

Để thực hiện được vai trò đó, rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, các Sở Giao dịch chứng khoán, VSDC, các công ty quản lý quỹ, công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký, các tổ chức phân phối và các nhà đầu tư.

Với trách nhiệm của cơ quan quản lý, UBCKNN sẽ tiếp tục đồng hành cùng thị trường, tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý giám sát, thúc đẩy đổi mới sản phẩm, phát triển cơ sở nhà đầu tư và tăng cường hội nhập quốc tế; qua đó tạo nền tảng để ngành Quỹ phát triển an toàn, minh bạch, chuyên nghiệp và có năng lực cạnh tranh cao hơn.