Chuyển đổi số: Ngân hàng căng sức chống lừa đảo, người dân tự tay tuồn dữ liệu đi bán

Chuyển đổi số: Ngân hàng căng sức chống lừa đảo, người dân tự tay "tuồn" dữ liệu đi bán

Lãnh đạo nhiều ngân hàng TMCP cho biết, các kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi buộc các ngân hàng phải sử dụng tất cả công cụ hỗ trợ... để nhận diện và ngăn chặn. Tuy vậy, theo Bộ Công an, có tình trạng nhiều người dân lại mang dữ liệu cá nhân rao bán.

TIN LIÊN QUAN

Ngân hàng tăng cường phòng thủ, người dân mang dữ liệu đi bán

Tại sự kiện “chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026” diễn ra sáng nay (18/8), Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, kể từ khi triển khai đến 6/8/2026, hệ thống giám sát các tài khoản thanh toán, ví điện tử nghi ngờ gian lận, giả mạo (SIMO) đã cảnh báo cho hơn 4,9 triệu lượt khách hàng, trong đó có hơn 1,6 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận cảnh báo với tổng số tiền giao dịch tương ứng là hơn 5,5 nghìn tỷ đồng.

Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn tại sự kiện.

Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Hưng, TPBank cho biết, tại TPBank, trí tuệ nhân tạo (AI) được triển khai toàn diện trên mọi mặt trận vận hành, đặc biệt chú trọng vào quản trị rủi ro và cảnh báo sớm. Ở lớp phòng vệ nội bộ, sự kết hợp giữa AI, Big Data và hệ thống phân tích thời gian thực giúp ngân hàng liên tục rà soát hành vi và chấm điểm rủi ro. Nhờ đó, AI có thể lập tức phát hiện các chuỗi thao tác bất thường.

Ví dụ: khi một tài khoản đổi thiết bị đăng nhập đột xuất và liền chuyển số tiền lớn đến tài khoản lạ, hệ thống sẽ tự động kích hoạt 'điểm dừng thông minh'. Chốt chặn này không chỉ yêu cầu đối sánh sinh trắc học để xác thực chính chủ, mà còn tạo ra một khoảng nghỉ cần thiết để khách hàng bình tĩnh kiểm tra lại thông tin.

Tuy nhiên, trước các kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi, nỗ lực của một ngân hàng đơn lẻ là chưa đủ. TPBank đã chủ động liên thông dữ liệu với hệ thống SIMO và danh sách cảnh báo của Cục A05 (Bộ Công an) nhằm tạo ra lớp bảo vệ toàn diện. Khi đó, màn hình sẽ tự động hiển thị cảnh báo trực quan nếu tài khoản nhận có dấu hiệu lừa đảo.

"Đến nay, giải pháp này đã phát đi cảnh báo kịp thời cho gần 52.000 giao dịch đáng ngờ, ngăn chặn thành công nguy cơ chiếm đoạt gần 300 tỷ đồng. Với TPBank, phòng chống lừa đảo trực tuyến không chỉ là bài toán quản trị rủi ro đơn thuần, mà là sứ mệnh bảo vệ tài sản và gìn giữ niềm tin của khách hàng trên không gian số", ông Nguyễn Hưng cho biết.

Không chỉ tại TPBank mà tại các ngân hàng thương mại, rất nhiều giải pháp đang được triển khai để ngăn chặn lừa đảo. Đặc biệt, nếu như ban đầu ngành ngân hàng chỉ đưa dữ liệu dân cư và định danh điện tử để làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu thì hiện đã khai thác nguồn dữ liệu này vào hoạt động nghiệp vụ.

Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an cho rằng, đây là một quyết tâm và bước đột phá rất lớn của ngành Ngân hàng trong ứng dụng công nghệ, đặc biệt là khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Sự phối hợp giữa ngành Ngân hàng, Bộ Công an và các doanh nghiệp viễn thông đã giúp dữ liệu ngân hàng được đối soát với dữ liệu thuê bao di động, nâng cao khả năng xác minh khách hàng và bảo đảm an toàn giao dịch.

Thực tế, việc tăng cường các biện pháp xác thực đã mang lại hiệu quả rõ nét trong phòng, chống tội phạm, góp phần giảm 62% tình hình tội phạm lừa đảo.

