Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga tham gia thảo luận - Ảnh: Quang Vinh.

Một người dân phải rời khỏi căn hộ thuộc sở hữu hợp pháp của mình vì công trình không còn bảo đảm an toàn, đã được bồi thường đúng quy định, nhưng số tiền nhận được không đủ để tạo lập chỗ ở mới, thì chính sách nhà ở sẽ giải quyết trường hợp đó như thế nào?

Câu hỏi trên được đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đặt ra tại phiên thảo luận chiều 28/10 của Quốc hội về Dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi (Dự thảo).

Góp ý nội dung liên quan đến chính sách bảo đảm chỗ ở cho người dân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn khi cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, được quy định tại Điều 113 và Điều 115 của dự thảo, đại biểu Nga nêu một tình huống cần được quan tâm giải quyết thỏa đáng ngay trong Luật.

Đó là trường hợp các chung cư được xây dựng sau năm 1994, trong đó có những chung cư phục vụ tái định cư, nhà ở cho người thu nhập thấp, nay xuống cấp nghiêm trọng, buộc phải phá dỡ, xây dựng lại.

Bà Nga nêu thực tế, không ít chủ sở hữu tại những chung cư này là người cao tuổi, người nghỉ hưu, người có thu nhập thấp, không đủ khả năng đóng góp kinh phí xây dựng lại căn hộ.

Theo khoản 5 Điều 113 của dự thảo, đối với nhóm chung cư này, chủ sở hữu có quyền đóng góp kinh phí để xây dựng lại hoặc chuyển giao quyền và nghĩa vụ sử dụng đất. Trường hợp không thực hiện các phương án đó thì được bồi thường giá trị phần quyền sử dụng đất theo quy định.

Cho rằng quy định này đã giải quyết được vấn đề về quyền tài sản, nhưng bà Nga nhấn mạnh chưa giải quyết đầy đủ vấn đề về chỗ ở của người dân sau khi phải di dời.

Bởi trên thực tế, giá trị phần quyền sử dụng đất được bồi thường có thể không đủ để người dân mua hoặc thuê một chỗ ở phù hợp. Trong khi đó, họ không còn khả năng lao động hoặc không có nguồn thu nhập để đóng góp thêm kinh phí xây dựng lại nhà ở.

Đặt câu hỏi một người dân phải rời khỏi căn hộ thuộc sở hữu hợp pháp của mình vì công trình không còn bảo đảm an toàn, đã được bồi thường đúng quy định, nhưng số tiền nhận được không đủ để tạo lập chỗ ở mới, thì chính sách nhà ở sẽ giải quyết trường hợp đó như thế nào?, bà Nga nhấn mạnh đây không đơn thuần là vấn đề bồi thường tài sản, mà còn là vấn đề bảo đảm an sinh xã hội.

Bà Nga cho biết, tại báo cáo dự kiến tiếp thu ý kiến đại biểu thảo luận tổ, Bộ Xây dựng đã đề cập khó khăn này và dự kiến tiếp tục nghiên cứu cơ chế hỗ trợ. Đặc biệt, khoản 4 Điều 115 đã được chỉnh lý theo hướng giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế của địa phương quyết định hỗ trợ kinh phí đối với các đối tượng khó khăn.

Tuy nhiên, theo vị đại biểu Hải Phòng, quy định như vậy vẫn chưa thật đầy đủ. Bởi hỗ trợ kinh phí chỉ là một trong những phương thức hỗ trợ. Đối với người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, điều họ cần trước hết không nhất thiết là một khoản tiền, mà là khả năng tiếp cận được một chỗ ở an toàn, ổn định và phù hợp với điều kiện kinh tế của mình.

Hơn nữa, nếu toàn bộ cơ chế hỗ trợ phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương thì những người có cùng hoàn cảnh có thể được tiếp cận chính sách rất khác nhau.

Vì vậy, đại biểu Nga đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện Điều 115 theo hướng bổ sung nguyên tắc: đối với chủ sở hữu nhà chung cư phải di dời để phá dỡ, xây dựng lại, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không đủ khả năng đóng góp kinh phí xây dựng lại và không đủ khả năng tự tạo lập chỗ ở mới sau khi nhận bồi thường, Nhà nước có cơ chế hỗ trợ phù hợp để bảo đảm khả năng tiếp cận chỗ ở ổn định.

Cơ chế hỗ trợ có thể thực hiện thông qua việc ưu tiên thuê nhà ở, tiếp cận nhà ở xã hội hoặc hình thức hỗ trợ khác phù hợp; Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí xác định đối tượng, điều kiện và phương thức hỗ trợ.

Đồng thời, bà Nga cũng đề nghị rà soát các quy định về đối tượng và nguyên tắc thực hiện chính sách nhà ở xã hội tại Điều 59 và Điều 60 để bảo đảm sự thống nhất, tránh trường hợp Luật đã xác lập nguyên tắc hỗ trợ nhưng người dân lại không đủ điều kiện tiếp cận các hình thức hỗ trợ trên thực tế.

Nữ đại biểu nhấn mạnh, kiến nghị này không nhằm mở rộng chính sách bao cấp của Nhà nước đối với việc xây dựng lại chung cư, cũng không đặt vấn đề thay đổi nguyên tắc bồi thường đối với các chung cư xây dựng sau năm 1994, mà là thiết lập một cơ chế hỗ trợ có điều kiện, đúng đối tượng, tập trung vào những người thực sự khó khăn, để quá trình cải tạo, xây dựng lại chung cư không khiến một bộ phận người dân yếu thế có thể bị mất khả năng tiếp cận chỗ ở ổn định, bởi mục tiêu cuối cùng của chính sách nhà ở không chỉ là thay thế những công trình đã xuống cấp, mà còn phải bảo đảm cuộc sống của những người dân đang sinh sống trong các công trình đó.