Áp lực chi phí vốn ngày càng lớn

Mới đây, Sacombank vừa phát hành 3 lô trái phiếu với tổng giá trị phát hành 3.650 tỷ đồng. Các lô trái phiếu này có kỳ hạn 6 năm và lãi suất cố định 10% mỗi năm, đây cũng là mức lãi suất trái phiếu cao nhất trong nhóm ngân hàng. Trước đó, mức lãi suất phát hành trái phiếu cao nhất nhóm ngân hàng thuộc về VietBank (9,7%/năm). Hiện lãi suất bình quân của trái phiếu ngân hàng đã bị kéo lên mức sát 9%/năm.

Không chỉ lãi suất trái phiếu, lãi suất huy động trên thị trường cũng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Hiện tại, lãi suất huy động kỳ hạn 6 - 12 tháng phổ biến ở mức 9,2-9,5%/năm.

Mặt bằng lãi suất cao đã tác động rõ rệt đến chi phí vốn của các ngân hàng. Báo cáo tài chính quý II/2026 cho thấy, tín dụng bật tăng giúp thu nhập từ lãi của hàng loạt ngân hàng tăng mạnh. Tuy nhiên, chi phí trả lãi mà ngân hàng bỏ ra cao hơn nhiều so với thu nhập từ lãi.

Chi phí vốn đầu vào tăng vọt, bào mỏng biên lợi nhuận của các ngân hàng

Cụ thể, trong quý II/2026, thu nhập từ lãi của HDBank tăng 31%, nhưng chi phí lãi tăng hơn 70%; thu nhập từ lãi của SHB tăng 11,6%, trong khi chi phí lãi tăng 51,3%; thu nhập từ lãi của NCB tăng 27%, trong khi chi phí lãi tăng 76%; thu nhập lãi của OCB tăng 37,1%, trong khi chi phí lãi tăng gần 54%...

Theo FiinRatings, chênh lệch lớn giữa tốc độ tăng trưởng tiền gửi khách hàng và tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay khách hàng phản ánh sự mất cân đối giữa hoạt động huy động vốn và hoạt động sử dụng vốn của ngân hàng. Khi tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay vượt xa tốc độ tăng trưởng tiền gửi khách hàng trong một thời gian dài, ngân hàng có thể phải bù đắp phần thiếu hụt bằng các nguồn vốn có tính ổn định thấp hơn, làm gia tăng rủi ro thanh khoản và rủi ro tái cấp vốn.

Tính trong 6 tháng đầu năm, thu nhập từ lãi của Sacombank tăng 15%, trong khi chi phí lãi tăng 38%. Tại HDBank, thu nhập từ lãi tăng hơn 32%, trong khi chi phí lãi tăng 61%; tại VPBank, thu nhập từ lãi tăng 49%, trong khi chi phí lãi tăng 75,4%; tại SHB, thu nhập từ lãi tăng 17%, trong khi chi phí lãi tăng 46%; tại PGBank, thu nhập từ lãi tăng 28%, trong khi chi phí lãi tăng 44,5%...

Chi phí trả lãi tăng mạnh hơn thu nhập từ lãi - dù tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn, cho thấy sức ép lãi suất đang đè nặng lên giá vốn của các nhà băng. Tính đến cuối tháng 6/2026, tốc độ tăng trưởng tín dụng tại nhiều nhà băng cao hơn rất nhiều, thậm chí cao hơn gấp đôi, gấp 3 tốc độ tăng trưởng tiền gửi. Đơn cử, tại Sacombank, trong nửa đầu năm nay, tín dụng tăng 19,5%, trong khi huy động chỉ tăng 6,76%. Tại NCB, tín dụng tăng hơn 37%, trong khi huy động vốn chỉ tăng hơn 13%. Tại VietABank, tín dụng tăng 9%, trong khi tiền gửi khách hàng chỉ tăng 5%. Tại OCB, tín dụng tăng 10,2%, trong khi tiền gửi tăng 6%. Các con số này tại BIDV lần lượt là 5,4% và 1,7%; tại PGBank lần lượt là 4,3% và 2,7%; tại SaigonBank là 1,37% và âm 4,2%.

Tại VPBank, quy mô tín dụng tính tới 30/6 đạt 1,16 triệu tỷ đồng, trong khi quy mô huy động tiền gửi khách hàng chỉ đạt 732.000 tỷ đồng, buộc ngân hàng phải tăng phát hành giấy tờ có giá (tăng 58%).

Những con số trên phần nào cho thấy, thanh khoản hệ thống ngân hàng vẫn đang trong tình trạng mất cân đối, các ngân hàng vẫn trong tình trạng tiền khan, vốn đắt khi huy động tăng trưởng thấp hơn cho vay.

Mặc dù thời gian gần đây, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) ráo riết chỉ đạo về lãi suất cũng như đưa ra các giải pháp hỗ trợ thanh khoản, song lãi suất vẫn chưa hạ nhiệt.

Ông Phạm Như Ánh, Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) thừa nhận, lãi suất thời gian qua có dấu hiệu tăng nóng. Dù NHNN có nhiều biện pháp can thiệp, song theo CEO MB, lãi suất sẽ còn tiếp tục neo ở mặt bằng hiện tại. Nguyên nhân là nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế và các siêu dự án là rất lớn.

Cũng theo đại diện MB, lãi suất đi ngang nhưng chi phí vốn ngân hàng sẽ tiếp tục tăng. Nguyên nhân là toàn bộ các khoản tiền gửi tiết kiệm lãi suất thấp trước đây sẽ dần đáo hạn trong nửa cuối năm 2026 và được tái tục với lãi suất mới cao hơn. Điều này sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến Biên lãi ròng (NIM) của toàn ngành.

