Chiều 28/10, tại phiên tham luận chuyên sâu với chủ đề “Nhận diện các động lực tăng trưởng mới”, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, ông Denis Depoux, Giám đốc Điều hành Toàn cầu Roland Berger, đã phân tích những chuyển động của chuỗi cung ứng toàn cầu và những yêu cầu đặt ra đối với thị trường tài chính Việt Nam.

Ông Denis Depoux, Giám đốc Điều hành Toàn cầu Roland Berger. Ảnh: Lê Toàn.

Việt Nam trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng châu Á

Theo phân tích của ông Denis Depoux, dòng vốn FDI đang dịch chuyển mạnh mẽ tại châu Á, xuất phát từ ba xu hướng chính: đa dạng hóa địa điểm sản xuất, hiện đại hóa công nghiệp và khu vực hóa chuỗi cung ứng.

Các tập đoàn đa quốc gia đang phân bổ hoạt động sản xuất tại nhiều quốc gia nhằm giảm phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất. Đồng thời, tự động hóa, số hóa và robot hóa giúp cải thiện năng suất, bù đắp chi phí phát sinh khi mở rộng mạng lưới sản xuất.

Ông Denis Depoux cho biết, trong xu hướng này, Việt Nam trở thành điểm đến quan trọng của các doanh nghiệp Trung Quốc và Mỹ.

Các tập đoàn như BYD, JOS Solar, Goldwind hay Gotion không đơn thuần chuyển hoạt động lắp ráp sang Việt Nam, mà còn đưa vào những công nghệ, quy trình sản xuất và năng lực đổi mới sáng tạo đã được phát triển trong mạng lưới toàn cầu.

Việt Nam tiếp tục thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp Mỹ như Apple, Qualcomm và Intel. Dù quy mô vốn đầu tư có sự khác biệt, các doanh nghiệp Mỹ có xu hướng tập trung vào những lĩnh vực giá trị gia tăng cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ tiên tiến.

Theo chuyên gia Roland Berger, sự hội tụ của các dòng vốn này đang góp phần hình thành một hệ sinh thái sản xuất có mức độ liên kết sâu rộng hơn tại ASEAN. Điều đáng chú ý là quá trình tái cấu trúc không chỉ thể hiện qua sự thay đổi dòng chảy thương mại, mà còn gắn với việc hình thành năng lực sản xuất thực chất.

Chẳng hạn, LEGO đã xây dựng nhà máy trung hòa carbon đầu tiên tại Việt Nam với vốn đầu tư 1 tỷ USD, đồng thời duy trì mạng lưới nhà cung cấp tại Trung Quốc và tích hợp hai hệ thống này. “Trong trường hợp này, không phải Trung Quốc hay Việt Nam, mà là Trung Quốc và Việt Nam cùng tham gia”, ông Denis Depoux nhấn mạnh.

Sự chuyển dịch này cũng được phản ánh trong cơ cấu xuất khẩu. Năm 2016, điện tử và máy móc chiếm khoảng 37% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ và châu Âu. Đến nay, tỷ trọng này đã tiến gần 60%, trong khi tỷ trọng của các ngành may mặc và giày dép giảm đáng kể.

Tuy nhiên, sự phát triển của những chuỗi cung ứng phức tạp cũng kéo theo nhu cầu tài chính ngày càng lớn.

Ông Denis Depoux dẫn ví dụ, một doanh nghiệp Việt Nam có thể phải thanh toán tiền mua chip, linh kiện bằng nhân dân tệ hoặc won Hàn Quốc, trả lương bằng đồng Việt Nam, nhưng chỉ nhận được tiền hàng bằng USD, euro hoặc yen Nhật sau 60 - 90 ngày.

Điều này tạo ra nhu cầu lớn về vốn lưu động, dịch vụ ngoại hối và các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Theo ông, đây là một trong những lĩnh vực mà các trung tâm tài chính có thể phát huy vai trò, thông qua việc cung cấp các dịch vụ tài chính chuyên biệt cho doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI tham gia chuỗi cung ứng.

Khoảng trống vốn dài hạn và yêu cầu nâng cao năng suất

“Nền kinh tế Việt Nam không chỉ cần vốn, bởi vốn tự thân không thể giúp đạt mục tiêu tăng trưởng 10%”, ông Denis Depoux nhận định.

