Việc nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại các hãng bay Việt lên 49% nhận được sự quan tâm của nhiều chuyên gia, nhà đầu tư

Nới trần vốn góp của nhà đầu tư ngoại

Cho đến thời điểm này, tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại các doanh nghiệp vận tải hàng không chính là một trong những nội dung được cho là nhạy cảm nhất trong quá trình xây dựng Dự thảo Nghị định về vận tải hàng không. Đây là nghị định rất quan trọng khi điều chỉnh toàn diện hoạt động vận tải hàng không, bao gồm kinh doanh vận tải hàng không thương mại, vận chuyển chuyên dùng, hàng không chung, cùng các nội dung về điều lệ vận chuyển, quyền vận chuyển, văn phòng đại diện và chi nhánh.

Trong văn bản góp ý Dự thảo Nghị định gửi cơ quan chủ trì soạn thảo là Bộ Xây dựng vào giữa tuần trước, Tổng công ty Hàng không Việt Nam - CTCP (Vietnam Airlines) tiếp tục bảo lưu quan điểm về việc giữ nguyên tỷ lệ sở hữu nước ngoài không quá 34% tại khoản 3, Điều 4, Dự thảo Nghị định về vận tải hàng không - doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng không có vốn đầu tư nước ngoài.

“Đây không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là quyết sách then chốt để bảo vệ lợi ích quốc gia, chủ quyền không phận và sự phát triển bền vững của ngành hàng không Việt Nam”, ông Lê Hồng Hà, Tổng giám đốc Vietnam Airlines cho biết.

Cần phải nói thêm rằng, trong số 7 hãng hàng không Việt Nam đang kinh doanh vận tải hàng không thương mại thường lệ, Vietnam Airlines là hãng bay duy nhất có cổ đông là một hãng hàng không nước ngoài. Sau khi bỏ ra hơn 2.400 tỷ đồng để nắm giữ 8,771% vốn điều lệ của Vietnam Airlines vào năm 2016, hiện tỷ lệ sở hữu của All Nippon Airways tại hãng hàng không quốc gia còn khoảng 5,62%.

Trong khi đó, Vietjet tuy có sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài dưới hình thức gián tiếp thông qua các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính, nhưng tỷ lệ sở hữu tối đa hiện cũng không vượt quá 34% theo quy định tại Nghị định số 89/2019/NĐ-CP ngày 15/11/2019 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 92/2016/NĐ-CP ngày 1/7/2016 của Chính phủ quy định về các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện trong lĩnh vực hàng không dân dụng và Nghị định số 30/2013/NĐ-CP ngày 8/4/2013 của Chính phủ về kinh doanh vận chuyển hàng không và hoạt động hàng không chung.

Hiện cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất cho phép doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng không thương mại có nhà đầu tư nước ngoài tham gia góp vốn, mua cổ phần hoặc phần vốn góp, với điều kiện tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài không vượt quá 49% vốn điều lệ; đồng thời có ít nhất một cá nhân hoặc pháp nhân Việt Nam nắm giữ tỷ lệ vốn lớn nhất và tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại pháp nhân Việt Nam này cũng không vượt quá 49%.

Theo lãnh đạo Vietnam Airlines, hàng không không chỉ là hoạt động thương mại có đóng góp quan trọng đối với nền kinh tế (theo Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế - ICAO, 1 USD từ ngành hàng không tạo ra khoảng 3,25 USD cho nền kinh tế), mà còn là một loại hạ tầng chiến lược “bán công”, gắn liền với chủ quyền quốc gia, an ninh - quốc phòng và ổn định xã hội.

Trước hết, về an ninh quốc gia và chủ quyền không phận, hoạt động hàng không liên quan trực tiếp đến quyền khai thác, quản lý không gian quốc gia, được xem như “cánh tay nối dài” của lĩnh vực an ninh - quốc phòng.

“Việc để vốn nước ngoài nắm giữ tỷ lệ chi phối có thể làm suy giảm khả năng kiểm soát không phận cũng như vai trò điều tiết vĩ mô của Nhà nước, nhất là trong việc bảo đảm khai thác các đường bay phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực hải đảo, vùng sâu, vùng xa và thực thi các hiệp định hàng không quốc tế”, ông Lê Hồng Hà nêu quan điểm.

Lo ngại nguy cơ mất quyền kiểm soát

Được biết, trong các văn bản góp ý với Bộ Xây dựng, đại diện Vietnam Airlines nhiều lần nhắc đến rủi ro mất quyền kiểm soát thực chất khi mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài.

