Trong quá trình hoàn thiện thể chế thi đua, khen thưởng, Bộ Nội vụ xác định yêu cầu cấp thiết là bảo đảm tính tiêu biểu, thực chất của danh hiệu, đồng thời tạo sự thống nhất giữa các cấp, các loại hình tổ chức trong bối cảnh bộ máy hành chính đang được sắp xếp theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. 

Dự thảo luật lần này vì vậy tập trung vào ba trụ cột: Nâng chuẩn cá nhân, định lượng tiêu chí tập thể và điều chỉnh thẩm quyền cho phù hợp cơ cấu tổ chức mới.

Theo dự thảo, điều kiện đạt danh hiệu Lao động tiên tiến hoặc Chiến sĩ tiên tiến được thay bằng yêu cầu được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Bộ Nội vụ cho rằng, tiêu chí mới phản ánh đúng bản chất của danh hiệu thi đua, nhấn mạnh hiệu quả thực thi nhiệm vụ thay vì chỉ dựa trên chuỗi danh hiệu trung gian.

Ảnh minh hoạ.

Cụ thể, Chiến sĩ thi đua cơ sở sẽ được xét tặng cho cá nhân đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn: được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài, đề án, công trình khoa học - công nghệ đã nghiệm thu; hoặc có sự mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị xác nhận. 

Cách tiếp cận này được kỳ vọng khắc phục tình trạng “chạy theo danh hiệu”, tạo động lực cạnh tranh lành mạnh và tôn vinh đúng người, đúng việc.

Theo cơ quan soạn thảo, việc nâng chuẩn là cần thiết trong bối cảnh tỷ lệ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đang được kiểm soát chặt chẽ theo quy định đánh giá cán bộ, công chức, viên chức. Khi danh hiệu gắn trực tiếp với kết quả xếp loại, chất lượng thi đua sẽ được bảo đảm ngay từ khâu nền tảng.

Song song với việc điều chỉnh tiêu chuẩn cá nhân, dự thảo cũng đề xuất thay đổi tên gọi và tiêu chí một số danh hiệu tập thể để phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp (không tổ chức cấp huyện). Theo đó, danh hiệu xã, phường, thị trấn tiêu biểu được đổi thành xã, phường, đặc khu tiêu biểu.

Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu này được điều chỉnh từ yêu cầu dẫn đầu phong trào thi đua cấp huyện sang có thành tích tiêu biểu trong phong trào thi đua cấp tỉnh. Cách sửa này nhằm bảo đảm tính khả thi khi bỏ cấp huyện, đồng thời tạo dư địa khen thưởng kịp thời cho các địa phương cơ sở có đóng góp nổi bật trong phong trào thi đua chung của tỉnh.

Bộ Nội vụ đánh giá, nếu giữ tiêu chí cũ, nhiều địa phương sẽ rơi vào khoảng trống pháp lý khi không còn cấp huyện để làm thước đo. Việc chuyển trọng tâm lên cấp tỉnh giúp hệ thống danh hiệu vận hành thông suốt, tránh đứt gãy trong tổ chức thi đua.

Một nội dung khác nhận được nhiều sự quan tâm là việc sửa tiêu chuẩn chính trị đối với danh hiệu Cờ thi đua. Dự thảo đề xuất thay tiêu chí tổ chức đảng, đoàn thể trong sạch, vững mạnh bằng tổ chức đảng, đoàn thể được công nhận hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên.

Theo Bộ Nội vụ, tiêu chuẩn cũ không còn phù hợp với quy định hiện hành của Đảng về đánh giá, xếp loại tổ chức đảng, trong đó tỷ lệ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bị khống chế nghiêm ngặt. Điều này khiến nhiều tập thể, dù hoàn thành vượt mức chỉ tiêu thi đua và nhiệm vụ chuyên môn, vẫn khó đạt Cờ thi đua do “vướng” tiêu chí chính trị.

Để bảo đảm tính hợp hiến và phù hợp cơ cấu tổ chức mới, dự thảo luật cũng điều chỉnh thẩm quyền khen thưởng. Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, toàn bộ thẩm quyền khen thưởng của Chủ tịch UBND cấp huyện được chuyển giao.

Theo đó, thẩm quyền quyết định tặng danh hiệu thôn, tổ dân phố văn hóa; Tập thể lao động tiên tiến; Chiến sĩ thi đua cơ sở; Lao động tiên tiến và Giấy khen được giao cho Chủ tịch UBND cấp xã. Việc phân cấp này nhằm rút ngắn quy trình, bảo đảm khen thưởng kịp thời, sát thực tế cơ sở.

Ngược lại, dự thảo mở rộng thẩm quyền tặng Giấy khen cho thủ trưởng cơ quan, đơn vị có tư cách pháp nhân thuộc và trực thuộc bộ, ban, ngành. Theo Bộ Nội vụ, nhiều hệ thống ngành dọc quy mô lớn như Bảo hiểm xã hội, Thi hành án, Thống kê… hiện chưa có thẩm quyền này, dẫn tới hạn chế trong động viên, khích lệ nội bộ. 

Tổng thể, các đề xuất sửa đổi cho thấy sự đổi mới trong công tác thi đua, khen thưởng theo hướng thực chất, minh bạch và thích ứng với cải cách bộ máy.