Theo chuyên gia Roland Berger, Việt Nam cần nâng cao năng suất, hiệu quả và cải thiện hiệu quả hoạt động ở mọi cấp độ, từ dịch vụ công, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân đến doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Điều này đòi hỏi đổi mới sáng tạo và hiện đại hóa chuỗi công nghiệp. Các nhà kinh tế gọi đó là năng suất các nhân tố tổng hợp. Đây là yếu tố cần thiết để bù đắp hiệu quả sinh lời từ vốn có xu hướng giảm, đồng thời giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí phát sinh khi phải nhân rộng năng lực sản xuất.

Do đó, Việt Nam cần chuyển từ lắp ráp sang sản xuất tiên tiến, đồng thời số hóa sâu rộng hoạt động logistics, từ cảng biển đến nhà máy. Quá trình này không thể dựa vào dòng vốn ngắn hạn hoặc chỉ đầu tư một lần, mà cần nguồn vốn dài hạn, quy mô lớn và có tính kiên nhẫn để nâng cao hiệu quả hoạt động trong nhiều năm.

Đề cập khả năng huy động vốn, ông Denis Depoux chỉ ra, tỷ lệ tín dụng trên GDP đã lên tới khoảng 146%, cho thấy hệ thống ngân hàng đang đảm nhận khối lượng tài trợ vốn rất lớn cho nền kinh tế. Trong khi đó, nợ công chỉ ở mức khoảng 35% GDP, tạo ra dư địa nhất định để huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển.

“Vấn đề của Việt Nam không phải là gánh nặng nợ công quá lớn, mà là hệ thống ngân hàng đang gánh quá nhiều tín dụng, trong khi nền kinh tế chưa được cung cấp đủ vốn dài hạn”, ông nói.

Một nghịch lý khác được ông Denis Depoux đề cập là sự khác biệt giữa dòng vốn đầu tư trực tiếp và dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Trong khi vốn đầu tư nước ngoài vào các nhà máy tại Việt Nam đạt mức cao, nhà đầu tư nước ngoài lại bán ròng gần 5 tỷ USD cổ phiếu Việt Nam trong năm trước.

“Dòng vốn đầu tư vào nhà máy yêu thích và tin tưởng Việt Nam, nhưng dòng vốn trên thị trường tài chính vẫn cần thêm một cú hích”, ông nói thêm.

Theo ông, việc FTSE nâng hạng thị trường là bước đi đầu tiên. Việt Nam cần tiếp tục hướng tới mục tiêu được MSCI phân loại là thị trường mới nổi, đồng thời đạt xếp hạng tín nhiệm quốc gia ở mức đầu tư.

Đây là những điều kiện quan trọng để thu hút các quỹ hưu trí, quỹ đầu tư tổ chức và những nhà đầu tư có khả năng cung cấp nguồn vốn ổn định trong thời gian dài.

Yếu tố căn bản để thu hút vốn đầu tư

Từ những phân tích trên, chuyên gia Roland Berger khuyến nghị ưu tiên phát triển thị trường vốn doanh nghiệp. Hiện nay, quy mô thị trường này tại Việt Nam tương đương 10 - 11% GDP, từng đạt đỉnh 18% trong quá khứ, trong khi mục tiêu của Chính phủ là 20%. Việt Nam cần hướng tới một thị trường trái phiếu doanh nghiệp có quy mô lớn, chiều sâu và thanh khoản cao để tài trợ cho quá trình hiện đại hóa công nghiệp.

Ông cũng đề xuất Việt Nam coi việc đạt xếp hạng tín nhiệm đầu tư là mục tiêu cấp quốc gia. “Như tôi đã đề cập, đây là yếu tố căn bản để thu hút vốn đầu tư”, ông nói.

Cùng với đó, Việt Nam cần thúc đẩy hiện đại hóa công nghiệp, tăng cường kết nối hạ tầng trong nước và quốc tế, đồng thời tận dụng sự hội tụ giữa sản xuất vật chất và kinh tế số để thu hút dòng vốn công nghệ.

Đồng thời, cần định vị TP.HCM và Đà Nẵng là các trung tâm tài chính chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu cao. Trọng tâm cần là phục vụ các chuỗi cung ứng kết hợp giữa sản xuất vật chất và công nghệ, qua đó đáp ứng nhu cầu tài chính ngày càng tăng của những chuỗi cung ứng này.