Theo Vietnam Airlines, việc nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài lên 49% không đơn thuần là bổ sung nguồn vốn, mà còn tiềm ẩn nguy cơ dịch chuyển quyền quyết định chiến lược của doanh nghiệp hàng không ra ngoài biên giới, giúp các nhà đầu tư nước ngoài có thể tác động đến quyết định chiến lược, quản trị và điều hành doanh nghiệp, kéo theo 3 hệ lụy về kiểm soát thực chất.

Thứ nhất, về quyền phủ quyết, nhà đầu tư nước ngoài có thể tác động đáng kể đến các quyết định quan trọng của doanh nghiệp. Theo quy định của Luật Doanh nghiệp, cổ đông hoặc nhóm cổ đông nắm giữ từ 35% vốn điều lệ đã có thể thực hiện quyền phủ quyết đối với nhiều vấn đề then chốt.

Thứ hai, nguy cơ xung đột lợi ích mang tính cấu trúc. Nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các hãng hàng không hoặc quỹ đầu tư có liên quan đến ngành, có thể ưu tiên điều hướng mạng bay về các “hub” quốc tế của họ, thay vì phát triển hạ tầng nội địa. Đồng thời, các đường bay công ích tại khu vực vùng sâu, vùng xa có thể bị cắt giảm nhằm tối ưu hóa lợi nhuận ngắn hạn.

Thứ ba, tồn tại sự bất cân xứng về trách nhiệm. Khi doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, lợi nhuận có xu hướng được phân phối ra nước ngoài; nhưng trong trường hợp khủng hoảng, gánh nặng ổn định hệ thống và hỗ trợ doanh nghiệp vẫn chủ yếu thuộc về nhà nước Việt Nam.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào các ngành kinh tế quan trọng là chủ trương nhất quán của Nhà nước Việt Nam. Tuy nhiên, Vietnam Airlines cho rằng, đối với ngành hàng không - một loại hạ tầng chiến lược đặc thù, gắn liền với bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia, việc duy trì giới hạn sở hữu nước ngoài tối đa 34% theo Nghị định số 89/2019/NĐ-CP là lựa chọn chính sách có cơ sở, nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia và quyền kiểm soát không phận.

“Mức trần 34% được đánh giá là điểm cân bằng hợp lý, vừa tạo dư địa thu hút nguồn vốn và công nghệ từ nhà đầu tư nước ngoài, vừa giữ vai trò chi phối của phía Việt Nam. Đây cũng là “vùng đệm an toàn” giúp duy trì năng lực tự chủ của ngành hàng không trước những biến động ngày càng phức tạp của môi trường địa chính trị và kinh tế toàn cầu”, lãnh đạo Vietnam Airlines nhấn mạnh.

Liên quan đến tỷ lệ vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài, trong khi không bình luận về quy định tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng không thương mại không vượt quá 49% vốn điều lệ, Bamboo Airways lại đề xuất cần xem xét bổ sung quy định về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ hàng không hoặc dịch vụ liên quan đến hàng không.

Các doanh nghiệp trong nhóm này gồm: doanh nghiệp vận hành cảng hàng không; doanh nghiệp bảo dưỡng, sửa chữa tàu bay, động cơ, thiết bị hàng không; doanh nghiệp phục vụ mặt đất; doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu hàng không; doanh nghiệp logistics hàng không; doanh nghiệp cung cấp suất ăn, hàng hóa…

“Đối với nhóm doanh nghiệp này, có thể cho phép nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ tỷ lệ vốn cao hơn, trên 50%, nhưng không vượt quá 66%, nhằm thu hút nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm quản trị từ bên ngoài, trong khi vẫn bảo đảm kiểm soát ở mức cần thiết”, ông Trương Phương Thành, Tổng giám đốc Bamboo Airways nêu quan điểm.

Ở chiều ngược lại, đại diện Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) đề nghị giữ nguyên nội dung trong Dự thảo Nghị định nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mở rộng kinh doanh, thu hút thêm nguồn lực đầu tư cũng như kinh nghiệm quản lý, vận hành từ các đối tác nước ngoài, đồng thời phù hợp với các cam kết quốc tế (mở cửa thị trường đối với các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện).

“Mức tỷ lệ tối đa 49% cũng sẽ không làm ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát (hữu hiệu) của chủ thể trong nước góp vốn tại doanh nghiệp, qua đó bảo vệ quyền lợi kinh doanh của chủ thể trong nước đối với hoạt động của doanh nghiệp, bảo đảm khả năng ra quyết định, thực hiện trong những tình huống đặc biệt về an ninh, quốc phòng, quyền lợi kinh doanh trong khai thác vận chuyển nội địa và quốc tế của hãng hàng không trong nước…”, đại diện Vụ Vận tải và An toàn giao thông cho biết.