Công nghiệp 4.0 không còn là lựa chọn

Ngày 17/6, Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP. Hồ Chí Minh” diễn ra với sự tham dự của lãnh đạo cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và chuyên gia trong nước, quốc tế, nhằm tìm lời giải cho bài toán tăng trưởng mới của đầu tàu kinh tế cả nước trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa đang tạo ra những thay đổi mang tính toàn diện đối với nền kinh tế toàn cầu.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phát biểu tại sự kiện.

Theo ông Phòng, tác động của làn sóng công nghệ mới không chỉ dừng ở hoạt động sản xuất mà đang làm thay đổi cấu trúc thị trường, mô hình tiêu dùng, quản trị doanh nghiệp và cả phương thức điều hành của khu vực công.

Đối với Việt Nam, đây là cơ hội quan trọng để nâng cao năng suất lao động, tăng sức cạnh tranh cho các ngành truyền thống và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế trên nền tảng số.

“Cách mạng công nghiệp 4.0 đang và sẽ mở ra dư địa phát triển cho nền kinh tế số, sản xuất và dịch vụ thông minh; thúc đẩy quá trình thông minh hóa trong công nghiệp, nông nghiệp, du lịch, logistics, tài chính – ngân hàng, robot và nhiều lĩnh vực khác”, ông Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo VCCI, việc ứng dụng công nghệ còn giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả quản trị và tạo lợi ích đồng thời cho Nhà nước, doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.

Trong bối cảnh đó, xu hướng công nghệ 4.0 sẽ trở thành nền tảng cốt lõi để các ngành công nghiệp Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới.

Chuỗi cung ứng thông minh là động lực tăng trưởng

Tại diễn đàn, ông Nguyễn Thành Trung, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP.HCM cho biết, mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong năm 2026 đặt Thành phố trước yêu cầu vừa duy trì quy mô nền kinh tế hơn 3 triệu tỷ đồng, vừa tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo đó, Thành phố xác định hai nhóm động lực phát triển song hành. Thứ nhất là các động lực truyền thống như tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục hành chính, thúc đẩy giải ngân đầu tư công, kích cầu tiêu dùng, hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sản xuất. Thứ hai là nhóm động lực mới gồm tăng tốc các dự án hạ tầng kết nối vùng như Vành đai 3, Metro số 2, Cảng quốc tế Cần Giờ; phát triển logistics, xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại Thủ Thiêm và nghiên cứu hình thành khu thương mại tự do (FTZ).

“Trong định hướng này, phát triển công nghiệp gắn với xây dựng chuỗi cung ứng được xác định vừa là động lực truyền thống, vừa là động lực mới cho tăng trưởng”, ông Trung chia sẻ.

Ông Nguyễn Thành Trung, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP.HCM.

Đại diện Sở Tài chính TP.HCM cho biết thêm, TP.HCM hiện đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ phát triển logistics, kết cấu hạ tầng giao thông và xây dựng các chuỗi liên kết doanh nghiệp theo cụm ngành, chuỗi giá trị đến năm 2030; đồng thời giao cơ quan chuyên môn xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Ông Nguyễn Trung Tín, Phó trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.HCM (HEPZA) cũng cho rằng, sau khi mở rộng không gian phát triển công nghiệp, TP.HCM đang có điều kiện thuận lợi để hình thành hệ sinh thái công nghiệp – logistics – công nghệ cao mang tính liên kết vùng.

Tuy nhiên, mô hình phát triển công nghiệp truyền thống đang bộc lộ nhiều giới hạn như quỹ đất thu hẹp, áp lực hạ tầng gia tăng, chi phí sản xuất tăng và yêu cầu ngày càng cao của nhà đầu tư về hạ tầng số, năng lượng xanh và chuỗi cung ứng thông minh.

Theo đó, định hướng được đưa ra là tái cấu trúc các khu chế xuất, khu công nghiệp theo mô hình xanh, số hóa, tuần hoàn. Ưu tiên thu hút các ngành điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác, tự động hóa, trung tâm dữ liệu và công nghiệp hỗ trợ có giá trị gia tăng cao. Đồng thời, tăng cường kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa để nâng cao tỷ lệ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Đại diện HEPZA cho biết thêm, TP.HCM đang thúc đẩy các cơ chế hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh, phát triển hạ tầng logistics, dữ liệu số và triển khai chương trình chuyển đổi số tại các khu chế xuất, khu công nghiệp giai đoạn 2026–2027.

Cuộc cạnh tranh mới không còn chỉ là chi phí

Ở góc nhìn quốc tế, ông Mickaël Driol, CEO Mekong Partners nhận định, chuỗi cung ứng toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh nhất trong nhiều thập niên và lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc sở hữu nhiều tài sản hơn, mà là khả năng quản trị sự phức tạp và vận hành hiệu quả hơn.

Sự kiện có sự tham dự của lãnh đạo cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và chuyên gia trong nước, quốc tế.

Theo chuyên gia này, TP.HCM đã đạt đến quy mô đủ lớn để chuyển từ vai trò “thu hút công nghiệp” sang “điều phối công nghiệp”. Theo đó, khu công nghiệp không còn cạnh tranh bằng đất đai và ưu đãi. Các thành phố đang cạnh tranh bằng khả năng giảm độ phức tạp trong vận hành.

“Yếu tố quyết định trong giai đoạn tới sẽ là khả năng tích hợp dữ liệu, logistics, thủ tục hành chính và hạ tầng thành một môi trường vận hành thống nhất – nền tảng để thu hút dòng vốn công nghiệp thế hệ mới”, ông Driol nhận định.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Tổng thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA) cũng cho rằng, điều kiện tiên quyết để hình thành chuỗi cung ứng thông minh không nằm ở việc đầu tư thật nhiều công nghệ, mà ở năng lực vận hành và khả năng điều phối dữ liệu của doanh nghiệp.

Theo ông Cường, nhiều doanh nghiệp hiện đã triển khai ERP, cảm biến, phần mềm quản trị hay tự động hóa. Song, vẫn chưa thể truy xuất tức thời tình trạng đơn hàng, tồn kho hoặc điểm nghẽn vận hành. Khi đó, công nghệ mới chỉ là tập hợp các công cụ hiện đại hoạt động rời rạc, chưa tạo thành một chuỗi cung ứng thực sự thông minh. Doanh nghiệp cần ưu tiên các bài toán cụ thể như dự báo nhu cầu, tối ưu tồn kho, bảo trì dự đoán hay truy xuất nguồn gốc, thay vì chạy theo xu hướng công nghệ một cách dàn trải.

“AI trong chuỗi cung ứng thông minh không phải cuộc thi thuật ngữ hay lớp son công nghệ phủ lên quy trình cũ. Đó là xây dựng năng lực vận hành mới, nhìn thấy sớm hơn, hiểu đúng hơn, quyết định nhanh hơn và phối hợp hiệu quả hơn”, ông Cường nói và nhấn mạnh, nếu được triển khai bài bản, TP.HCM không chỉ theo kịp mà còn có cơ hội trở thành một mắt xích có vai trò điều phối trong chuỗi giá trị khu vực giai đoạn tới.