Dù vậy, Thiếu tướng Vũ Văn Tấn cảnh báo: "Khi các giải pháp công nghệ ngày càng được củng cố, một thách thức khác nổi lên là tình trạng người dân tự bán hoặc cung cấp dữ liệu cá nhân. Vì vậy, bên cạnh tiếp tục hoàn thiện công nghệ, ngành Ngân hàng cần đẩy mạnh trang bị kỹ năng số, giúp người dân nâng cao ý thức và khả năng bảo vệ dữ liệu của chính mình".

Phải kiểm soát được rủi ro trên môi trường số

Sau 5 năm chuyển đổi số, ngành ngân hàng đã thu được nhiều thành tựu tích cực: gần 89% người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản thanh toán; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đã vượt quá 28 lần GDP. Số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt trong 5 năm qua tăng bình quân khoảng 59%/năm. Riêng giao dịch thanh toán qua mã QR tăng bình quân trên 100%/năm... Việc khai thác dữ liệu dân cư, định danh điện tử và tăng cường các giải pháp xác thực, cảnh báo, phòng chống gian lận đã tạo chuyển biến quan trọng trong cung cấp dịch vụ trực tuyến, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ khách hàng.

Tuy vậy, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn cho rằng, kết quả đạt được mới chỉ là bước đầu. Thống đốc nêu thực tế, chuyển đổi số càng sâu thì những vấn đề mới về thể chế, dữ liệu, an ninh mạng, gian lận số, bảo vệ quyền riêng tư và quản trị trí tuệ nhân tạo càng phải xuất hiện nhanh hơn; đòi hỏi tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, có trọng tâm, có kiểm soát và lấy hiệu quả thực chất làm thước đo.

SHB giới thiệu Giải pháp tài chính số dành cho hộ kinh doanh trước Thống đốc NHNN.

Trên cơ sở đó, Thống đốc Phạm Đức Ấn đề nghị các đơn vị thuộc NHNN, các tổ chức tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán tập trung thực hiện 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Trong đó, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát hiệu quả rủi ro; tập trung vào các hoạt động ngân hàng trên môi trường số; kịp thời nhận diện các vấn đề mới từ AI, dữ liệu, ngân hàng mở (Open Banking) và các mô hình ngân hàng số mới.

Đồng thời, cần nâng cấp hạ tầng số và phát triển dữ liệu, tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng thanh toán quốc gia theo hướng an toàn, liên tục, có khả năng xử lý giá trị lớn và mở rộng kết nối; xây dựng kiến trúc dữ liệu ngành Ngân hàng thống nhất, nâng cao chất lượng dữ liệu theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất và có khả năng chia sẻ; đẩy mạnh kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu quốc gia chuyên ngành. Phấn đấu ngành Ngân hàng đi đầu trong quản lý, giám sát, ra quyết định điều hành dựa trên dữ liệu, nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy ứng dụng AI thực chất, có trách nhiệm. Các ngân hàng cần nghiên cứu, phát triển ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, phát hiện gian lận, tối ưu hóa quy trình, chăm sóc khách hàng và phát triển sản phẩm. Các ứng dụng AI phải làm rõ: giải quyết vấn đề gì, tạo ra giá trị gì và rủi ro được kiểm soát như thế nào. Cùng với thúc đẩy ứng dụng, cần sớm hình thành các nguyên tắc quản trị AI phù hợp, đảm bảo khả năng kiểm soát, trách nhiệm giải trình, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi hợp pháp của khách hàng.

Đồng thời, cần bảo đảm an ninh, an toàn và xây dựng niềm tin số. Chuyển mạnh từ ứng phó sự cố sang chủ động phòng ngừa “từ sớm, từ xa”. Đầu tư tương xứng cho an ninh mạng, an ninh dữ liệu và phòng chống gian lận trong bối cảnh tội phạm sử dụng AI, Deepfake và các thủ đoạn công nghệ ngày càng tinh vi. Không chỉ có trách nhiệm bảo vệ hệ thống mà còn phải góp phần bảo vệ khách hàng; không đánh đổi an toàn, quyền riêng tư và niềm tin của người dùng để tăng trưởng về chuyển đổi số.

Theo Thống đốc, trong giai đoạn phát triển mới, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số đang mở ra không gian phát triển rất lớn cho ngành Ngân hàng. Nhưng cơ hội chỉ trở thành động lực phát triển khi chúng ta có thể chế phù hợp, hạ tầng hiện đại, dữ liệu chất lượng, nguồn nhân lực đủ năng lực và một hệ thống đủ an toàn để tạo dựng niềm tin.