SSI Research vừa đưa ra những phân tích về thị trường sau tháng 1/2026. Về tổng thể, Số liệu kinh tế tháng 1 cho thấy động lực tăng trưởng vẫn được duy trì, trong khi các biến động thanh khoản gần đây chủ yếu mang tính kỹ thuật và yếu tố thời điểm, chưa phản ánh rủi ro hệ thống.

Song song đó, cải cách thị trường vốn tiếp tục được triển khai nhất quán, củng cố triển vọng nâng hạng FTSE Russell và tạo nền tảng để MSCI xem xét đưa Việt Nam vào Danh sách theo dõi.

Ngày 3/2/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 08/2026/TT-BTC, sửa đổi các Thông tư 96, 120 và 121 – những quy định cốt lõi về công bố thông tin, giao dịch và hoạt động công ty chứng khoán.

Thông tư có hiệu lực ngay, với mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời siết chặt kỷ luật thanh toán và nâng chuẩn vận hành thị trường, phục vụ lộ trình FTSE Russell cơ cấu cổ phiếu Việt Nam vào rổ Thị trường Mới nổi Thứ cấp từ tháng 9/2026. 

Trọng tâm cải cách là bổ sung phương thức giao dịch mới cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh thông qua công ty chứng khoán toàn cầu mà không cần mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán trong nước. Nhà đầu tư vẫn phải đăng ký mã số giao dịch và duy trì tài khoản lưu ký tại thành viên lưu ký; dòng tiền và chứng khoán được thanh toán, phân bổ qua hệ thống VSDC như hiện hành.

Cách tiếp cận này nhằm giảm đáng kể thời gian, thủ tục và gánh nặng hợp đồng, đặc biệt với các quỹ lớn đã có quan hệ sẵn với các công ty chứng khoán toàn cầu, đồng thời tiệm cận thông lệ quốc tế. 

Để hỗ trợ cơ chế mới, Thông tư làm rõ trách nhiệm pháp lý và vận hành giữa tổ chức môi giới nước ngoài đại diện, công ty chứng khoán  trong nước và các trung gian liên quan; đồng thời nâng chuẩn về tiếp nhận – kiểm soát lệnh, quản trị rủi ro, quản lý dữ liệu và tách bạch tài khoản tự doanh/khách hàng. 

Thông tư cũng hoàn thiện cơ chế giao dịch không ký quỹ trước (NPF) theo hướng cân bằng giữa thuận lợi cho nhà đầu tư và kỷ luật thị trường. Vi phạm nghĩa vụ thanh toán NPF của nhà đầu tư tổ chức không còn phải công bố thông tin ra thị trường, mà được báo cáo trực tiếp cho UBCKNN, VSDC và VNX trong ngày phát sinh. Ngược lại, chế tài được quy định rõ và chặt hơn: nhà đầu tư vi phạm sẽ bị tạm dừng giao dịch NPF từ 7 đến 180 phiên, trong thời gian đó buộc phải thực hiện ký quỹ trước 100% khi đặt lệnh mua. 

Một điểm cải tiến quan trọng khác là không giới hạn mã cổ phiếu được giao dịch NPF, tháo gỡ rào cản lớn đối với các chiến lược đầu tư bám sát chỉ số.

Thông tư đồng thời bổ sung cơ chế xử lý rủi ro thanh toán thông qua thỏa thuận giữa các công ty chứng khoán và sự phối hợp của ngân hàng lưu ký, nhằm đảm bảo việc chuyển quyền sở hữu và thu hồi chi phí trong các trường hợp nhà đầu tư không thực hiện nghĩa vụ thanh toán. 

Theo chuyên gia SSI, nhìn tổng thể, Thông tư 08/2026/TT-BTC nâng cấp đáng kể hạ tầng vận hành của thị trường vốn Việt Nam. Dù được thiết kế chủ yếu để đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của FTSE Russell, các thay đổi này cũng giải quyết trực tiếp nhiều quan ngại kéo dài của MSCI về khả năng tiếp cận thị trường, độ tin cậy của cơ chế thanh toán và tính minh bạch trong vận hành.

Câu chuyện MSCI vẫn mang tính trung hạn, nhưng phạm vi cổ phiếu có thể đầu tư đã được mở rộng rõ rệt, và Việt Nam đang ở thế chủ động hơn trong các kỳ đánh giá sắp tới.

Việc MSCI rà soát lại phương pháp xác định tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) tại Indonesia đã làm gia tăng rủi ro dòng vốn bị rút ra theo chỉ số, đồng thời làm dấy lên khả năng quốc gia này có thể bị xem xét hạ phân loại xuống Thị trường Cận biên.

Diễn biến này cho thấy mức độ nhạy cảm ngày càng cao của các thị trường mới nổi đối với cấu trúc sở hữu và tính minh bạch của free-float. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi bật với cấu trúc free-float tương đối lành mạnh và rõ ràng hơn, phản ánh đặc điểm sở hữu doanh nghiệp khác biệt, qua đó giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ đối mặt với các rủi ro mang tính hệ thống tương tự. 

“Đối với Việt Nam, cột mốc quan trọng tiếp theo là khả năng được MSCI đưa vào Danh sách theo dõi (Watchlist) vào tháng 6/2026. Các động lực nền tảng đang dần hội tụ rõ nét. Việt Nam hiện đã đáp ứng phần lớn các tiêu chí của MSCI về khả năng tiếp cận thị trường, được hỗ trợ bởi việc cơ chế giao dịch không ký quỹ trước (NPF) vận hành ngày càng ổn định, tiến triển trong triển khai mô hình bù trừ đối tác trung tâm (CCP), mở rộng công cụ phòng vệ và bán khống thông qua hợp đồng tương lai chỉ số, cải thiện đáng kể mức độ công bố thông tin bằng tiếng Anh, cùng với quá trình tiếp tục cải thiện giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL)”, SSI đánh giá. 

Giới hạn sở hữu nước ngoài trên thị trường tính đến tháng 2/2026.

Đáng chú ý, tỷ lệ FOL toàn thị trường, đặc biệt trên HoSE, đã được cải thiện rõ rệt trong năm 2025 – đầu 2026, nhờ sự gia nhập của các cổ phiếu vốn hóa lớn với room ngoại 100%. Điều này không chỉ mở rộng đáng kể tập cổ phiếu có thể đầu tư đối với các quỹ theo chỉ số, mà còn giúp cải thiện tính đại diện và độ sâu của thị trường trong các rổ chỉ số quốc tế. 

Những thách thức còn lại chủ yếu liên quan đến mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối – một tiêu chí quan trọng trong khung đánh giá của MSCI. Tuy nhiên, đây chưa phải là điểm nghẽn mang tính quyết định, trong bối cảnh nhiều thị trường mới nổi hiện diện trong rổ MSCI cũng chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện lý tưởng về cơ chế tỷ giá và dòng vốn. 

Tổng thể, SSI đánh giá, Việt Nam sẽ bước vào năm 2026 với nền tảng cấu trúc thuận lợi nhất từ trước đến nay cho tiến trình nâng hạng MSCI. Lộ trình này không còn thuần túy là câu chuyện kỳ vọng dài hạn, mà đang dần trở thành mục tiêu thực tế, có thể định vị và theo dõi được về mặt thời gian.