Chưa đủ điều kiện để lãi suất giảm

Bắt đầu từ 1/8, NHNN chính thức nới trần tiền gửi Kho bạc Nhà nước lên 50% khi tính tỷ lệ LDR (huy động/cho vay) của các ngân hàng (áp dụng trong 2 năm). Trước đó, NHNN cũng có nhiều giải pháp hỗ trợ thanh khoản như nới trần tiền gửi Kho bạc Nhà nước từ 0% lên 20%; nâng tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn từ 30% lên 40%...

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi) cho rằng, giải pháp này không phải là nới lỏng tiền tệ, mà chỉ tạo thêm dư địa cho vay với nhóm 4 ngân hàng thương mại có vốn nhà nước (Big 4). Tuy nhiên, việc “tạo dư địa” không đồng nghĩa với tăng trưởng tín dụng thực tế. Dư địa cho vay đã được mở rộng, song dòng vốn chỉ chảy vào nền kinh tế nếu doanh nghiệp và người dân có nhu cầu vay và ngân hàng chấp nhận giải ngân. Nói cách khác, nới trần tiền gửi Kho bạc Nhà nước chỉ là điều kiện cần để mở rộng tín dụng chứ không phải là điều kiện đủ.

Về lý thuyết, theo các chuyên gia, quy định trên sẽ giúp giảm áp lực lên thanh khoản hệ thống, từ đó giúp giảm áp lực huy động vốn, giúp giảm lãi suất liên ngân hàng và lãi suất thị trường dân cư.

Tuy nhiên, sau khi quy định trên đi vào cuộc sống, lãi suất liên ngân hàng dù hạ nhiệt sâu vào một số thời điểm, sau đó đã nhanh chóng bật tăng trở lại. Riêng lãi suất trên thị trường dân cư vẫn neo giữ ở mặt bằng cao, chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Nguyên nhân là quy định mới của NHNN không tạo thêm thanh khoản, không làm gia tăng lượng tiền trong lưu thông (chủ yếu chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn hiện có chứ không tạo ra một chu kỳ lãi suất thấp mới).

Theo chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán SSI, các giải pháp hỗ trợ thanh khoản của NHNN thời gian qua chỉ là giải pháp hỗ trợ tạm thời, có thời hạn, chỉ tác động đến nhóm ngân hàng Big 4.

“Để lãi suất cho vay giảm bền vững, cần đồng thời có ba điều kiện: chi phí vốn kỳ hạn hạ xuống, lạm phát cơ bản giảm và áp lực tỷ giá dịu lại. Hiện cả ba điều kiện này đều chưa xuất hiện. Tín dụng vẫn tăng mạnh trong khi huy động còn căng, cho thấy nguồn vốn vẫn có sẵn nhưng chưa rẻ", chuyên gia của SSI nhận định.

Giới phân tích cho rằng, quy định mới của NHNN về nới một số quy định về tỷ lệ an toàn chỉ giúp ngành ngân hàng mở rộng khả năng cho vay, nhưng chi phí vốn chưa giảm. Nói cách khác, các chính sách ban hành gần đây chỉ hỗ trợ hệ thống ngân hàng chủ yếu thông qua nới một số quy định an toàn, thay vì cắt giảm lãi suất.

Bản chất giải pháp nới trần tiền gửi Kho bạc Nhà nước chỉ là sự hỗ trợ tạm thời, có thời hạn, chủ yếu tác động đến các ngân hàng thương mại nhà nước đang nắm gần như toàn bộ khoản tiền gửi này và ở gần ngưỡng quy định nhất. Biện pháp này chỉ nới một phần ràng buộc cho một nhóm ngân hàng cụ thể, không phải là tín hiệu nới lỏng vốn trên toàn hệ thống.

Vấn đề cần quan tâm hiện nay không phải là quy mô dòng tiền, mà là thời điểm dòng tiền quay lại nền kinh tế. Trong 7 tháng đầu năm, thu ngân sách vượt chi, khiến một phần tiền mặt tài khóa được tích lũy thay vì đưa vào lưu thông. Khi đầu tư công được giải ngân cho nhà thầu và nhà cung cấp, dòng tiền này sẽ dần quay lại hệ thống. Theo đó, biện pháp liên quan đến Kho bạc và tiến độ đầu tư công phản ánh cùng một vấn đề: phần vốn đã được phân bổ nhưng chưa giải ngân vẫn tạm nằm trong hệ thống ngân hàng cho đến khi dự án được triển khai nhanh hơn.

Dù tình trạng "nghẽn" dòng tiền sẽ giảm dần khi chu kỳ tài khóa trở lại bình thường, song vấn đề chi phí vốn vẫn chưa được giải quyết khi chênh lệch huy động/cho vay trên toàn hệ thống vẫn rất lớn và dự kiến còn kéo dài.

Tính đến hết quý II/2026, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tiền gửi (LDR) toàn ngành vẫn ở mức cao 102,4%, phản ánh áp lực huy động vốn vẫn hiện hữu, dù con số này đã cải thiện so với tỷ lệ 113% cuối quý I/2026.

Khảo sát của FiinRatings về 15 trường hợp ngân hàng mất khả năng thanh toán thời gian qua cho thấy, một trong các dấu hiệu sớm của ngân hàng mất thanh khoản là sự bất cân xứng giữa tăng trưởng tổng tài sản, tăng trưởng dư nợ cho vay và tăng trưởng tiền gửi khách hàng. Sự chênh lệch này làm gia tăng rủi ro thanh khoản và suy giảm khả năng chống chịu của ngân hàng trước các cú sốc.